Thấy được những đổi mới bước đầu của văn học Việt Nam giai đoạn từ năm 1975, đặc biệt là từ năm 1986 đến hết thế kỉ XX.
GIAI ĐOẠN TỪ 1975 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX
Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa
Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu
1. Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa
2. Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu
3. Những đặc điểm cơ bản
Nội dung
Nghệ thuật
GIAI ĐOẠN 1945 - 1975
KẾT LUẬN
Giai đoạn 1945-1954
Giai đoạn 1954-1975
I
I
Đồng bào Hà Nội chào đón bộ đội ta
về tiếp quản Thủ đô tháng 10 - 1954
Hợp tác hóa nông nghiệp phục vụ công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc

Đoàn Chủ tịch Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III, ngày 5-9-1960
I
I
Nền văn học thống nhất
Kháng chiến chống Pháp
Binh lính Pháp giơ tay đầu hàng sau thất bại trước Quân đội ta ở 
Điện Biên Phủ. Ảnh: Getty
Kháng chiến chống Mĩ
Cuộc sống mới
ở miền Bắc
I
I
Văn học có tính chất riêng biệt
Nền văn học thống nhất
Nền kinh tế nghèo nàn
I
I
Văn học có tính chất riêng biệt
Nền văn học thống nhất
Giao lưu
hạn chế
I
I
Văn học có tính chất riêng biệt
Nền văn học thống nhất
Nền kinh tế nghèo nàn và chậm phát triển
Tác động đến
văn học
I
Chặng đường 1
(1945 – 1954)
Chặng đường 3
(1965 – 1975)
Chặng đường 2
(1955 – 1964)
I
a. Chặng đường 1945 - 1954
I
a. Chặng đường 1945 - 1954
Chủ đề: ca ngợi Tổ Quốc và Nhân dân, kêu gọi tinh thần đoàn kết, cổ vũ phong trào Nam tiến, biểu dương những tấm gương vì nước quên mình.
I
a. Chặng đường 1945 - 1954
Truyện ngắn và kí: mở đầu cho văn xuôi chống Pháp
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi Tổ Quốc và Nhân dân, kêu gọi tinh thần đoàn kết, cổ vũ phong trào Nam tiến, biểu dương những tấm gương vì nước quên mình.
Trần Đăng
Kí sự Một lần đến Thủ đô
NAM CAO

Thư nhà
(Hồ Phương)
Nguyễn Huy Tưởng
I
a. Chặng đường 1945 - 1954
Truyện ngắn và kí: mở đầu cho văn xuôi chống Pháp
Thơ ca: đạt nhiều thành tựu xuất sắc
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi Tổ Quốc và Nhân dân, kêu gọi tinh thần đoàn kết, cổ vũ phong trào Nam tiến, biểu dương những tấm gương vì nước quên mình.

Đèo Cả
(Hữu Loan)
Tôi ở đơn vị về
Cưới nhau xong là đi
Từ chiến khu xa
Nhớ về ái ngại
Lấy chồng thời chiến binh
Mấy người đi trở lại
Nhỡ khi mình không về
thì thương
người vợ chờ
bé bỏng chiều quê...

Nhưng không chết
người trai khói lửa
Mà chết
người gái nhỏ hậu phương…
Bên kia sông Đuống
(Hoàng Cầm)
23-8-1945
Huế trầm mặc hôm nay sao khác khác,
Những mắt huyền ngơ ngác hỏi thầm nhau
Chân nôn nao như khách đợi mong tàu
Bước dò bước, không biết sau hay trước.
Tim hồi hộp, vì sao? Ai hẹn ước
Ai đang về? Dáng đó thấp hay cao?
Mắt đỏ lòe, như lửa hay như sao?
Người hay bóng? Ngoài vào hay trong tới?
Giáng từ trên hay là vươn từ dưới?
Huế ngây thơ, lo lắng, những tâm linh
Khát khao hoài. Trinh nữ ấy đang rình
Sau cửa hé, người yêu chưa biết mặt…
Trên Hương giang, hoang mang đò lạnh ngắt
Tiếng đàn im, ca kỹ nép phương nào?
Trăng thì thầm chi với sóng xôn xao?
… (Huế tháng Tám, Tố Hữu)

Tây Tiến
(Quang Dũng)
Đêm đó chúng tôi đi
Nòng súng nghiêng nghiêng,
Đường mòn thấp thoáng…
Trong điếm nhỏ,
Mươi người trai tráng,
Sờ chuôi lựu đạn.
Ngồi thổi nùn rơm
Thức vừa rạng sáng.
Nhìn trời sương nhẩm bước chúng tôi đi
Chúng tôi đi nhớ nhất câu ni:
Dân chúng cầm tay lắc lắc:
“Độc lập nhớ rẽ viền chơi ví chắc!”
(1948)
(Nhớ, Hồng Nguyên)



Lũ chúng tôi
Bọn người tứ xứ,
Gặp nhau hồi chưa biết chữ
Quen nhau từ buổi “Một hai”
Súng bắn chưa quen,
Quân sự mươi bài
Lòng vẫn cười vui kháng chiến
Lột sắt đường tàu,
Rèn thêm đao kiếm,
Áo vải chân không,
Đi lùng giặc đánh.
Ba năm rồi gửi lại quê hương.
Mái lều gianh,
Tiếng mõ đêm trường,
Luống cày đất đỏ…


I
a. Chặng đường 1945 - 1954
Truyện ngắn và kí: mở đầu cho văn xuôi chống Pháp
Thơ ca: đạt nhiều thành tựu xuất sắc
Kịch: ra đời phản ánh hiện thực cách mạng và kháng chiến
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi Tổ Quốc và Nhân dân, kêu gọi tinh thần đoàn kết, cổ vũ phong trào Nam tiến, biểu dương những tấm gương vì nước quên mình.
Nguyễn Huy Tưởng
I
a. Chặng đường 1945 - 1954
Truyện ngắn và kí: mở đầu cho văn xuôi chống Pháp
Thơ ca: đạt nhiều thành tựu xuất sắc
Kịch: ra đời phản ánh hiện thực cách mạng và kháng chiến
Lí luận, nghiên cứu, phê bình văn học: chưa phát triển nhưng cũng có một số sự kiện và tác phẩm có ý nghĩa quan trọng
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi Tổ Quốc và Nhân dân, kêu gọi tinh thần đoàn kết, cổ vũ phong trào Nam tiến, biểu dương những tấm gương vì nước quên mình.
Chủ nghĩa Mác và vấn đề văn hóa Việt Nam Trường Chinh
 
I
b. Chặng đường 1955- 1964
I
b. Chặng đường 1955 - 1964
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: thể hiện hình ảnh người lao động, ngợi ca những đổi thay của đất nước trong bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, thể hiện tình cảm sâu nặng với miền Nam ruột thịt, nói lên nỗi đau chia cắt và thể hiện ý chí thống nhất đất nước.
I
b. Chặng đường 1955 - 1964
Văn xuôi: mở rộng đề tài, bao quát được khá nhiều vần đề và phạm vi của hiện thực đời sống
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: thể hiện hình ảnh người lao động, ngợi ca những đổi thay của đất nước trong bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, thể hiện tình cảm sâu nặng với miền Nam ruột thịt, nói lên nỗi đau chia cắt và thể hiện ý chí thống nhất đất nước
Cái sân gạch
(Đào Vũ)
I
b. Chặng đường 1955 - 1964
Văn xuôi: mở rộng đề tài, bao quát được khá nhiều vần đề và phạm vi của hiện thực đời sống
Thơ ca: phát triển mạnh mẽ
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: thể hiện hình ảnh người lao động, ngợi ca những đổi thay của đất nước trong bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, thể hiện tình cảm sâu nặng với miền Nam ruột thịt, nói lên nỗi đau chia cắt và thể hiện ý chí thống nhất đất nước
Tiếng sóng
6-1956
1955
1956
Sao Hôm như mắt em ngày ấy

Rớm lệ nhìn tôi bước xuống tàu



(Tháng 2-1957)

Đêm sao sáng
(Nguyễn Bính)
1962
9-1964
I
b. Chặng đường 1955 - 1964
Văn xuôi: mở rộng đề tài, bao quát được khá nhiều vần đề và phạm vi của hiện thực đời sống
Thơ ca: phát triển mạnh mẽ
Kịch nói: có một số tác phẩm được dư luận chú ý
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: thể hiện hình ảnh người lao động, ngợi ca những đổi thay của đất nước trong bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, thể hiện tình cảm sâu nặng với miền Nam ruột thịt, nói lên nỗi đau chia cắt và thể hiện ý chí thống nhất đất nước
Đào Hồng Cẩm
I
b. Chặng đường 1955 - 1964
Văn xuôi: mở rộng đề tài, bao quát được khá nhiều vần đề và phạm vi của hiện thực đời sống
Thơ ca: phát triển mạnh mẽ
Kịch nói: có một số tác phẩm được dư luận chú ý
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: thể hiện hình ảnh người lao động, ngợi ca những đổi thay của đất nước trong bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, thể hiện tình cảm sâu nặng với miền Nam ruột thịt, nói lên nỗi đau chia cắt và thể hiện ý chí thống nhất đất nước
I
c. Chặng đường 1965 - 1975
Văn xuôi: phản ánh cuộc sống chiến đấu và lao động, khắc họa con người anh dũng, kiên cường, bất khuất
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng
Nguyễn Thi
I
c. Chặng đường 1965 - 1975
Văn xuôi: phản ánh cuộc sống chiến đấu và lao động, khắc họa con người anh dũng, kiên cường, bất khuất
Thơ ca: thành tựu xuất sắc, đánh dấu bước tiến mới của thơ ca hiện đại
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng
Vầng trăng quầng lửa
(Phạm Tiến Duật)
I
c. Chặng đường 1965 - 1975
Văn xuôi: phản ánh cuộc sống chiến đấu và lao động, khắc họa con người anh dũng, kiên cường, bất khuất
Thơ ca: thành tựu xuất sắc, đánh dấu bước tiến mới của thơ ca hiện đại
Kịch: có những thành tựu đáng ghi nhận
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng
I
c. Chặng đường 1965 - 1975
Văn xuôi: phản ánh cuộc sống chiến đấu và lao động, khắc họa con người anh dũng, kiên cường, bất khuất
Thơ ca: thành tựu xuất sắc, đánh dấu bước tiến mới của thơ ca hiện đại
Kịch: có những thành tựu đáng ghi nhận
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng
Lí luận nghiên cứu, phê bình văn học: xuất hiện nhiều công trình có giá trị
I
c. Chặng đường 1965 - 1975
Văn xuôi: phản ánh cuộc sống chiến đấu và lao động, khắc họa con người anh dũng, kiên cường, bất khuất
Thơ ca: thành tựu xuất sắc, đánh dấu bước tiến mới của thơ ca hiện đại
Kịch: có những thành tựu đáng ghi nhận
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng
Lí luận nghiên cứu, phê bình văn học: xuất hiện nhiều công trình có giá trị
I
Nền văn học chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước
Nền văn học hướng về đại chúng
Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
GIAI ĐOẠN TỪ 1975 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX
Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa
Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu
1. Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa
2. Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu
3. Những đặc điểm cơ bản
Nội dung
Nghệ thuật
GIAI ĐOẠN 1945 - 1975
KẾT LUẬN
I
I
Đại đội trưởng Bùi Quang Thận ra khỏi xe tăng, lấy lá cờ giải phóng trên xe của mình cắm lên cột cờ trên nóc dinh Độc Lập lúc 11h30 ngày 30/4/1975, đánh dấu sự kết thúc thắng lợi của cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975
Lễ mừng chiến thắng ở Sài Gòn ngày 13.5.1975
I
I

Hai cụ bà, một người miền Bắc và một người miền Nam ôm hôn nhau trong hạnh phúc vì đã đến ngày dải đất hình chữ S thống nhất và sạch bóng quân xâm lược nước ngoài, tháng 5/1975.
Ảnh: Anh Khánh
Bức ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt”
(tác giả Lâm Hồng Long)
Con búp bê trong balô theo bước chân hân hoan của người lính mang niềm vui về cho những em thơ nơi quê nhà... - Ảnh: Marc Riboud
Sau chiến tranh
Tôi khoác ba lô trở về
Mẹ tôi đón tôi từ đầu ngõ
Tiếng mẹ nghẹn ngào, trong cái nhìn bỡ ngỡ
“Con về, còn em con đâu?”
(Con về, em con ở đâu?, ……………..Trần Thế Tuyển)
Phía sau Mặt trời là khoảng tối
Bao bà mẹ mất con
Bao người vợ mất chồng
Bao tuổi xuân găm vào đá núi
Phía sau Mặt trời
Con đường đi tới
Tôi kể cùng em!
...
(Phía sau mặt trời, Trần Thế Tuyển)
Hậu quả chiến tranh
Hậu quả chiến tranh
I
I
Thời kì độc lập, tự do, thống nhất
Nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu
Tình hình đất nước khó khăn
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng: đổi mới toàn diện đất nước vì thắng lợi của chủ nghĩa xã hội.
I
I
Tình hình đất nước khó khăn
Công cuộc đổi mới đất nước
Thời kì độc lập, tự do, thống nhất
Nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
HỘI NHẬP QUỐC TẾ
I
I
II
Tình hình đất nước khó khăn
Công cuộc đổi mới đất nước
Thời kì độc lập, tự do, thống nhất
Nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, thử thách
Từ 1986, đẩy mạnh nền kinh tế thị trường
Nền văn hóa có cơ hội phát triển
I
Truyện và kí
+ Văn xuôi thực sự khởi sắc với những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao
+ Kí cũng phát triển, có được thành tựu mới
Thái Bá Lợi
Từ đầu những năm 80, tình hình văn đàn trở nên sôi nổi với những tiểu thuyết…
BẾN QUÊ
VĂN HỌC CHÍNH THỨC BƯỚC VÀO CHẶNG ĐƯỜNG ĐỔI MỚI
Hồi kí
I
Truyện và kí
+ Văn xuôi thực sự khởi sắc với những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao
+ Kí cũng phát triển, có được thành tựu mới
Thơ: không tạo được sự lôi cuốn, hấp dẫn như trước. Tuy nhiên, vẫn có ít nhiều tác phẩm tạo được sự chú ý. Những cây bút làm thơ thuộc thế hệ các nhà thơ sau năm 1975 xuất hiện nhiều.
Tình yêu đến trong đời không báo động
Trái tim anh chưa lỗi hẹn bao giờ
Viên xúc xắc mùa thu trong cỏ
Mắt anh nhìn sáu mặt bão mưa giăng

Anh đi qua những thành phố bọc vàng
Những thị trấn mẹ ôm con trên cỏ
Qua ánh nắng bảy màu, qua ngọn đèn hạt đỗ
Qua bao cuộc đời tan vỡ lại hồi sinh

Anh đi qua những đôi mắt lặng thinh
Những đôi mắt nhìn anh như họng súng
Anh đi qua tổ chim non mới dựng
Qua tro tàn thành quách mấy triệu năm…
…
Sửa khăn áo đi em
câu hát tháng giêng cất vào hoa đá
đứng vững ở đây mà chiến đấu
tựa lưng vào màu đỏ chiến hào
ta nhất quyết không lùi
cả đất nước trong bàn tay ta giữ
câu hát này thiêng liêng lắm chứ
hát bây giờ còn đề hát mai sau.
(Trích tập thơ Tiếng hát tháng giêng, Y Phương, 1986)
(1992)
I
Truyện và kí
+ Văn xuôi thực sự khởi sắc với những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao
+ Kí cũng phát triển, có được thành tựu mới
Thơ: không tạo được sự lôi cuốn, hấp dẫn như trước. Tuy nhiên, vẫn có ít nhiều tác phẩm tạo được sự chú ý. Những cây bút làm thơ thuộc thế hệ các nhà thơ sau năm 1975 xuất hiện nhiều.
Kịch: Kịch nói từ sau năm 1975 phát triển khá mạnh mẽ. Một số tác phẩm đã gây được tiếng vang
MÙA HÈ Ở BIỂN – (Xuân Trình)
I
Truyện và kí
+ Văn xuôi thực sự khởi sắc với những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao
+ Kí cũng phát triển, có được thành tựu mới
Thơ: không tạo được sự lôi cuốn, hấp dẫn như trước. Tuy nhiên, vẫn có ít nhiều tác phẩm tạo được sự chú ý. Những cây bút làm thơ thuộc thế hệ các nhà thơ sau năm 1975 xuất hiện nhiều.
Kịch: Kịch nói từ sau năm 1975 phát triển khá mạnh mẽ. Một số tác phẩm đã gây được tiếng vang
Lí luận, nghiên cứu, phê bình văn học: có sự đổi mới, giá trị nhân văn, ý nghĩa nhân bản và chức năng thẩm mĩ của văn học được đặc biệt chú ý.
Đường lối văn nghệ của Đảng tạo nên một nền văn học thống nhất trên đất nước ta.
Hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mĩ đã tác động đến đời sống dân tộc, trong đó có văn học nghệ thuật.
Nền kinh tế nghèo nàn và chậm phát triển.
Về văn hóa, từ năm 1945 đến 1975, điều kiện giao lưu bị hạn chế.
a. Chặng đường từ năm 1945 đến 1954
Chủ đề: ca ngợi Tổ Quốc và Nhân dân, kêu gọi tinh thần đoàn kết, cổ vũ phong trào Nam tiến, biểu dương những tấm gương vì nước quên mình.
Thể loại chủ yếu
Truyện ngắn và kí: mở đầu cho văn xuôi chống Pháp
Thơ ca: đạt nhiều thành tựu xuất sắc
Kịch: ra đời phản ánh hiện thực cách mạng và kháng chiến
Lí luận, nghiên cứu, phê bình văn học: chưa phát triển nhưng cũng có một số sự kiện và tác phẩm có ý nghĩa quan trọng
b. Chặng đường từ 1955 đến 1964
Văn xuôi: mở rộng đề tài, bao quát được khá nhiều vần đề và phạm vi của hiện thực đời sống
Thơ ca: phát triển mạnh mẽ
Kịch nói: có một số tác phẩm được dư luận chú ý
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: thể hiện hình ảnh người lao động, ngợi ca những đổi thay của đất nước trong bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, thể hiện tình cảm sâu nặng với miền Nam ruột thịt, nói lên nỗi đau chia cắt và thể hiện ý chí thống nhất đất nước
c. Chặng đường từ 1965 đến 1975
Văn xuôi: phản ánh cuộc sống chiến đấu và lao động, khắc họa con người anh dũng, kiên cường, bất khuất
Thơ ca: thành tựu xuất sắc, đánh dấu bước tiến mới của thơ ca hiện đại
Kịch: có những thành tựu đáng ghi nhận
Thể loại chủ yếu
Chủ đề: ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng
Lí luận nghiên cứu, phê bình văn học: xuất hiện nhiều công trình có giá trị
Nền văn học chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước
Nền văn học hướng về đại chúng
Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
I
KHÁI QUÁT VHVN TỪ CMT8 NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1975
Chiến thắng mùa xuân năm1975, lịch sử dân tộc ta mở ra một thời kì mới: thời kì độc lập, tự do và thống nhất đất nước.
Hậu quả chiến tranh khiến nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu
Từ năm 1986 với công cuộc đổi mới do Đảng đề xướng và lãnh đạo.
Kinh tế từng bước chuyển sang cơ chế thị trường.
Văn hóa có điều kiện tiếp xúc rộng rãi với nhiều nước trên thế giới.
Văn học phải đổi mới để phù hợp với nguyện vọng của nhà văn
và người đọc cũng như quy luật phát triển khách quan của nền văn học
Truyện và kí
+ Văn xuôi thực sự khởi sắc với những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao
+ Kí cũng phát triển, có được thành tựu mới
Thơ: không tạo được sự lôi cuốn, hấp dẫn như trước. Tuy nhiên, vẫn có ít nhiều tác phẩm tạo được sự chú ý. Những cây bút làm thơ thuộc thế hệ các nhà thơ sau năm 1975 xuất hiện nhiều.
Kịch: Kịch nói từ sau năm 1975 phát triển khá mạnh mẽ. Một số tác phẩm đã gây được tiếng vang
Lí luận, nghiên cứu, phê bình văn học: có sự đổi mới, giá trị nhân văn, ý nghĩa nhân bản và chức năng thẩm mĩ của văn học được đặc biệt chú ý.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Xin chân thành cảm ơn tác giả các tài liệu:
1. Đỗ Kim Hồi.(1998). Giảng văn Văn học Việt Nam. Hà Nội: Giáo dục.
2. Nguyễn Phước Bảo Khôi. (2015). Tự ôn tập hiệu quả môn Ngữ Văn. Hồ Chí Minh: Đại học Sư phạm.
3. Trịnh Thu Tuyết. (2020). Hướng dẫn ôn thi THPT Môn Ngữ văn. Hà Nội: Đại học Quốc gia.
4. Tài liệu từ các nguồn:
http://lib.hcmussh.edu.vn/; https://www.schoolandcollegelistings.com/
Xin chân thành cảm ơn