KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH
MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN HẾT THẾ
KỈ XX

Các biểu hiện của giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của VH Việt Nam
từ đầu thế kỉ XX đến CM tháng 8 -1945
Chủ nghĩa hiện thực

Chủ nghĩa nhân đạo

Chủ nghĩa yêu nước

Các biểu hiện của giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của VH Việt Nam
từ đầu thế kỉ XX đến CM tháng 8 -1945
Chủ nghĩa hiện thực

Chủ nghĩa nhân đạo

- Phản ánh số phận nghèo - Cảm thông, chia sẻ...
khổ, bất hạnh của những - Lên án, tố cáo...
người nông dân Việt Nam
trước CM tháng 8...
- Phản ánh chân thực bộ
mặt tàn ác của bọn thực
dân, phong kiến ở VN
trước CM tháng 8....

Chủ nghĩa yêu nước
- Tuyên truyền, cổ vũ
phong trào đấu tranh
chống thực dân, phong
kiến.
- Ca ngợi thiên nhiên, con
người, quê hương, đất
nước...(Chủ yếu trong thơ
CM)

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
THẢO LUẬN NHÓM

VHVN 1945 –
1975 tồn tại và
phát triển trong
hoàn cảnh lịch sử
như thế nào?

Trong hoàn cảnh
LS ấy vấn đề đặt
lên hàng đầu và
chi phối mọi lĩnh
vực đời sống là gì?

Theo em nhiệm vụ
hàng đầu của văn
học trong giai
đoạn này là gì?

Văn học giai đoạn
1945 đến 1975
phát triển qua mấy
chặng?

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
1. Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá
- Văn học vận động và phát triển dưới sự lãnh đạo sáng suốt và đúng đắn của
Đảng
- Cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc vô cùng ác liệt kéo dào suốt 30 năm.
- Điều kiện giao lưu văn hoá với nước ngoài bị hạn chế, nền kinh tế nghèo nàn
chậm phát triển

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
2. Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu
a. Chặng đường từ năm 1945-1954
- VH tập trung phản ánh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta
- Thành tựu tiêu biểu: Truyện ngắn và kí. Từ 1950 trở đi xuất hiện một số
truyện, kí khá dày dặn.

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
a. Chặng đường từ năm 1945-1954

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
b. Chặng đường từ năm 1955-1964

Văn xuôi mở rộng đề tài.

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
b. Chặng đường từ năm 1955-1964

Thơ ca phát triển mạnh mẽ.

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
b. Chặng đường từ năm 1955-1964

Kịch nói cũng có một số thành tựu đáng kể.

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
c. Chặng đường từ năm 1965-1975
- Chủ đề bao trùm là đề cao tinh thần yêu nước, ngợi ca chủ nghĩa anh hùng
cách mạng.
- Văn xuôi tập trung phản ánh cuộc sống chiến đấu và lao động, khắc hoạ
thành công hình ảnh con người Việt Nam anh dũng, kiên cường, bất khuất.
(Tiêu biểu là thể loại Truyện-kí cả ở miền Bắc và miền Nam).
- Thơ đạt được nhiều thành tựu xuất sắc, thực sự là một bước tiến mới của thơ
ca Việt Nam hiện đại

TRÒ CHƠI

ĐOÁN TÊN CÁC TÁC PHẨM - TÁC GIẢ VĂN HỌC ĐÃ HỌC
TRONG GIAI ĐOẠN 1965-1975

Chiếc lược ngà - Nguyễn
Quang Sáng

Đầu súng trăng treo - Chính
Hữu

Bài thơ về Tiểu đội xe không kính Phạm Tiến Duật

Gợi ý: Một
tác phẩm
được học
lớp 12 của
tác giả
Nguyễn
Trung
Thành

Rừng Xà Nu - Nguyễn Trung Thành

Kể tên 1 số bài thơ trong tập “Góc sân
và khoảng trời” của Trần Đăng Khoa

Bếp lửa - Bằng Việt

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
d. Văn học vùng địch tạm chiếm
- Xu hướng chính thống: Xu hướng phản động ( Chống cộng, đồi truỵ bạo lực...)
- Xu hướng văn học yêu nước và cách mạng :
Nội dung phủ định chế độ Hình thức thể loại gon nhẹ:
bất công tàn bạo, lên án bọn Truyện ngắn, thơ, phóng sự,
cướp nước, bán nước, thức bút kí
tỉnh lòng yêu nước và tinh
thần dân tộc...

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
d. Văn học vùng địch tạm chiếm
- Ngoài ra còn có một sáng tác có nội dung lành mạnh, có giá trị nghệ thuật cao.
Nội dung viết về hiện thực xã hội, về đời sống văn hoá, phong tục, thiên nhiên
đất nước, về vẻ đẹp con người lao động...

I. KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NĂM 1975
2. Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ năm 1945 đến năm 1975
a. Một nền VH chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hoá, gắn bó sâu sắc
với vận mệnh chung của đất nước.
b. Một nền văn học hướng về đại chúng.
c. Một nền văn học mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

2. Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ năm 1945 đến năm 1975
a. Một nền VH chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hoá, gắn bó sâu sắc với
vận mệnh chung của đất nước.
- Văn học VN từ cách mạng tháng Tám 1945 – 1975 vận động theo hướng cách mạng
hóa, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước.
- Hình thành kiểu nhà văn mới: nhà văn - chiến sĩ (họ xem văn nghệ là một thứ vũ
khí phục vụ cách mạng)
- Văn học tập trung vào 2 đề tài chủ yếu: đề tài Tổ Quốc và đề tài xã hội chủ nghĩa.

2. Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ năm 1945 đến năm 1975
a. Một nền VH chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hoá, gắn bó sâu sắc với
vận mệnh chung của đất nước.

2. Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ năm 1945 đến năm 1975
b. Một nền văn học hướng về đại chúng.
- Đại chúng vừa là đối tượng phản ánh và phục vụ vừa là nguồn cung cấp bổ sung
lực lượng sáng tác cho văn học.
- Nội dung, hình thức hướng về đối tượng quần chúng nhân dân cách mạng
- Quan tâm tới đời sống của nhân dân lao động, nói lên nỗi bất hạnh cũng như niềm vui,
niềm tự hào của họ.
- Nền văn học mới tập trung xây dựng hình tượng quần chúng Cách mạng: miêu tả
người nông dân, người mẹ, người phụ nữ, em bé …

2. Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ năm 1945 đến năm 1975
b. Một nền văn học hướng về đại chúng.

2. Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ năm 1945 đến năm 1975
c. Một nền văn học mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
- Khuynh hướng sử thi được thể hiện trong văn học ở các mặt sau:
+ Đề tài: Tập trung phản ánh những vấn đề có ý nghĩa sống còn của đất nước: Tổ
quốc còn hay mất, tự do hay nô lệ.
+ Nhân vật chính: là những con người đại diện cho phẩm chất và ý chí của dân tộc;
gắn bó số phận cá nhân với số phận đất nước; luôn đặt lẽ sống của dân tộc lên hàng đầu.
+ Lời văn mang giọng điệu ngợi ca, trang trọng và đẹp tráng lệ, hào hùng.
+ Người cầm bút có tầm nhìn bao quát về lịch sử, dân tộc và thời đại.

2. Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ năm 1945 đến năm 1975
c. Một nền văn học mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
- Cảm hứng lãng mạn:
- Là cảm hứng khẳng định cái tôi dạt dào tình cảm hướng tới cách mạng
- Biểu hiện:
+ Ngợi ca cuộc sống mới, con người mới,
+ Ca ngợi chủ nghĩa anh hùng CM và tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc.

2. Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ năm 1945 đến năm 1975
c. Một nền văn học mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn kết
hợp hoà quyện làm cho văn học giai đoạn này thấm đẫm
tinh thần lạc quan, tin tưởng và do vậy VH đã làm tròn
nhiệm vụ phục vụ đắc lực cho sự nghiệp đấu tranh giải
phóng dân tộc thống nhất đất nước.

II. VÀI NÉT KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ 1975 ĐẾN
HẾT THẾ KỈ XX
1. Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa

? Có những điểm chính
nào về hoàn cảnh lịch
sử, xã hội, văn hóa của
nước ta giai đoạn này?

II. VÀI NÉT KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ 1975 ĐẾN
HẾT THẾ KỈ XX
1. Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa
- Chiến tranh kết thúc, mở ra thời kì độc lập, tự
do, thống nhất đất nước.
- Đất nước bước vào thời kì đổi mới. (từ đại hội
VI của Đảng năm 1986)
- Giao lưu văn hóa với các nước trên thế giới được
mở rộng.

Đại thắng mùa xuân năm 1975
mở ra một thời kì mới-thời kì độc
lập tự do thống nhất đất đất nướcmở ra vận hội mới cho đất nước

Từ năm 1975-1985 đất nước trải
qua những khó khăn thử thách
sau chiến tranh.

Những điều kiện đó đã thúc
đẩy nền văn học đổi mới
cho phù hợp với nguyện
vọng của nhà văn, người
đọc cũng như phù hợp quy
luật phát triển khách quan
của nền văn học.

Từ 1986 Đất nước bước vào công cuộc đổi mới
toàn diện, nền kinh tế từng bước chuyển sang nền
kinh tế thị trường, văn hoá có điều kiện tiếp xúc
với nhiều nước trên thế giới, văn học dịch, báo chí
và các phương tiện truyền thông phát triển mạnh
mẽ...

II. VÀI NÉT KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ 1975 ĐẾN
HẾT THẾ KỈ XX
2. Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu
- Văn học đã từng bước chuyển sang giai đoạn đổi mới và vận động theo hướng dân
chủ hoá, mang tính nhân bản và nhân văn sâu sắc.
- Văn học cũng phát triển đa dạng hơn về đề tài, phong phú, mới mẻ hơn về bút
pháp,cá tính sáng tạo của nhà văn được phát huy .

II. VÀI NÉT KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ 1975 ĐẾN
HẾT THẾ KỈ XX
2. Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu
- Nét mới của VH giai đoạn này là tính hướng nội, đi vào hành trình tìm kiếm bên
trong, quan tâm nhiều hơn đến số phận con người trong những hoàn cảnh phức tạp
của đời sống.
- Tuy nhiên VH giai đoạn này cũng có những hạn chế: đó là những biểu hiện quá đà,
thiếu lành mạnh hoặc nảy sinh khuynh hướng tiêu cực, nói nhiều tới các mặt trái của
xã hội...

Theo em vì sao VH phải đổi mới? Thành tựu chủ yếu của quá trình đổi mới là gì?
(Câu hỏi 4 SGK)
Từ sau 1975, thơ chưa tạo được sự lôi cuốn hấp dẫn
như các giai đoạn trước. Tuy nhiên vẫn có một số
tác phẩm ít nhiều gây chú ý cho người đọc (Trong
đó có cả nhưng cây bút thuộc thế hệ chống Mĩ và
những cây bút thuộc thế hệ nhà thơ sau 1975).

Từ sau 1975 văn xuôi có nhiều thành
tựu hơn so với thơ ca. Nhất là từ đầu
những năm 80. Xu thế đổi mới trong
cách viết cách tiếp cận hiện thực
ngày càng rõ nét với nhiều tác phẩm
của Nguyễn Mạnh Tuấn, Ma văn
Kháng, Nguyễn Khải.

Từ năm 1986 văn học chính thức bước vào thời kì
đổi mới : Gắn bó với đời sống, cập nhật những vấn
đề của đời sống hàng ngày. Các thể loại phóng sự,
truyện ngắn, bút kí, hồi kí... đều có những thành tựu
tiêu biểu.

Trong quan niệm về con người trong Văn học sau 1975 có gì khác trước?
Hãy chứng minh qua một số tác phẩm mà em đã đọc?
Trước 1975

Sau 1975

Trong quan niệm về con người trong Văn học sau 1975 có gì khác trước?
Hãy chứng minh qua một số tác phẩm mà em đã đọc?
Trước 1975
Con người lịch sử.

Nhấn mạnh ở tính giai cấp.

Sau 1975
Con người cá nhân trong quan hệ đời thường.
(Mùa lá rụng trong vườn- Ma Văn Kháng, Thời xa
vắng- Lê Lựu, Tướng về hưu – Nguyễn Huy
Thiệp...)
Nhấn Mạnh ở tính nhân loại. (Cha và con và...Nguyễn Khải, Nỗi buồn chiến tranh – Bảo Ninh...)

Chỉ được khắc hoạ ở phẩm chất chính trị, tinh thần Chỉ được khắc hoạ ở phẩm chất chính trị, tinh thần
cách mạng
cách mạng
Tình cảm được nói đến là t/c đồng bào, đồng chí,
t/c con người mới
- Được mô tả ở đời sống ý thức

Con người được thể hiện ở đời sống tâm linh.
(Mảnh đất lắm người nhiều ma của Nguyễn Khắc
Trường, Thanh minh trời trong sáng của Ma Văn
Kháng...)

III. KẾT LUẬN

- VHVN từ CM tháng Tám 1945-1975 hình thành và phát triển trong một hoàn cảnh
đặc biệt, trải qua 3 chặng, mỗi chặng có những thành tựu riêng, có 3 đăc điểm cơ
bản...
- Từ sau 1975, nhất là từ năm 1986, VHVN bước vào thời kì đổi mới, vận động
theo hướng dân chủ hoá:
+ mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc
+ có tính chất hướng nội, quan tâm đến số phận cá nhân trong hoàn cảnh phức
tạp của cuộc sống đời thường, có nhiều tìm tòi đổi mới về nghệ thuật.

LUYỆN TẬP
1. Trong bài Nhận đường, Nguyễn Đình Thi viết:
“ Văn nghệ phụng sự kháng chiến, nhưng chính kháng chiến đem đến cho văn nghệ một
sức sống mới. Sắt lửa mặt trận đang đúc nên văn nghệ mới của chúng ta.”
Hãy bày tỏ suy nghĩ của anh ( chị) về ý kiến trên?
2. Lập thư mục các tác phẩm trong SGK Ngữ văn 12 theo sơ đồ sau:
Tên tác giả

Tên tác phẩm

Năm sáng tác

Giai đoạn, thời kì
văn học

XIN CHÀO VÀ HẸN GẶP LẠI CÁC
EM Ở TIẾT HỌC SAU
Thầy cô cần full bài giảng vui lòng để lại số
điện thoại!