Khái quát văn học Việt Nam
từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉ XIX
(Văn học trung đại)
Hãy trình bày yêu cầu cần đạt của bài học?
Khái quát văn học Việt Nam
từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉ XIX
- Nắm được các thành phần chủ yếu và các giai đoạn phát triển của văn học viết VN từ TK X đến hết TK XIX.
- Nắm vững một số đặc điểm lớn về nội dung và hình thức của VH trung đại VN trong quá trình phát triển.
- Yêu mến, trân trọng, giữ gìn và phát huy di sản văn học dân tộc.


Khái quát văn học Việt Nam
từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉ XIX

* Bố cục bài học:
I. Các thành phần của VH từ TK X đến hết TK XIX.
II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
III. Những đặc điểm lớn về nội dung của VH từ TK X đến hết TK XIX.
IV. Những đặc điểm lớn về nghệ thuật của VH từ TK X đến hết TK XIX.


Khái quát văn học Việt Nam
từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉ XIX
I. Các thành phần của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX
Văn học trung đại VN bao gồm những thành phần chủ yếu nào?
I. Các thành phần của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX



Tổ 1 và 3: Anh/chị hiểu thế nào là VH chữ Hán? Nêu các thể loại của VH chữ Hán? Nêu các tác phẩm minh hoạ? Đánh giá chung về thành tựu của VH chữ Hán?
Tổ 2 và 4: Anh/chị hiểu như thế nào về chữ Nôm? Thế nào là VH chữ Nôm? VH chữ Nôm xuất hiện vào thời gian nào? Đặc điểm của các thể loại VH chữ Nôm có gì khác với VH chữ Hán?



I. Các thành phần của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX
- Các sáng tác bằng chữ Hán của người Việt.
- Xuất hiện sớm, tồn tại trong suốt quá trình hình thành và phát triển của VHTĐ.
- Bao gồm thơ và văn xuôi.
- Tiếp thu các thể loại từ văn học TQ: chiếu, biểu, hịch, cáo, phú, thơ cổ phong, thơ Đường luật…
- Các sáng tác bằng chữ Nôm.
Ra đời muộn hơn VH chữ Hán (khoảng cuối thế kỉ XIII).
- Chủ yếu là thơ, ít tác phẩm văn xuôi.
Phần lớn là các thể loại văn học dân tộc: Khúc ngâm, truyện thơ, hát nói,...
Hiện tượng song ngữ ở văn học trung đại Việt Nam.
- Không đối lập mà bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển của văn học dân tộc.
II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Văn học Việt Nam từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉ thứ XIX phát triển qua mấy giai đoạn? Những giai đoạn đó được phân định thời gian ra sao?


Tổ 1: Giai đoạn từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIV.
Tổ 2: Giai đoạn từ thế kỉ XV đến hết thế kỉ XVII.
Tổ 3: Giai đoạn từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX.
Tổ 4: Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX.
=>Tìm hiểu và trình bày ngắn gọn 4 phương diện sau:
- Hoàn cảnh lịch sử.
- Nội dung.
- Chữ viết – thể loại
- Tác giả, tác phẩm tiêu biểu.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.


1. Giai đoạn từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIV.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.


1. Giai đoạn từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIV.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Ngô Quyền chiến thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938 mở ra kỉ nguyên độc lập cho dân tộc
Chiếu dời đô – Lý Công Uẩn
“…Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa. Chỉ căm tức rằng chưa xả thịt lột da, nuốt gan, uống máu quân thù, dẫu trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng cam lòng…”
(Hịch tướng sĩ – Trần Quốc Tuấn)


1. Giai đoạn từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIV.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
- Giành chủ quyền độc lập, tự chủ.
- Lập nhiều kì tích trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược.
- Chế độ phong kiến phát triển.
Nội dung yêu nước với âm hưởng hào hùng.
- Văn học chữ Hán với có những thành tựu lớn.
- Văn học chữ Nôm đặt những viên gạch đầu tiên.
Chiếu dời đô (Lý Công Uẩn).
- Sông núi nước Nam (Lý Thường Kiệt)
- Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn).
- Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão)


2. Giai đoạn từ thế kỉ XV đến hết thế kỉ XVII.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.


2. Giai đoạn từ thế kỉ XV đến hết thế kỉ XVII.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.


2. Giai đoạn từ thế kỉ XV đến hết thế kỉ XVII.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Cuộc kháng chiến chống giặc Minh thắng lợi
(Lê Lợi lên ngôi vua).


2. Giai đoạn từ thế kỉ XV đến hết thế kỉ XVII.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Đại Cáo Bình Ngô
Nguyễn Trãi (1380-1442)


2. Giai đoạn từ thế kỉ XV đến hết thế kỉ XVII.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
- Cuộc kháng chiến chống Minh thắng lợi.
- Chế độ PK khủng hoảng.
Yêu nước mang âm hưởng ngợi ca  phê phán hiện thực XHPK.
Văn học chữ Hán phát triển với nhiều thể loại phong phú.
Văn học chữ Nôm:
+ Việt hoá thể loại tiếp thu từ TQ.
+ Sáng tạo những thể loại văn học dân tộc.
Nguyễn Trãi (Đại cáo Bình Ngô, Quốc âm thi tập).
Nguyễn Bỉnh Khiêm (Bạch Vân Quốc ngữ thi).
Nguyễn Dữ (Truyền kì mạn lục),…

3. Giai đoạn từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX.

II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.

3. Giai đoạn từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX.

II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.

Cuộc khởi nghĩa Tây Sơn mùa xuân 1771

“Hồ Xuân Hương – Bà chúa thơ Nôm”

3. Giai đoạn từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX.

II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
- Nội chiến phong kiến và phong trào nông dân khởi nghĩa
- Chế độ phong kiến từ khủng hoảng đến suy thoái
Sự xuất hiện của trào lưu nhân đạo chủ nghĩa,
- Văn học phát triển mạnh cả văn xuôi và văn vần, cả văn học chữ Hán và chữ Nôm.
Nguyễn Du (Truyện Kiều)
Thơ Nôm của Hồ Xuân Hương
Đăng Trần Côn (Chinh Phụ Ngâm)
Lê Hữu Trác (Thượng Kinh kí sự), …


4. Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.


4. Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.

Quân Pháp tiến đánh Đà Nẵng



4. Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Nguyễn Khuyến
Hai nhà thơ trữ tình, trào phúng xuất sắc


4. Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX.


II. Các giai đoạn phát triển của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Thực dân Pháp xâm lược.
- Ảnh hưởng văn hóa phương Tây. Xã hội Việt Nam chuyển dần sang XH thực dân nửa phong kiến.
Văn học yêu nước mang âm hưởng bi tráng, có biểu hiện mới với tư tưởng canh tân đất nước.
Nguyễn Đình Chiểu (Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Lục Vân Tiên)…
Thơ trữ tình, trào phúng của Nguyễn Khuyến, Tú Xương,…
Xuất hiện văn học chữ quốc ngữ, chữ Hán, chữ Nôm vẫn chiếm chủ yếu
- Thể loại và thi pháp truyền thống vẫn ảnh hưởng. Xuất hiện đổi mới theo hướng hiện đại hoá.
III. Những đặc điểm lớn về nội dung của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Văn học Việt Nam từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉ thứ XIX có những đặc điểm lớn nào về mặt nội dung? Trình bày ngắn gọn những đặc điểm đó?
III. Những đặc điểm lớn về nội dung của VH từ TK X đến hết TK XIX.
1. Chủ nghĩa yêu nước:
� th?c d?c l?p t? ch?, t? cu?ng, t? h�o d�n t?c.
Lịng cam th� gi?c, tinh th?n quy?t chi?n, quy?t th?ng k? th�.
T? h�o tru?c chi?n cơng th?i d?i...
Bi?t on, ca ng?i nh?ng ngu?i hi sinh vì d?t nu?c.
Tình y�u thi�n nhi�n d?t nu?c.
III. Những đặc điểm lớn về nội dung của VH từ TK X đến hết TK XIX.

2. Chủ nghĩa nhân đạo:

Lòng thương người.
Lên án, tố cáo những thế lực tàn bạo chà đạp lên con người.
Khẳng định, đề cao con người về các mặt phẩm chất, tài năng, những khát vọng chân chính ….
Đề cao những quan hệ đạo đức, đạo lí tốt đẹp giữa người với người.
III. Những đặc điểm lớn về nội dung của VH từ TK X đến hết TK XIX.

3. Cảm hứng thế sự:

- Ph?n �nh hi?n th?c x� h?i, ph?n �nh cu?c s?ng dau kh? c?a nh�n d�n.
- ?Gĩp ph?n t?o ti?n d? cho s? ra d?i c?a van h?c hi?n th?c trong th?i kì sau.
IV. Những đặc điểm lớn về nghệ thuật của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Văn học Việt Nam từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉ thứ XIX có những đặc điểm lớn nào về mặt nghệ thuật? Trình bày ngắn gọn những đặc điểm đó?
IV. Những đặc điểm lớn về nghệ thuật của VH từ TK X đến hết TK XIX.

- Tính quy phạm: là sự quy định chặt chẽ theo khuôn mẫu  là đặc điểm nổi bật của VHTĐ.
- Biểu hiện:
+ Quan niệm VH.
+ Tư duy nghệ thuật.
+ Thể loại văn học.
+ Thi liệu.
+ Thiên về tượng trưng, ước lệ.
- Một số tác giả tài năng phá vỡ tính quy phạm, phát huy cá tính sáng tạo về cả nội dung và hình thức.

1. Tính quy phạm và phá vỡ tính quy phạm:
IV. Những đặc điểm lớn về nghệ thuật của VH từ TK X đến hết TK XIX.
Trang nhã: trang trọng, tao nhã, mĩ lệ, trau chuốt…; Bình dị: đời thường, đơn sơ, mộc mạc, tự nhiên…:
- Đề tài, chủ đề.
- Hình tượng nghệ thuật.
- Ngôn ngữ nghệ thuật.
=> trong quá trình phát triển, văn học ngày càng gắn với hiện thực (trang nhã => tự nhiên, bình dị).

2. Khuynh hướng trang nhã và xu hướng bình dị:

IV. Những đặc điểm lớn về nghệ thuật của VH từ TK X đến hết TK XIX.

- Tiếp thu tinh hoa VH Trung Quốc:
+ Ngôn ngữ.
+ Thể loại.
+ Thi liệu.
- Quá trình dân tộc hóa hình thức văn học:
+ Ngôn ngữ: sáng tạo và sử dụng chữ Nôm và sử dụng lời ăn tiếng nói, cách diễn đạt của nhân dân lao động.
+ Thể loại: Việt hoá thơ Đường luật và sáng tạo các thể thơ dân tộc…


3. Tiếp thu và dân tộc hóa tinh hoa văn học nước ngoài:

Chuẩn bị:
- PHONG CÁCH NGÔN NGỮ SINH HOẠT (SGK 113; 114 tập trung mục 3 I;Phần II và bt 1,2 – phần III SGK 125 – 127)