KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8

BÀI 36.
DA
VÀ ĐIỀU HÒA
THÂN NHIỆT
Ở NGƯỜI

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

Nêu một số phản ứng của cơ thể khi trời nóng, trời
rét. Theo em, những phản ứng đó có lợi ích gì cho cơ
thể?
Trả lời:
- Một số phản ứng của cơ thể khi trời nóng, trời rét:
+ Khi trời nóng, mao mạch dưới da dãn để tăng sự
tỏa nhiệt, tăng tiết mồ hôi,...
+ Khi trời lạnh, mao mạch dưới da co lại, co cơ chân
lông để giảm sự tỏa nhiệt, nếu lạnh quá thì cơ co liên
tục để sinh nhiệt (phản xạ run),…
- Lợi ích của những phản ứng trên: Những phản ứng
trên giúp cơ thể điều hòa thân nhiệt, giúp cho thân
nhiệt được duy trì ổn định quanh mức bình thường
đảm bảo cho các hoạt động sống của cơ thể.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

Mục lục nội dung
I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt
III. Chăm sóc và bảo vệ da

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da

Nêu tên một số bộ phận trong các lớp cấu
tạo của da.
Trả lời:
Tên một số bộ phận trong các lớp cấu tạo
của da:
- Lớp biểu bì có: tầng sừng (tầng tế bào
chết), tầng tế bào sống.
- Lớp bì có: tuyến nhờn, tuyến mồ hôi, nang
lông, mạch máu, cơ dựng chân lông, các thụ
thể cảm giác, dây thần kinh.
- Lớp mỡ dưới da: các tế bào mỡ.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da

Quan sát hình 36.1, nêu tên các lớp cấu
tạo của da và chức năng của mỗi lớp cấu
tạo theo mẫu sau:
Trả lời:

Các lớp cấu
tạo của da
Lớp biểu bì

Chức năng

Có chức năng bảo vệ.
Có chức năng xúc giác, bài tiết,
Lớp bì
điều hòa thân nhiệt.
Lớp mỡ dưới Có chức năng cách nhiệt và bảo
vệ.
da

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
1. Cấu tạo của da:
- Lớp biểu bì có: tầng sừng (tầng tế bào chết), tầng
tế bào sống.
- Lớp bì có: tuyến nhờn, tuyến mồ hôi, nang lông,
mạch máu, cơ dựng chân lông, các thụ thể cảm giác,
dây thần kinh.
- Lớp mỡ dưới da: các tế bào mỡ.
2 . Chức năng của da
Các lớp cấu
tạo của da
Lớp biểu bì

Chức năng

Có chức năng bảo vệ.
Có chức năng xúc giác, bài tiết,
Lớp bì
điều hòa thân nhiệt.
Lớp mỡ dưới Có chức năng cách nhiệt và bảo
vệ.
da

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
Nốt ruồi, tàn nhang và nám da đều liên quan đến sự phân bố và tăng sinh
tế bào sắc tố ở lớp biểu bì của da. Em hãy phân biệt ba hiện tượng trên.
Trả lời:

Nốt ruồi
- Là những nốt
nhỏ
sậm
màu
(hầu hết có màu
nâu hoặc đen),
có hình tròn hoặc
bầu dục, thường
nổi trên bề mặt
da, kích thước
thường lớn hơn
tàn nhang.

Tàn nhang
- Là những đốm
nhỏ, phẳng, màu
nâu nhạt hoặc
đen trên da, có
thể
xuất
hiện
riêng
lẻ
hoặc
thành cụm, kích
thước nhỏ hơn
nốt ruồi và nám
da.

Nám da
- Là tình trạng
những mảng màu
nâu xuất hiện
trên
da,
kích
thước lớn hơn
tàn nhang.

- Có thể xuất hiện - Thường xuất - Thường xuất
ở mọi vị trí trên hiện ở mặt, vai, hiện ở vùng mặt.
cơ thể.
cổ, tay và lưng.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt
Hai học sinh dùng nhiệt kế để đo nhiệt độ cơ thể của mình và bạn khác trước và sau khi bật nhảy
tại chỗ được kết quả theo bảng sau . Em hãy so sánh và giải thích kết quả.
Trước khi
Sau 2 phút
So sánh nhiệt độ cơ thể trước
Tên
vận động
vận động
và sau khi vận động
Nguyễn Văn A
36,4oC
36,8oC
Sau khi vận động cao hơn
Lê Văn B

36,6oC

37,1oC

Sau khi vận động cao hơn

+ Trước khi vận động, nhiệt độ cơ thể duy trì ở mức bình thường (36,3 –
37,3 C).
o

+ Khi vận động, tốc độ hô hấp tế bào nhanh hơn để đáp ứng nhu cầu trao
đổi chất và năng lượng cho cơ bắp hoạt động liên tục. Mà một phần năng
lượng sinh ra từ quá trình hô hấp tế bào được giải phóng dưới dạng nhiệt.
Bởi vậy, cơ thể càng vận động mạnh thì nhiệt sinh ra càng nhiều khiến thân
nhiệt tăng.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt
Hai học sinh dùng nhiệt kế để đo nhiệt độ cơ thể của mình và bạn khác trước và sau khi bật nhảy
tại chỗ được kết quả theo bảng sau . Em hãy so sánh và giải thích kết quả.
Trước khi
Sau 2 phút
So sánh nhiệt độ cơ thể trước
Tên
vận động
vận động
và sau khi vận động
Nguyễn Văn A
36,4oC
36,8oC
Sau khi vận động cao hơn
Lê Văn B

36,6oC

37,1oC

Sau khi vận động cao hơn

+ Trước khi vận động, nhiệt độ cơ thể duy trì ở mức bình thường (36,3 –
37,3 C).
o

+ Khi vận động, tốc độ hô hấp tế bào nhanh hơn để đáp ứng nhu cầu trao
đổi chất và năng lượng cho cơ bắp hoạt động liên tục. Mà một phần năng
lượng sinh ra từ quá trình hô hấp tế bào được giải phóng dưới dạng nhiệt.
Bởi vậy, cơ thể càng vận động mạnh thì nhiệt sinh ra càng nhiều khiến thân
nhiệt tăng.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

Vì sao đo thân nhiệt là bước đầu của việc chẩn đoán bệnh?
Trả lời:
Đo thân nhiệt là bước đầu của việc chẩn đoán bệnh vì:
Ở người bình thường, thân nhiệt duy trì ổn định ở mức
36,3 – 37,3 oC. Khi thân nhiệt ở dưới 36 oC hoặc từ 38 oC
trở lên là biểu hiện trạng thái sức khỏe của cơ thể
không bình thường. Do đó, đo thân nhiệt được xem là
bước đầu tiên giúp chẩn đoán, sàng lọc nhanh chóng và
đơn giản trước khi thực hiện các bước tiếp theo.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt
Quan sát hình 36.2 và cho biết khi trời nóng và khi trời
lạnh, các mạch máu dưới da, tuyến mồ hôi và các cơ
dựng lông hoạt động như thế nào.

Trả lời:
- Khi trời nóng, các mạch máu dưới da
dãn, tuyến mồ hôi tăng tiết mồ hôi, các
cơ dựng lông dãn.
- Khi trời lạnh, các mạch máu dưới da
co, tuyến mồ hôi ngừng tiết mồ hôi, các
cơ dựng lông co.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt
Nêu nguyên nhân và phương pháp chống nóng, lạnh cho cơ thể theo gợi ý bảng 36.4.
 

Cảm nóng
Cảm lạnh
Cảm giác nóng bừng, môi Chảy nước mũi hoặc nghẹt
khô, mồ hôi nhiều, đau mũi, ho, đau họng, đau
Biểu
đầu, chóng mặt, da ửng nhức cơ thể, hắt xì, sưng
hiện
đỏ, tim đập nhanh, buồn hạch bạch huyết, đau đầu,…
nôn,…
Do ở dưới trời nắng quá Do ở trong môi trường lạnh
Nguyên lâu; không uống đủ nước quá lâu; do thời tiết thay đổi
nhân
khi trời nắng nóng;…
đột ngột, do virus gây bệnh
ở đường hô hấp;…
Nên che nắng, uống đủ Cần vệ sinh mũi, miệng sạch
Cách
nước, tránh ánh nắng sẽ, súc họng bằng nước
phòng trực tiếp vào vùng sau muối sinh lí 2 – 4 lần/ngày,
chống gáy, hạn chế ra ngoài khi uống nước ấm, giữ ấm cho
trời nắng nóng,…
cơ thể,…

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt
- Thân nhiệt: nhiệt độ cơ thể ở mức 36,3 - 37,3°C
-Điều hoà thân nhiệt: quá trình cơ thể cân đối cường độ sinh
nhiệt và thải nhiệt
- Phương pháp chống nóng, lạnh cho cơ thể:
+  Con người sử dụng các phương tiện như nhà cửa, quần áo, bà
xõm, quạt máy, điều hoà, cây xanh,... để giúp cơ thể chống nóng
và chống lạnh trong môi trường khắc nghiệt.
+ Cách chống nóng: mặc trang phục thoáng mát, thấm hút nước,
sử dụng mũ, nón, uống đủ nước.
+ Cách chống lạnh: mặc trang phục dày, chất liệu giữ nhiệt tốt
như vài bông, len.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt
Trình bày nghĩa của mỗi việc làm trong các bước khi sơ cứu người cảm nóng và sơ cứu người cảm lạnh:
Việc làm
Làm mát tức thì
Lau người bằng nước ấm và quạt

Cảm nóng

Chườm khăn ướt ở nách, cổ,…
Cởi bớt quần áo
Cho uống nước nếu còn tỉnh táo
Đặt bệnh nhân nằm và kê chân
Cởi hết quần áo ướt

Cảm lạnh

Làm ấm bằng quần áo và chăn khô
Uống nước ấm hoặc ăn cháo ấm

Ý nghĩa

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt
Trình bày nghĩa của mỗi việc làm trong các bước khi sơ cứu người cảm nóng và sơ cứu người cảm lạnh:
Việc làm
Làm mát tức thì
Lau người bằng nước ấm và quạt

Cảm nóng

Chườm khăn ướt ở nách, cổ,…
Cởi bớt quần áo
Cho uống nước nếu còn tỉnh táo
Đặt bệnh nhân nằm và kê chân
Cởi hết quần áo ướt

Cảm lạnh

Làm ấm bằng quần áo và chăn khô
Uống nước ấm hoặc ăn cháo ấm

Ý nghĩa
Thúc đẩy nhanh quá trình tỏa nhiệt của cơ
thể nhờ truyền nhiệt.
Giúp đẩy nhanh quá trình tỏa nhiệt nhờ bốc
hơi nước.
Giúp dãn mạch máu để tăng khả năng tỏa
nhiệt.
Giúp tạo sự thông thoáng để tạo thuận lợi
cho quá trình tỏa nhiệt.
Giúp làm giảm thân nhiệt và bù lại lượng
nước đã mất.
Giúp máu dễ lưu thông đến vùng đầu đồng
thời cũng giúp bệnh nhân có tư thế thoải mái
để nghỉ ngơi.
Giúp tránh cho cơ thể mất thêm nhiệt do phải
tiếp xúc thêm với điều kiện lạnh và ẩm ướt.
Giúp hạn chế quá trình mất nhiệt của cơ thể
vào môi trường.
Giúp tăng quá trình tự sinh nhiệt của cơ thể.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Theo em : Da của con người có thể bị ảnh hưởng bởi những tác nhân nào ?

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Nêu các biện pháp chăm sóc và bảo vệ da.
Trả lời:
Các biện pháp chăm sóc và bảo vệ da:
- Giữ tinh thần lạc quan, sinh hoạt điều đồ.
- Uống nhiều nước.
- Ăn nhiều rau xanh và trái cây để bổ sung
vitamin và chất khoáng.
- Vệ sinh da và chống nắng đúng cách.
- Bổ sung độ ẩm cho da.
- Hạn chế trang điểm.
- Bảo vệ da khỏi những tổn thương.
- Vệ sinh môi trường sạch sẽ.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Các biện pháp chăm sóc và bảo vệ da:
- Giữ tinh thần lạc quan, sinh hoạt điều đồ.
- Uống nhiều nước.
- Ăn nhiều rau xanh và trái cây để bổ sung
vitamin và chất khoáng.
- Vệ sinh da và chống nắng đúng cách.
- Bổ sung độ ẩm cho da.
- Hạn chế trang điểm.
- Bảo vệ da khỏi những tổn thương.
- Vệ sinh môi trường sạch sẽ.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Vì sao những vết thương trên da có thể
phục hồi được?
Trả lời:
Những vết thương trên da có thể phục
hồi được là do ở lớp biểu bì của da có
các tế bào sống có khả năng phân chia
liên tục để tạo ra các tế bào mới giúp
hàn gắn vết thương.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Câu 1: Thân nhiệt là gì?
A. Là nhiệt độ cơ thể
B. Là quá trình tỏa nhiệt của cơ thể
C. Là quá trình thu nhiệt của cơ thể
D. Là quá sinh trao đổi nhiệt độ của cơ thể
Giải thích
Thân nhiệt là nhiệt độ cơ thể. Thân nhiệt trung bình của người lớn là 37 độ
C. Tuy nhiên thân nhiệt của mỗi người có thể khác nhau dao động trong
khoảng từ 36,1 đến 37,2 độ C.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Câu 2: Mùa hè, trời nóng oi bức nên mặc áo chống nắng màu gì?
A. Màu đen   
B. Màu tối
C. Màu trắng     
D. Màu tím
Giải thích
Mùa hè, trời nóng oi bức nên mặc áo chống nắng màu trắng. Áo chống nắng
màu trắng có khả năng hấp thụ nhiệt kém hơn các màu khác, giúp người
mặc cảm thấy mát mẻ hơn trong thời tiết nóng bức.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Câu 3: Cấu tạo của da gồm mấy lớp?
A. 5
B. 4
C. 3
D. 2
Giải thích
Cấu tạo của da gồm 3 lớp là biểu bì, hạ bì và mô dưới da. Mỗi lớp của da có
cấu tạo và chức năng riêng biệt. Chúng cùng nhau tạo thành một hàng rào
bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây hại từ môi trường bên ngoài.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Câu 4: Điều nào dưới đây đúng khi nói về phản ứng của cơ thể khi trời lạnh?
A. Mao mạch co lại
B. Cơ chân lông co
C. Thường có phản xạ run
D. Tất cả đáp án trên
Câu 5: Hệ thần kinh có vai trò gì trong điều hòa thân nhiệt?
A. Điều hòa co dãn mạch máu dưới da
B. Điều khiển tăng giảm tiết mồ hôi
C. Co duỗi chân lông
D. Tất cả các đáp án trên

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Em thường bảo vệ và chăm sóc da như thế nào?
Trả lời:
- Tham khảo các biện pháp chăm sóc và bảo vệ da:
+ Giữ tinh thần lạc quan, sinh hoạt điều đồ.
+ Uống nhiều nước.
+ Ăn nhiều rau xanh và trái cây để bổ sung vitamin và chất khoáng.
+ Vệ sinh da và chống nắng đúng cách.
+ Bổ sung độ ẩm cho da.
+ Hạn chế trang điểm.
+ Bảo vệ da khỏi những tổn thương.
+ Vệ sinh môi trường sạch sẽ.
+ Không nặn mụn trứng cá.

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Cần lưu ý gì trong chế độ ăn vào mùa đông và mùa hè.
Trả lời:
- Vào mùa đông, cơ thể mất nhiều năng lượng để duy trì
thân nhiệt, do đó, trong chế độ ăn cần lưu ý: ăn tăng
cường những thức ăn sinh nhiều năng lượng như các
thức ăn có chất béo, giàu protein,… đồng thời, nên ăn
thức ăn nóng, thức ăn có ít nước.
- Vào mùa hè, trong chế độ ăn cần lưu ý: Hạn chế ăn
những thức ăn sinh nhiều nhiệt, đồng thời, tăng cường
những loại thức ăn có nhiều nước như canh, nước trái
cây, rau quả,...

BÀI 36. DA VÀ ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT Ở NGƯỜI

I. Chức năng và cấu tạo của da
II. Điều hòa thân nhiệt

III. Chăm sóc và bảo vệ da
Thực hiện dự án tìm hiểu một bệnh về da tại trường em theo các
bước điều tra ở bài 28, trang 135 hoặc tìm hiểu một số thành tựu
ghép da trong y học.