Để đưa một vật lên cao, người
công nhân có thể trực tiếp tác
dụng lên vật một lực hướng
thẳng
lênđược
trên (hình
Đểđứng
nâng
vật lên
19.1).
nhiên,cần
trong
một số
màTuy
không
tác
trường hợp, do kích thước hay
dụng
lực
theo
phương
khối lượng của vật lớn sẽ khó
thẳng
đứng
người
ta
nâng
trực tiếp
theo
cách này.
Có sử
cách
nào để
nâng
được vật
dụng
đòn
bẩy.

Vậy một cách đơn giản để đổi hướng của lực tác dụng là dựa
Đòn
bẩylàm
có vai
tròcủa
gì?lực
Cólên
những
đòn bẩy
nào?
trên tác
dụng
quay
mộtloại
vật trung
gian
gọiSử
là đòn
bẩy. dụng đòn bẩy như thế nào?

I. ĐÒN BẨY CÓ THỂ LÀM ĐỔI HƯỚNG CỦA LỰC

HS thực hiện thí nghiệm như hình 19.2
Khi một vật quay do chịu lực tác
Vậy
đòn
bẩy
có
thể
đổi
hướng
của
lực
tác
dụng
dụng , nó có thể tác dụng lực lên
một vật khác.

- Có mấy
loại đòn
bẩy?
- Mô tả
cách
dùng mỗi
loại
đòn bẩy đó?

- Có mấy
loại đòn
bẩy?
- Mô tả
cách
dùng mỗi
loại
đòn bẩy đó?

- Có mấy
loại đòn
bẩy?
- Mô tả
cách
dùng mỗi
loại
đòn bẩy đó?

- Có mấy
loại đòn
bẩy?
- Mô tả
cách
dùng mỗi
loại
đòn bẩy đó?

- Dựa vào vị trí của điểm tựa, điểm tác
dụng lực vào đòn bẩy và vị trí mà đòn bẩy
tác dụng lực vào vật, có thể chia thành 3
loại đòn bẩy.
- Tùy vào mục đích công việc, lựa chọn
loại đòn bẩy cho phù hợp để việc thực
hiện công việc đó được thuận lợi.

- Ví dụ đòn bẩy loại 1: Mái chèo thuyền, kéo.
- Ví dụ đòn bẩy loại 2: kẹp làm vỡ hạt, xe rùa.
- Ví dụ đòn bẩy loại 3: cần câu, đũa.

Loại 3

Loại 2

Loại 1

Thân chày có
vai trò
như một đòn
bẩy.

 Chỉ ra bộ phận đóng vai
trò
đòn bẩy ở hình 19.10.
Cần gạt, trục bơm, piston là bộ
phận đóng vai trò đòn bẩy
trong máy bơm nước bằng tay.

- Mô tả cách dùng búa nhổ đinh: Đặt đầu búa sao
cho đinh nằm chặt ở khe búa và đầu búa tì vào
tấm gỗ làm điểm tựa, tay cầm vào cán búa, càng
cách xa đầu búa thì càng nhổ dễ, dùng lực từ cánh
tay hướng theo chiều lực F như hình vẽ khi cán
búa quay thì đinh cũng được nhổ dần lên.

- Mô tả cách dùng kìm nhổ đinh: kẹp
mũi kìm vào đinh, ấn mũi kìm xuống
tấm gỗ để lấy điểm tựa, tác dụng lực
vào cán kìm theo chiều lực F như hình
vẽ khi cán kìm quay thì đinh cũng
được nhổ dần lên.

b. Đòn bẩy có thể làm thay đổi hướng của lực
tác dụng và khi một vật quay do chịu lực tác
dụng thì nó có thể tác dụng lực lên một vật
khác.
- Dùng búa nhổ đinh là áp dụng đòn bẩy loại 1
cho ta lợi về lực.

- Dùng kìm nhổ đinh là áp dụng đòn bẩy
loại 2 cũng cho ta lợi về lực.

Bài tập 2 trang 98 KHTN lớp 8: Một bạn nhỏ cần mở một
chiếc cổng sắt rất nặng bằng cách đẩy nó quay quanh
bản lề. Để có thể mở cổng dễ dàng, bạn này cần tác dụng
lực vào những điểm ở xa hay gần bản lề? Vì sao?

Trả lời:
Để có thể mở cổng dễ dàng, bạn này cần tác dụng
vào những điểm ở xa bản lề vì khoảng cách từ trục
quay tới giá của lực càng lớn sẽ giúp mômen lực càng
lớn (tác dụng làm quay càng lớn) và làm cánh cổng
quay quanh bản lề dễ hơn.

Bài tập 3 trang 98 KHTN lớp 8: Em hãy mô tả
cách mở chiếc kẹp ở hình 2. Sau đó, biểu diễn lực
tác dụng và chỉ rõ đâu là điểm tựa.

trả lời:

Hình ảnh dưới đây mô tả
cách mở chiếc kẹp, biểu
diễn lực tác dụng và điểm
tựa.

    

Bài tập 4 trang 98 KHTN lớp 8: Ở xe đạp, có những bộ phận nào khi hoạt động sẽ
giống như chiếc đòn bẩy? Với mỗi trường hợp, chỉ ra điểm tựa của đòn bẩy và cách
đổi hướng của lực tác dụng.
Trả lời:

Các bộ phận xe đạp dựa trên nguyên lí
đòn bẩy là:
- Bộ phận gồm: Bàn đạp (pê-đan) (1), đùi,
trục giữa (2), đĩa (3), xích (4), líp (5).
+ Bàn đạp là điểm lực tác dụng.
+ Trục giữa là điểm tựa.
+ Xích đĩa líp là điểm đặt vật nâng (kéo
bánh xe sau chuyển động).
Lực khi dùng chân tác dụng lên pê – đan
xe đạp có phương thẳng đứng chiều từ
trên xuống và có tác dụng làm trục giữa A
quay, khi đó tạo ra lực kéo giữa các điểm
tiếp xúc giữa mắt xích và răng của vành
đĩa, làm cho trục bánh sau B quay tạo ra
lực kéo làm cả xe chuyển động.

Hình 19.2 mô tả một thanh gỗ đang nằm ngang trên ghế,
đầu bên trái của thanh gỗ có buộc một vật.
a) Để nâng vật lên một chút, phải tác dụng lên đầu A một
lực có hướng như thế nào? Khi đó điểm tựa của thanh gỗ
vị trí nào?
b) Để hạ vật xuống một chút, phải tác dụng lên đầu A một
lực có hướng thế nào? Khi đó điểm tựa của thanh gỗ là vị t
nào?

19.7.Lời giải chi tiết
a) Khi nâng vật, ta cần tác dụng lực hướng
xuống. Điểm tựa lúc này là điểm M.
b) Khi hạ vật xuống, cần tác dụng lực hướng
lên. Điểm tựa lúc này là điểm N.

19.8.Ở chiếc kìm cắt dây thép (hình 19.3), mỗi
nhánh kìm gồm cán và phần lưỡi cắt có thể
quay quanh chốt cố định, có vai trò như đòn
bẩy. Hãy sử dụng các mũi tên biểu diễn lực để
mô tả cách dùng lực tác dụng lên cán kìm để
cắt được dây thép.

19.10.Ở chiếc kẹp gắp đồ vật trong hình 19.5, mỗi
bên kẹp có vai trò như một đòn bẩy. Em hãy chỉ
ra:
a) Cách dùng chiếc kẹp để gắp đồ vật.
b) Vị trí điểm tựa, lực tác dụng và vật cần tác dụng
lực khi dùng kẹp để gắp đồ vật.

19.10.Lời giải chi tiết
a) Để gắp được đồ, cần đưa vật vào khoảng
giữa hai đầu kẹp, sau đó dùng lực của hai ngón
tay ép vào hai nhánh của kẹp và hướng gần vào
nhau.
b) Điểm tựa của hai đòn bẩy này là đầu uốn hai
nhánh kẹp. Lực tác dụng ở khoảng giữa nhánh
kẹp, vật cần tác dụng lực là vật cần kẹp.