Tiết 25, 26 – 29, 30

Thấu kính là một khối trong suốt, đống chất (thuỷ
tinh, nhựa,...) được giới hạn bởi hai mặt cong hoặc
một mặt phẳng và một mặt cong.

So sánh độ dày phần rìa và phần giữa của các thấu kính trên?

Thấu kính rìa mỏng

Thấu kính rìa dày

Quan sát hình ảnh, nhận xét tia ló của 2 thấu kính rìa mỏng và rìa dày.

Chùm sáng hẹp
song song

Thấu kính
rìa mỏng

Thấu kính hội tụ

Chùm sáng hẹp
song song

Thấu kính
rìa dày

Thấu kính phân kỳ

Chùm tia
ló phân kỳ

Chùm tia
ló hội tụ

a) Thấu kính hội
- Có phần rìa mỏng hơn phần ở giữa
- Chùm sáng hẹp song song qua thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ
- Kí hiệu:

b) Thấu kính phân kì
- Có phần rìa dày hơn phần ở giữa
- Chùm sáng hẹp song song qua thấu kính phân kì cho chùm tia ló phân kì
- Kí hiệu:

- Thấu kính hội tụ: thấu kính có phần rìa mỏng.
- Thấu kính phân kì: thấu kính có phần rìa dày.
Thấu kính hội tụ: kính 1, 4
Thấu kính phân kì: kính 2, 3

Thấu kính hội tụ (a) và thấu kính phân kì (b)



O
(a)



O
(b)

- Thấu kính có 1 điểm O mà mọi tia tới O đều truyền thẳng và là điểm chính giữa
thấu kính → O là quang tâm
- Đường thẳng đi qua O và vuông góc với thấu kính △ là trục chính của thấu kính

Thấu kính hội tụ (a) và thấu kính phân kì (b)

f

f



O
(a)

F



F

O
(b)

- Chùm tia ló qua thấu kính hoặc đường kéo dài của chùm tia ló cắt nhau tại điểm
F trên trục chính → F là tiêu điểm chính
- Khoảng cách từ quang tâm đến tiêu điểm chính OF = f gọi là tiêu cự

Thấu kính hội tụ (a) và thấu kính phân kì (b)

f

f



O

F



F

(a)

O
(b)

△: trục chính

F: tiêu điểm chính

O: quang tâm

OF = f: tiêu cự

? Hãy chỉ ra đâu là trục chính, quang tâm, tiêu điểm chính của các thấu
kính trong Hình 8.3.

Hình 8.3

? Hãy chỉ ra đâu là trục chính, quang tâm, tiêu điểm chính của các thấu
kính trong Hình 8.3.

Quang tâm

Trục chính

Hình 8.3
Tiêu điểm chính

Trục chính

https://youtu.be/VhALZOC9JJc

Tia tới quang tâm của thấu kính thì truyền thẳng.


O

∆
F

F

O

Tia tới song song với trục chính thì tia ló (TK hội tụ)
hoặc đường kéo dài của tia ló (TK phân kì) đi qua tiêu
điểm chính của thấu kính.

∆
O
O
F
F

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua Thấu Kính
2. Giải thích sự truyền ánh sáng qua thấu kính

Ta có thể xem thấu kính là tập hợp lăng kính nhỏ được ghép sát nhau

Hãy giải thích vì sao các tia sáng truyền qua thấu kính có
thể tạo nên chùm tia sáng hội tụ hoặc phân kì?

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua Thấu Kính
a. Sự truyền ánh sáng qua thấu kính hội tụ

Hình dung thấu kính được tạo thành bởi các lăng kính nhỏ ghép liền nhau
Các lăng kính có đáy hướng về phía trục chính
Các tia sáng bị lệch về phía đáy, tia chính giữa thì truyền thẳng

Chùm sáng song song qua thấu kính hội tụ trở thành chùm sáng hội tụ

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua Thấu Kính
https://youtu.be/tZ-hKcvX2cw

b. Sự truyền ánh sáng qua thấu kính phân kì

Hình dung thấu kính được tạo thành bởi các lăng kính nhỏ ghép liền nhau
Các lăng kính có đáy hướng ra xa trục chính
Các tia sáng bị lệch về phía đáy, tia chính giữa thì truyền thẳng

Chùm sáng song song qua thấu kính phân kì trở thành chùm sáng phân kì

?. So sánh độ lệch của tia sáng ở gần rìa thấu kính với tia
sáng ở gần trục chính của thấu kính sau khi đi qua thấu
kính.
Trả lời:
Tia sáng ở gần rìa thấu kính lệch hơn tia sáng ở gần trục
chính của thấu kính sau khi đi qua thấu kính.

IV. Sự Tạo Ảnh Một
Vật Qua Thấu Kính

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
Khi dịch chuyên một thấu kính hội tụ trong
khoảng giữa vật và màn
→ có vị trí của thấu kính cho ảnh của vật rõ
nét trên màn và ngược chiều với vật
Dịch thấu kính khỏi vị trí cho ảnh rõ nét
→ ảnh của vật trên bị nhoè hoặc không xuất
hiện trên màn nữa

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
Khi dịch chuyển một thấu kính phân kì
trong khoảng giữa vật và màn
→ không quan sát được có vị trí nào của
thấu kính cho ảnh của vật rõ nét trên màn
Khi đặt mắt nhìn qua thấu kính
→ ảnh của vật cùng chiều và nhỏ hơn vật

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
Tương tự với thấu kính
Ảnh thật qua thấu kính hội tụ

Ảnh ảo qua thấu kính phân kì

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính

S
F


O

Bước 1: Từ S vẽ 2 tia tới thấu kính (đi qua O và // ∆)
Bước 2: Vẽ 2 tia ló tương ứng

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính

S
F


O
S'

Bước 3: Xác định điểm cắt nhau S' của 2 tia ló. S' là ảnh của S qua TK

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính

S



F

O

Bước 1: Từ S vẽ 2 tia tới thấu kính (đi qua O và // ∆)

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính

S



F

Bước 2: Vẽ 2 tia ló tương ứng

O

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính

S
S'


F

O

Bước 3: Xác định điểm cắt nhau S' của 2 tia ló. S' là ảnh của S qua TK

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính
S
F


O
S'

Ảnh thật

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính
S'

S
F



O

Ảnh ảo

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính
S
S'



O

F

Ảnh ảo

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu kính

HĐ2. Hãy chứng tỏ rằng điểm sáng đặt trên trục chính cũng cho ảnh nằm
trên trục chính?
Trả lời
Nếu S nằm trên trục chính thì kẻ đường đi qua quang tâm O là trục
chính mà S', O, S thẳng hàng nên S' cũng nằm trên trục chính

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
2. Dựng ảnh của mội vật qua thấu kính
Vẽ ảnh của vật sáng AB của thấu kính hội tụ
B

I
F

 A

O
B'

Bước 1: Vẽ ảnh B' của điểm B như cách vẽ ảnh điểm sáng S

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
2. Dựng ảnh của mội vật qua thấu kính
Vẽ ảnh của vật sáng AB của thấu kính hội tụ
B

I
F

 A

A'

O
B'

Bước 2: Từ B' hạ đường vuông góc xuống trục chính ∆, cắt ∆ tại A'
A'B' là ảnh của AB qua thấu kính hội tụ

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
2. Dựng ảnh của mội vật qua thấu kính
Vẽ ảnh của vật sáng AB của thấu kính phân kì
B
B'
A



F

O

Bước 1: Vẽ ảnh B' của điểm B như cách vẽ ảnh điểm sáng S

I V. S ự T ạ o Ả n h M ộ t V ậ t C ủ a T h ấ u K í n h
2. Dựng ảnh của mội vật qua thấu kính
Vẽ ảnh của vật sáng AB của thấu kính phân kì
B
B'
A



F

A'

O

Bước 2: Từ B' hạ đường vuông góc xuống trục chính ∆, cắt ∆ tại A'
A'B' là ảnh của AB qua thấu kính hội tụ