Cây cần hấp thụ những chất gì để
sinh trưởng và phát triển ?

Nguyên liệu và sản phẩm của
quá trình quang hợp là gì?
Trong quá trình sinh trưởng
và phát triển cây cần sử dụng
nước, muối khoáng, chất hữu
cơ, khí cacbon dioxide…..Vậy
quá trình trao đổi nước, chất
dinh dưỡng sẽ diễn ra như thế
nào chúng ta cùng tìm hiểu
trong bài học hôm nay

BÀI 29: 
TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
(5 tiết )(T79,80,83,84,87)

MỤC TIÊU
- Dựa vào sơ đồ đơn giản, mô tả được con đường hấp thụ,
vận chuyển nước và khoáng của cây từ môi trường ngoài
vào miền lông hút, vào rễ, lên thân cây và lá cây.
- Dựa vào sơ đồ, hình ảnh, phân biệt được sự vận chuyển
các chất trong mạch gỗ từ rễ lên lá cây (dòng đi lên) và từ
lá xuống các cơ quan trong mạch rây (dòng đi xuống).
- Nêu được vai trò của quá trình thoát hơi nước ở lá và hoạt
động đóng, mở khí khổng trong quá trình thoát hơi nước.

MỤC TIÊU
- Nêu được một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến
trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật.
- Vận dụng được những hiểu biết về trao đổi chất và
chuyển hoá năng lượng ở thực vật vào thực tiễn (ví dụ
giải thích việc tưới nước và bón phân hợp lí cho cây).

0
1

KHỞI ĐỘNG

0
2

0
3

LUYỆN TẬP

0
4

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

VẬN DỤNG

01 KHỞI ĐỘNG

Trong tổng lượng nước mà rễ
cây hấp thụ vào chỉ có một
lượng rất nhỏ được cây sử dụng,
phần lớn lượng nước sẽ bị mất
đi do quá trình thoát hơi nước ở
lá. Đây là một “tai hoạ” đối với
cây trong điều kiện môi trường
khô hạn. Tại sao quá trình thoát
hơi nước làm thất thoát một
lượng nước lớn nhưng cây vẫn
cần có quá trình này?

………KHỞI ĐỘNG………

Để trả lời cho câu hỏi trên
chúng ta cùng tìm hiểu các nội
dung sau:

02

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

2. Một số yếu tố chủ yếu ảnh
1. Quá trình trao đổi nước và
hưởng đến trao đổi nước và
các chất dinh dưỡng ở thực vật
các chất dinh dưỡng ở thực
3. Vận dụng hiểu biết về trao vật
đổi chất và chuyển hóa năng
lượng ở thực vật vào thực tiễn

1. Quá trình trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật
a)Tìm hiểu con đường hấp thụ, vận chuyển nước và muối khoáng ở rễ

Tìm hiểu thông tin trong SGK
và hình 29.1 thảo luận cặp đôi
hoàn thành vào phiếu học tập 1

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Nhờ
một
CÂU HỎI
CÂU TRẢ
LỜIsố
1. Nhờ đặc điểm tê bào biểu bì ở
rễ kéo dài tạo
nào mà rễ cây ……………………………………………………………………….
có thể hút nước ………………………………………………………
thành lông hút.
………………………………………………………
và
muối
Lông
hút
có
………………………………………………………
khoáng?
nhiệm vụ hút
 
nước và muối
trong
2. Em hãy mô tả khoáng
con đường hấp ……………………………………………………..
đất.
……………………………………………………..
thụ, vận chuyển
nước và muối ………………………………………………………
khoáng từ môi ………………………………………………………
trường đất vào
mạch gỗ của rễ.
 

2. Em hãy mô
tả con đường
hấp thụ, vận
chuyển nước và
muối khoáng từ
môi trường đất
vào mạch gỗ
của rễ.

- Nước và muối khoáng được vận chuyển
từ môi trường ngoài vào miền hút bằng
lông hút (do một số tế bào biểu bì kéo dài
tạo thành).
- Con đường vận chuyển nước và muối
khoáng:
Lông hút
Biểu bì
Thịt vỏ
Mạch gỗ ở rễ
Mạch gỗ ở thân
Mạch gỗ ở lá.

- Nước và muối khoáng từ đất được rễ hấp thụ vào
mạch gỗ nhờ lông hút, sau đó được vận chuyển lên các
bộ phận khác của cây.
Con đường vận chuyển nước và muối khoáng:
Lông hút
Biểu bì
Thịt vỏ
Mạch gỗ ở
rễ
Mạch gỗ ở thân
Mạch gỗ ở lá.

b)Tìm hiểu quá trình vân chuyển các chất trong mạch gỗ và mạch rây

Cá nhân HS nghiên cứu
thông tin SGK, quan sát
hình 29.2 hoàn thành vào
phiếu học tập 2

- Quá trình vận chuyển các chất trong thân
cây diễn ra nhờ mạch gỗ và mạch rây.
+ Mạch gỗ: vận chuyển các chất ( nước và
muối khoáng)từ rễ lên thân, lá (dòng đi lên).
+ Mạch rây: vận chuyển các chất hữu cơ từ lá
xuống thân, rễ (dòng đi xuống).

c)Tìm hiểu vai trò của quá trình thoát hơi nước ở lá
cây

Cá nhân HS nghiên cứu
thông tin SGK, quan sát
hình 29.3

THẢO LUẬN NHÓM
Mỗi nhiệm vụ 4 phút

* NV 1: Cá nhân tự suy nghĩ và viết ý kiến bản thân cho câu hỏi 5
* NV2: Nhóm thảo luận và trình bày ý kiến chung của cả nhóm cho câu
hỏi 5

Câu 5:
ở lá cây
quá trìnhngày
thoát hơi
nước,
khí khổng
trung nhiều
a) TạiDosao
vàocónhững
trời
nắng,
đứngtậpdưới
bóngở mặt
câydưới
lại nên
thấy
hơi nước thoát ra làm giảm nhiệt độ mỏi trường xung quanh nên ta thấy mát hơn.
mát?

b) Nhờ lực hút hay lực đẩy mà quá trình thoát hơi nước qua khí
Nhờ
hútgiúp
nước.các chất được vận chuyển trong mạch gỗ một
khổng
cólực
thể
cách dễ dàng?
c)

Nếu không thoát hơi nước thì cây không lây được khí carbon dioxide vì lúc này khí
Nếu cây không thoát hơi nước thì cây có lấy được khí carbon
khổng không mở nên khí carbon dioxide không khuếch tán vào trong lá được.

dioxide không? Vì sao?
Quáhãy
trìnhcho
thoátbiết
hơi nước
tạo động
sự vận
và muối
d) Em
những
vailực
tròchocủa
quáchuyển
trìnhnước
thoát
hơi khoáng
nước trong
đối
điều hoà nhiệt độ bể mặt lá, giúp khí carbon dioxide đi vào trong lá để cung cấp cho
vớicây,
cây?
quá trình quang hợp và giải phóng khí oxygen ra ngoài môi trường.

Quá trình thoát hơi nước tạo động lực cho sự vận
chuyển nước và muối khoáng trong cây, điều hoà nhiệt
độ bề mặt lá, giúp khí carbon dioxide đi vào trong lá để
cung cấp cho quá trình quang hợp và giải phóng khí
oxygen ra ngoài môi trường.
- Quá trình thoát hơi nước ở lá được điều chỉnh nhờ
hoạt động đóng, mở của khí khổng.
-

d)Tìm hiểu hoạt động đóng, mở khí khổng

Tìm hiểu thông tin trong SGK
và hình 29.4 thảo luận cặp đôi
hoàn thành vào phiếu học tập 4

CÂU HỎI

6. Nguyên nhân chủ
yếu làm cho khí
khổng đóng hay mở
là gì?

Khí khổng mở

Khí khổng đóng

7. Dựa vào kiến thức
đã học về cấu tạo của
khí khổng và quan
sát Hình 29.4, em
hãy cho biết thành tế
bào hạt đậu có
những biến đổi như
thế nào trong hoạt
động đóng, mở khí
khổng.
 

CÂU TRẢ LỜI
…………………………………………………
- Khí khổng đóng: khi nước ra khỏi tế bào
…………………………………………………
hạt đậu (tế bào bị mất nước).
…………………………………………………
…………………………………………………
- Khí khổng mở: khi nước vào trong tế bào
…………………………………………………
hạt đậu (tế bào trương nước).
…………………………………………………
…………………………………………………
…………………………………………………
Khi tế bào trương nước, thành
…………………………………………………
…………………………………………………
mỏng cong làm cho thành dày
…………………………………………………
cong theo làm khí khổng mở.
…………………………………………………
…………………………………………………
Khi mất nước, thành tế bào
…………………………………………………
…………………………………………………

duỗi thẳng làm khí khổng đóng
lại.

- Khi tế bào khí khổng hút nhiều nước thì khí
khổng mở rộng làm tăng cường thoát hơi
nước.
- Khi tế bào khí khổng bị mất nước thì khí
khổng sẽ đóng lại giảm thoát hơi nước.
- Khí khổng của thực vật thường mở khi
được chiếu sáng và thiếu carbon dioxide

2. Một sô yếu tố môi trường ảnh
hưởng đến trao đổi nước và các
chất dinh dưỡng ở thực vật

Kể tên các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến quá trình trao đổi
nước và muối khoáng của cây?

Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng
đến trao đổi nước và các chất dinh
dưỡng ở thực vật gồm: ánh sáng,
nhiệt độ, độ ẩm, độ tơi xốp của đất,
hàm lượng khoáng và độ pH của đất.

3. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng ở thực vật
vào thực tiễn

29

Các em hãy tham gia trò
chơi với tên gọi “Vườn cây
của em”

30

Các cây trong vườn

Tưới nhiềunước

Hoa
cúc
Cây
lưỡi
hổ
31

Tưới ít nước

Các cây trong vườn

Tưới nhiều
nước

Cây
xương
rồng

Cây khoai
tây đang
ra hoa

32

Tưới ít nước

Để tưới nước và bón phân hợp lí cho cây trồng,
cần dựa vào những yếu tố nào?
Điều gì sẽ xảy ra với cây khi lượng nước cây hấp thụ
được ở rễ bằng, lớn hơn hoặc bé hơn lượng nước mất
đi qua quá trình thoát hơi nước ở lá? Giải thích.
Các giai đoạn nào sau đây cần tưới nhiều nước cho cây? Giải
thích.
a/. Cây chuẩn bị ra hoa
b/. Cây ở thời kì thu hoạch quả
c/. Cây đâm chồi, đẻ nhánh.

Các nhóm hãy thảo luận và33 đưa ra câu trả lời (3 phút)

a) Bón phân không đủ: Cây sẽ thiếu chất dinh dưỡng

Điều gì sẽ xảy ra nếu:
làm
chậm
quá
trình
sinh
trưởng
và
phát
triển
của
cây.
a/. Bón phân không đủ.
Bón
phân
nhiều: Cây sẽ không hấp thụ được
b/.b)
Bón
phân
quá quá
nhiều.

nước -► cây chết, gây ô nhiễm môi trường

34

Để
đảm
bảo
bón
phân
hợp
lí
- Các nguyên tắc khi bón phân: đúng loại, đúng
cho cây trồng, cẩn phải tuân
liều lượng và theo
thànhnguyên
phần dinh
dưỡng,
đúng
nhu
tắc gì?
cầu của giống và loài cây, đúng lúc và phù hợp
với điều kiện đất đai cũng như thời tiết, mùa vụ.

- Nếu bị thiếu nước và chất dinh dưỡng dẫn đến
Nếu tưới nước và bón phân
cây không sinh trưởng và phát triển tốt, giảm
không hợp lí sẽ dẫn đến những
năng suất,hậu
héoquả
và có
gì thể
cho chết.
cây trồng?

- Nếu thừa nước và chất dinh dưỡng có thể gây
ngập úng, cây không hút được nước thì cây chết.
36

- Nguyên tắc của việc tưới nước và bón phân
hợp lí cho cây là đúng loại, đúng lúc, đúng
lượng và đúng cách.
- Việc tưới nước và bón phân hợp lí cho cây
giúp nâng cao năng suất cây trồng, bảo vệ
môi trường tự nhiên và sức khoẻ con người.

03 LUYỆN TẬP

Khoanh tròn vào đáp án đúng nhất:
 
CÂU 1: Sự thoát hơi nước qua lá có ý nghĩa gì đối với cây?
A. Làm cho không khí ẩm và dịu mát nhất là trong những ngày nắng
nóng.
B. Làm cho cây dịu mát không bị đốt cháy dưới ánh mặt trời.
C. Tạo ra sức hút để vận chuyển nước và muối khoáng từ rễ lên lá.
D. Làm cho cây dịu mát không bị đốt cháy dưới ánh mặt trời và tạo
ra sức hút để vận chuyển nước và muối khoáng từ rễ lên lá

CÂU 2:Nước và muối khoáng từ môi trường ngoài được rễ hấp thụ
nhờ
A. Lông hút.
B. Vỏ rễ.
C. Mạch gỗ.
D. Mạch rây.
CÂU 3: Lông hút ở rễ có nguồn gốc từ đâu?
A. Do các tế bào ở phần trụ giữa kéo dài ra hình thành.
B. Do các tế bào biểu bì kéo dài ra hình thành.
C. Do các tế bào ở vỏ kéo dài ra hình thành.
D. Do các tế bào mạch gỗ và mạch rây kéo dài ra hình thành.

CÂU 4: Phát biểu nào sau đây là đúng khi nói về mạch gỗ?
A. Mạch gỗ là các tế bào sống, có vai trò vận chuyển nước và muối khoáng.
B. Mạch gỗ gồm các tế bào chết, có vai trò vận chuyển nước và muối khoáng.
C. Mạch gỗ gồm các tế bào chết, vận chuyển chất hữu cơ và nước cung cấp cho
các cơ quan.
D. Mạch gỗ là các tế bào sống, có thành tế bào dày, có đầy đủ các bào quan.
CÂU 5: Phát biểu nào sau đây là sai khi nói về mạch rây?
A. Mạch rây có vai trò vận chuyển nước và muối khoáng từ rễ lên thân và lá.
B. Mạch rây gồm các tế bào sống, thiếu đi một số các bào quan.
C. Mạch rây vận chuyển chất hữu cơ từ lá cung cấp cho các cơ quan của cây.
D. Trong cây, mạch rây vận chuyển các chất theo dòng đi xuống.

CÂU 6: Phân bón có vai trò gì đối với thực vật?
A. Tạo động lực cho quá trình hấp thụ nước ở rễ.
B. Đảm bảo cho quá trình thoát hơi nước diễn ra bình thường.
C. Cung cấp các nguyên tố khoáng cho các hoạt động sống của cây.
D. Cung cấp chất dinh dưỡng cho các sinh vật sống trong đất phát
triển.
CÂU 7: Bộ phận hút nước chủ yếu của cây trên cạn là gì?
A. Rễ, thân, lá
B. Rễ, thân
C. Rễ và hệ thống lông hút.
D. Thân, lá

04 VẬN DỤNG

HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5 Ở NHÀ, TIẾT SAU NỘP LẠI CHO GV
CÂU HỎI

* Vận dụng những hiểu biết về trao  
đổi chất và chuyển hoá năng lượng
ở thực vật, em hãy để xuất một số
biện pháp tưới nước và bón phân
hợp lí cho cây.

* Vì sao trước khi trồng cây,
người ta cầy cày, xới làm cho
đất tơi, xốp?

 

 

* Vì sao sau khi bón phân,
người ta thường tưới nước
cho cây?
 

 

CÂU TRẢ LỜI

`

Chaân thaønh caùm ôn quyù thaày coâ
vaø caùc em
Chuùc quyù Thaày Coâ
Vui, khoûe, ñaït nhieàu
thaønh quûa toát ñeïp trong
söï nghieäp giaùo duïc .