BÀI 1: PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP
MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

MỤC TIÊU:
Trình bày và vận dụng được một số phương pháp và kĩ năng
trong học tập môn KHTN
• Phương pháp tìm hiểu tự nhiên.
• Thực hiện được các kỹ năng tiến trình:
 Quan sát
 Phân loại
 Liên kết
 Đo.
 Dự báo

Sử dụng được một số dụng cụ đo

Làm được báo cáo, thuyết trình

XEM VIDEO

https://youtu.be/j-bFATgyn70

DỤNG CỤ QUAN SÁT

DỤNG CỤ ĐO

PHÂN LOẠI

DỤNG CỤ ĐO THỜI TIẾT

Môn Khoa học tự nhiên là môn học về các sự vật
và hiện tượng trong thế giới tự nhiên nhằm hình
thành và phát triển các năng lực khoa học tự
nhiên: nhận thức khoa học tự nhiên, tìm hiểu tự
nhiên và vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào
cuộc sống. Để học tốt môn Khoa học tự nhiên các
em
cầnĐểsửhọc
dụng
những
phương
năng
Trả lời:
tốt môn
Khoa
học tự pháp
nhiên và
cáckĩ
em
cần
nào?
nắm rõ phương pháp tìm hiểu tự nhiên và các kĩ năng

tiến trình học tập môn Khoa học tự nhiên:
- Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức tìm hiểu
các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và đời sống, chứng
mình được các vấn đề trong thực tiễn bằng các dẫn

- Phương pháp này gồm các bước
sau:
1. Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu
2. Đưa ra dự đoán khoa học để giải
quyết vấn đề
3. Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán
4. Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự
đoán

- Một số kĩ năng tiến trình học tập môn
Khoa học tự nhiên:
+ Kĩ năng quan sát, phân loại.
+ Kĩ năng liên kết một số vấn đề.
+ Kĩ năng đo đạc,thực hiện thí nghiệm.
+ Kĩ năng dự báo.

I. Phương pháp tìm hiểu tự nhiên
Hãy sắp xếp theo trình tự đúng các bước trong phương pháp tìm hiểu tự nhiên:
11
22
33
44
55
ST

• •ĐềĐưa
xuấtravấn
đề cùng
tìmhọc
hiểu
dự đoán
khoa
để giải quyết vấn đề
• •Đưa
ra hiện
dự đoán
khoa học
Thực
kế hoạch
kiểmđểtragiải
dựquyết
án vấn đề
• •Lập
hoạch
tra tìm
dự án
Đề kế
xuất
vấn kiểm
đề cùng
hiểu
• •Thực
kế hoạch
kiểmvà
tratrình
dự án
Viết hiện
báo cáo,
thảo luận
bày khi được yêu cầu
• Viết báo cáo, thảo luận và trình bày báo cáo khi được
• Lập kế hoạch kiểm tra dự án
yêu cầu

Thảo luận nhóm (5p), hoàn thành bài tập sau vào phiếu học tập:

Sắp xếp nội dung các thông tin khi nghiên cứu sự hòa tan của một số chất rắn theo
các bước của phương pháp tìm hiểu tự nhiên.
- Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột) trong nước.
- Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột), chất nào tan, chất
nào không tan trong nước?
- Thực hiện các bước thí nghiệm: rót cùng một thể tích nước (khoảng 5 mL) vào
ba ống nghiệm. Thêm vào mỗi ống nghiệm khoảng 1 gam mỗi chất trên và lắc đều
khoảng 1 – 2 phút. Quan sát và ghi lại kết quả thí nghiệm. So sánh và rút ra kết
luận.
- Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị dụng cụ, hóa chất và các bước
thí nghiệm).
- Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo luận kết quả thí nghiệm.

Trả lời: Cách sắp xếp đúng là:
- Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi
(dạng bột) trong nước.
- Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi (dạng
bột), chất nào tan, chất nào không tan trong nước?
- Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị dụng
cụ, hóa chất và các bước thí nghiệm).
- Thực hiện các bước thí nghiệm: rót vào cùng một thể
tích nước (khoảng 5 mL) vào ba ống nghiệm. Thêm vào
mỗi ống nghiệm khoảng 1 gam mỗi chất rắn và lắc đều
khoảng 1 – 2 phút. Quan sát và ghi lại kết quả thí
nghiệm. So sánh và rút ra kết luận.
- Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo

 

Tên các bước
Bước 1

Nội dung

 

 

 

 

Bước 2
Bước 3
Bước 4
Bước 5
ST

 

Tên các bước
Bước 1
Bước 2

Nội dung

 Đề xuất vấn đề cùng tìm

 Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá

hiểu

vôi (dạng bột) trong nước

Đưa ra dự đoán khoa học Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi
để giải quyết vấn đề

(dạng bột), chất nào tan, chất nào không tan trong
nước?

Bước 3

Lập kế hoạch kiểm tra dự Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị

Bước 4

Thực hiện kế hoạch kiểm  Thực hiện các bước thí nghiệm. Quan sát và ghi lại

Bước 5

án
tra dự án

dụng cụ, hóa chất và các bước thí nghiệm)
kết quả thí nghiệm. So sánh và rút ra kết luận.

Viết báo cáo, thảo luận và Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm,
trình bày báo cáo khi được thảo luận kết quả thí nhiệm.
yêu cầu.

II. Một số kĩ năng tiến trình học tập môn KHTN
Các kĩ năng mà các nhà khoa học sử dụng trong quá trình nghiên cứu thường
được gọi là kĩ năng tiến trình. Một số kĩ năng tiến trình cơ bản thường được áp
dụng trong nghiên cứu là kĩ năng: quan sát, phân loại, đo và dự báo.
Thảo luận nhóm, sử dụng kĩ thuật mảnh ghép hoàn thành nhiệm vụ của mỗi
nhóm.
Nhóm 1: Quan sát, phân loại
Nhóm 2: Liên kết
Nhóm 3: Đo
Nhóm 4: Dự báo
 Đối với mỗi kĩ năng cần làm rõ đặc điểm, hoàn thành câu hỏi (bài tập) yêu
cầu trong mỗi kĩ năng.
 Thời gian thảo luận cho nhóm chuyên gia là 15p, thời gian thảo luận cho
nhóm mảnh ghép là 15p.

1. Kĩ năng quan sát, phân loại
1. Quan sát Hình 1.2 và cho biết hiện tượng nào là hiện tượng tự nhiên thông
thường trên Trái Đất? Hiện tượng nào là thảm họa thiên nhiên gây tác động
xấu đến con người và môi trường?
2. Em hãy tìm hiểu và cho biết cách phòng chống và ứng phó của con người
trước thảm họa thiên nhiên ở Hình 1.2

ST

Trả lời 1:
- Hiện tượng tự nhiên thông thường trên Trái Đất: mưa to kèm theo
sấm, sét.
- Hiện tượng là thảm họa thiên nhiên gây tác động xấu đến con người
và môi trường: Cháy rừng, hạn hán.
+ Cháy rừng trực tiếp giết chết các loài động vật – thực vật, hủy hoại
nơi cư trú tự nhiên của chúng, gây mất cân bằng sinh thái; ảnh hưởng
đến kinh tế và cơ sở hạ tầng quốc gia. Cháy rừng thải ra các khí như
sulfur dioxide, carbon dioxide, khói bụi,… ảnh hưởng trực tiếp tới sức
khỏe con người. Bên cạnh đó, khí carbon dioxide tăng mạnh gây nên
hiệu ứng nhà kính làm khí hậu Trái Đất biến đổi nặng nề hơn.
+ Hạn hán có thể gây nên xói lở đất, hủy hoại các loài thực vật, động
vật, quần cư hoang dã, làm giảm chất lượng không khí, nước. Hạn hán
ảnh hưởng sâu sắc đối với ngành sản xuất nông nghiệp (thiếu nước làm
giảm diện tích gieo trồng, giảm năng suất cây trồng, giảm sản lượng
cây trồng). Các nhà máy thủy điện cũng gặp nhiều khó khăn trong quá

Trả lời 2:
- Một số biện pháp phòng chống cháy rừng:
+ Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức, trách nhiệm trong công tác
phòng cháy chữa cháy.
+ Kiểm soát việc sử dụng lửa trong rừng và gần rừng của người dân, nhất là việc
đốt nương làm rẫy;
+ Nghiêm cấm các hoạt động sử dụng lửa gây nguy cơ cháy rừng như đốt lửa trại;
đốt lửa đuổi ong lấy mật …
+ Trồng rừng và bảo vệ rừng.
- Một số biện pháp phòng chống, khắc phục hạn hán:
+ Sử dụng hợp lí, tiết kiệm nước trong sản xuất cũng như trong sinh hoạt.
+ Quy hoạch tưới tiêu hợp lý, xây dựng đồng ruộng có khả năng tăng cường giữ
nước trong đất và tuyển lựa được các giống cây trồng có nhiều khả năng chịu hạn.
+ Trồng rừng và bảo vệ rừng để điều hòa dòng chảy trong sông ngòi và dưới đất.

.

Trồng rừng phủ xanh đất trống, đồi trọc

2. Kĩ năng liên kết

ST

1 – c) Nước được cấu tạo từ hai nguyên tố là
oxygen và hydrogen. Nước có vai trò quan
trọng trong quá trình quang hợp của cây xanh.
2 – a) Nhân địa cầu được cấu tạo chủ yếu từ
hợp kim của sắt và nickel, đây cũng chính là
nguyên nhân mà người ta cho rằng tạo ra từ
trường của Trái Đất.
3 – b) Lựa chọn phân bón cho cây trồng dựa
trên nhu cầu của cây trồng trong từng thời kì
sinh trưởng và phát triển.

3. Kĩ năng đo
Hoạt động trang 9 SGK: Đo và xác định khối lượng.
Chuẩn bị: cân điện tử.
Tiến hành: đo khối lượng cuốn sách Khoa học tự nhiên 7 bằng cân điện tử.
Thảo luận nhóm, hoàn thành bảng mẫu

ST

Các bước để thực hiện phép đo:
+ Bước 1: Ước lượng để lựa chọn dụng cụ/thiết bị đo
phù hợp.
+ Bước 2: Thực hiện phép đo, ghi kết quả đo và xử lí
số liệu đo.
+ Bước 3: Nhận xét độ chính xác của kết quả đo căn
cứ vào loại dụng cụ đo và cách đo.
+ Bước 4: Phân tích kết quả và thảo luận về kết quả
nghiên cứu thu được.

Học sinh tự thực hiện thí nghiệm
Hướng dẫn cách đo:
- Khối lượng cuốn Khoa học tự nhiên 7 khoảng từ 1 – 2
kg: sử dụng cân điện tử
- Đặt cuốn sách lên cân điện tử và nhìn kết quả trên cân
- Thực hiện phép đo 3 lần và ghi kết quả vào bảng
=> Nhận xét: Khối lượng của cuốn sách (kết quả trung
bình) gần bằng kết quả thu được sau mỗi lần đo.

4. Kĩ năng dự báo
Câu hỏi 1 trang 10 SGK: Khí carbon dioxide là
nguyên nhân chính gây ra sự ấm lên của Trái Đất do
hiệu ứng nhà kính. Quan sát Hình 1.3 và cho biết
nguyên nhân nào làm phát thải khí nhà kính nhiều nhất.
Hãy tìm hiểu và đề xuất biện pháp giảm sự phát thải
khí carbon dioxide từ nguồn này.
 
Câu hỏi 2 trang 10 SGK: Tìm hiểu thông tin trên
Internet về nhiệt độ trung bình toàn cầu của Trái Đất
trong khoảng 100 năm qua và suy luận về nhiệt độ của
Trái Đất tăng hay giảm trong vòng 10 năm tới.

ST

Trả lời câu 1:- Nguyên nhân làm phát thải khí nhà kính:
+ Sản xuất điện và nhiệt
+ Khai thác rừng và các hoạt động khác trên mặt đất
+ Sản xuất công nghiệp
+ Giao thông
+ Xây dựng
+ Các nguồn năng lượng khác
- Biện pháp giảm sự phát thải khí carbon dioxide
+ Tái sử dụng và tái chế
+ Trồng cây xanh và bảo vệ tài nguyên rừng
+ Thay thế các loại bóng đèn truyền thống bằng đèn LED
+ Hạn chế sử dụng lò sưởi và điều hòa nhiệt độ
+ Sử dụng năng lượng sạch: năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng nước,...
+ Hạn chế sử dụng túi nylong
+ Cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng
+ Ứng dụng các công nghệ mới trong việc bảo vệ Trái Đất

Trả lời câu 2:Trong khoảng 100 năm qua,
nhiệt độ trung bình Trái Đất đã tăng
khoảng 0,90C0,90C (nhiệt độ năm 2018
so với giai đoạn 1951 - 1980). Với xu thế
này, dự đoán trong khoảng 10 năm tới,
nhiệt độ sẽ tiếp tục tăng.

III. Sử dụng các dụng cụ đo trong nội dung môn KHTN 7
1. Cổng quang điện (cổng quang)
? Xác định thành phần cấu tạo của cổng quang

D2 – bộ phận thuhồng phát tia hồng ngoại
Dây nối vừa có tác dụng cung cấp điện
cho cổng quang, vừa có tác dụng gửi tín
hiệu điện từ cổng quang tới đồng hồ.
D1 – bộ phận phát hồng phát tia hồng ngoại

ST

2. Đồng hồ đo thời gian hiện số
Mode

Ba ổ cắm cổng quang

Reset

Thang đo

? Xác định cấu tạo của đồng hồ đo thời gian hiện số trên vật mẫu.

ST

Công tắc điện
Ổ
cắm
điện

Thảo luận 5 phút trả lời các câu hỏi sau:

?1. Đồng hồ đo thời gian hiện số được
điều khiển bởi cổng quang như thế nào?
? 2. Khi ước lượng thời gian chuyển động
của vật lớn hơn 10s, cần lựa chọn thang
đo nào của đồng hồ hiện số? Vì sao?
ST

?1. Đồng hồ đo thời gian hiện số được điều khiển bởi cổng quang như thế
nào? Đồng hồ đo thời gian hiện số được điều khiển bởi cổng quang thông qua dây
cáp nối. Dây nối này vừa có tác dụng cung cấp điện cho cổng quang, vừa có tác dụng
gửi tín hiệu điện từ cổng quang tới đồng hồ.
- Cổng quang được dùng để bật và tắt đồng hồ đo thời gian hiện số bằng cách:
+ Xoay núm MODE chọn chế độ làm việc A↔B;
+ Chọn thang đo 9,999s – 0,001s để đo khoảng thời gian giữa hai điểm A và B;
+ Tại thời điểm A, đồng hồ được cổng quang bật, tại thời điểm B, đồng hồ được cổng
quang tắt;
+ Trên mặt đồng hồ xuất hiện số đo thời gian ∆t giữa hai thời điểm trên.

? 2. Khi ước lượng thời gian chuyển động của vật lớn hơn 10s, cần lựa chọn thang đo nào của
đồng hồ hiện số? Vì sao?
Khi ước lượng thời gian chuyển động của vật lớn hơn 10s, cần lựa chọn thang đo 99,99s
– 0,01s để đo. Vì ở thang đo 99,99s – 0,01s có GHĐ và ĐCNN phù hợp với thời gian vật
chuyển động.
ST

IV. Báo cáo thực hành
1. Viết báo cáo thực hành
Viết báo cáo theo mẫu sau:
Họ và tên:
Ngày…..tháng……năm….:
Lớp:
BÁO CÁO THỰC HÀNH:
1.Mục đích thí nghiệm:
2.Chuẩn bị:
3. Các bước tiến hành:
4.Kết quả:
-Bảng số liệu :nếu có
-Tính toán :nếu có
-Nhận xét,kết luận
5.Trả lời câu hỏi:nếu có

Hãy viết báo cáo bài thực hành: Quan sát và phân biệt một số loại tế bào
đã học trong môn Khoa học tự nhiên ở lớp 6
a. Mục đích thí nghiệm: quan sát, tìm hiểu và phân biệt một số loại tế bào
b. Chuẩn bị
- Thiết bị, dụng cụ:
+ Kính hiển vi có vật kính 40x và kính lúp
+ Nước cất đựng trong cốc thủy tinh
+ Đĩa petri
+ Các dụng cụ: giấy thấm, lamen, lam kính, ống nhỏ giọt, kim mũi mác, thìa inox,
dao mổ.
- Mẫu vật:
+ Củ hành tây
+ Trứng cá

c. Các bước tiến hành
*Làm tiêu bản, quan sát và vẽ tế bào biểu bì hành tây

+ Bước 1: Dùng dao mổ tách lấy một vảy hành, sau đó tạo một
vết cắt hình vuông nhỏ kích thước 7-8 mm ở mặt trong của vảy
hành. Sử dụng panh/kim mũi mác lột nhẹ lớp tế bào trên cùng
của vết cắt (lớp tế bào biểu bì).
+ Bước 2: Đặt lớp tế bào này lên lam kính đã nhỏ sẵn một giọt
nước cất rồi đậy lamen lại bằng cách trượt lamen từ một cạnh Sử
dụng giấy thấm để thấm phần nước thừa.
+ Bước 3: Đặt lam kính lên bàn kính của kính hiển vi và quan
sát ở vật kính 10x rồi chuyển sang vật kính 40x.

* Quan sát và vẽ tế bào trứng cá

+ Bước 1: Dùng thìa lấy một ít trứng cá cho vào đĩa peptri.
+ Bước 2: Nhỏ một ít nước vào đĩa.
+ Bước 3: Dùng kim mũi mác khoắng nhẹ để trứng cá tách rời nhau.
+ Bước 4: Quan sát tế bào trứng cá bằng mắt thường hoặc bằng kính lúp.

+ Bước 5: Vẽ hình tế bào em quan sát được.
d. Kết quả
Các em thực hành và điền kết quả
e. Trả lời các câu hỏi (nếu có)

- HS hoạt động cặp: lập dàn ý chi tiết
cho báo cáo thuyết trình về vai trò của
đa dạng sinh học đã học trong KHTN
6.

Vai trò của đa dạng sinh học
a. Vai trò của đa dạng sinh học trong tự nhiên
- Giúp duy trì và ổn định sự sống trên Trái Đất: Các loài
sống trong cùng khu vực có quan hệ khăng khít đảm bảo
sự tồn tại và ổn định của hệ sinh thái.
- Rừng tự nhiên điều hòa khí hậu, bảo vệ đất, nước, trong
tự nhiên và là nơi ở của nhiều động vật.
- Nấm và vi khuẩn phân hủy xác sinh vật và chất thải hữu
cơ làm đất thêm màu mỡ và làm sạch môi trường.

b. Vai trò của đa dạng sinh học đối với con người
- Đảm bảo sự phát triển bền vững của con người:
+ Cung cấp nước, lương thực, thực phẩm.
+ Tạo môi trường sống thuận lợi cho con người.
- Tạo nên cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp phục vụ du lịch,
nghỉ dưỡng.
- Làm giảm ảnh hưởng của thiên tai và khí hậu khắc
nghiệt.

Vận dụng

1. Khi em đi kiểm tra sức khỏe, bác sĩ dùng ống nghe để nghe nhịp tim
của em. Thực tế bác sĩ đã nghe được những gì? 

Thực tế bác sĩ đã nghe:
 Hoạt động của tim truyền máu đến phổi
 Tiếng tim do sự co bóp tim mà ra
 

Vận dụng về nhà
? Tìm hiểu một số sự vật hoặc hiện tượng tự nhiên theo phương pháp nghiên
cứu khoa học.