CHỦ ĐỀ 11. QUANG HỌC
TIẾT 153,154, 158, 159, 160
BÀI 53. ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI
GƯƠNG

A. Hoạt động khởi động
1. Ôn tập bài sự truyền thẳng ánh sáng ở sách hướng dẫn học
KHTN7, trả lời các câu hỏi sau
a) Điền từ thích hợp vào chỗ trống
- Trong một môi trường ..., ánh sáng truyền đi theo đường ...
- Ánh sáng bị ..., hắt trở lại môi trường cũ khi gặp ... của một vật.
Hiện tượng này gọi là hiện tượng phản xạ ánh sáng.
- Đường truyền của ánh sáng được biểu diễn bằng một... có ... gọi
là tia sáng.
- Nguồn sáng là các vật ... ánh sáng.
- Vật sáng bao gồm ... và các vật ... ánh sáng chiếu tới nó.
Định luật phản xạ ánh sáng:
Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng ... và ở bên kia pháp tuyến so
với ...
Góc phản xạ bằng ...

Trả lời:
a) - Trong một môi trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng
truyền đi theo đường thẳng.
- Ánh sáng bị đổi hướng, hắt trở lại môi trường cũ khi gặp bề mặt
nhẵn của một vật. Hiện tượng này gọi là hiện tượng phản xạ ánh
sáng.
- Đường truyền của ánh sáng được biểu diễn bằng một đường
thẳng có hướng gọi là tia sáng.
- Nguồn sáng là các vật tự nó phát ra ánh sáng.
- Vật sáng bao gồm nguồn sáng và các vật hắt lại ánh sáng chiếu
tới nó.
- Định luật phản xạ ánh sáng:
Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng tới và ở bên kia pháp tuyến so
với tia tới
Góc phản xạ bằng góc tới.

b) Chọn hình vẽ mô tả đúng đường truyền
của tia sáng chiếu vào mặt gương phẳng

2. Quan sát mặt phản xạ của các loại gương
phẳng, gương cầu lồi, gương cầu lõm và chỉ ra
điểm giống, điểm khác nhau giữa chúng?

Trả lời:
- Giống nhau: Các bề mặt này đều phản xạ tốt và
có thể tạo ảnh qua các gương.
- Khác nhau: Hình dạng của các bề mặt phản xạ

3. Quan sát ảnh của mình (khi soi gương)
qua gương phẳng, gương cầu lồi, gương cầu lõm
và ghi kết quả vào bảng:

 
Độ lớn của ảnh
so với vật
Chiều của ảnh so
với vật
Khoảng cách từ
ảnh đến gương
so với khoảng
cách từ vật đến
gương
Ảnh có hứng
được trên màn
không

Gương phẳng

Gương cầu lồi

Gương cầu lõm

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Độ lớn của ảnh
so với vật
Chiều cao của
ảnh so với vật
Khoảng cách từ
ảnh đến gương
so với khoảng
cách từ vật đến
gương
Ảnh có hứng
được trên màn
không

Gương phẳng

Gương cầu lồi

Gương cầu lõm

Bằng 

Nhỏ hơn

To hơn

Bằng

Thấp hơn

Cao hơn

Bằng

Ngắn hơn

Dài hơn

Không

Không

Không

B. Hoạt động hình thành kiến thức
I. Khái niệm gương
Từ kết quả quan sát mặt phản xạ của các loại
gương phẳng, gương cầu lồi, gương cầu lõm và chỉ ra
điểm giống nhau, điểm khác nhau giữa chúng, hoàn
thiện kết luận sau:
• Gương là một mặt ... có thể phản xạ hầu như hoàn
toàn ánh sáng chiếu tới nó.
• Gương phẳng có mặt phản xạ là mặt ....
• Gương cầu lồi là một phần mặt cầu có mặt phản xạ
....
• Gương cầu lõm là một phần mặt cầu có mặt phản
xạ ...

Trả lời:
• Gương là một mặt nhẵn, bóng có thể phản xạ
hầu như hoàn toàn ánh sáng chiếu tới nó.
• Gương phẳng có mặt phản xạ là mặt phẳng.
• Gương cầu lồi là một phần mặt cầu có mặt
phản xạ hướng về phía ngoài tâm mặt cầu.
• Gương cầu lõm là một phần mặt cầu có mặt
phản xạ hướng về phía tâm mặt cầu.

II. Khái niệm ảnh của vật sáng
1. Đọc thông tin (sgk trang 116)
2. Trả lời câu hỏi
• Ảnh của một vật qua gương là gì?
• Ảnh thật khác ảnh ảo ở điểm nào?
• Em có thể nhìn thấy khuôn mặt mình không,
tại sao? Em có thể nhìn thấy ảnh khuôn mặt
mình không, bằng cách nào?

Trả lời:
• Ảnh của một vật qua gương là hình của các vật
thu được khi quan sát qua gương.
• Ảnh thật hứng được trên màn, ảnh ảo không
hứng được trên màn.
• Em không thể nhìn thấy khuôn mặt mình và có
thể quan sát ảnh khuôn mặt mình qua gương,
kính, ...

III. Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng
1. Đề xuất phương án thí nghiệm kiểm chứng các
dự đoán đã nêu ở mục 3 phẩn khởi động bằng việc trả
lời câu hỏi sau:
• Ảnh của vật tạo bởi gương phẳng có hứng được trên
màn không?
• Độ lớn của ảnh có bằng độ lớn của vật không?
• Khoảng các từ một điểm trên vật đến gương phẳng và
khoảng các từ ảnh của điểm đó đến gương có bằng
nhau không?
• Ảnh có cùng chiều với vật không?

1. Ảnh của vật tạo bởi gương phẳng có hứng được trên màn chắn
không?
C1: Đưa tấm bìa làm màn chắn sau gương để kiểm tra dự đoán.

Kết luận 1

Ảnh của vật tạo bởi gương phẳng
Không hứng được trên màn chắn, gọi
…………
là ảnh ảo.

Thínghiệm tính chất ảnh tạo bởi gương phẳn

Trả lời:
• Ảnh của vật tạo bởi gương phẳng không hứng
được trên màn.
• Độ lớn của ảnh bằng độ lớn của vật.
• Khoảng các từ một điểm trên vật đến gương
phẳng bằng khoảng các từ ảnh của điểm đó
đến gương.
• Ảnh có cùng chiều với vật.

2. Thực hiện lần lượt thí nghiêm kiểm chứng các dự
đoán trên (sgk trang 116)
3. Đối chiếu kết quả thí nghiệm với các dự đoán đã đưa
ra, hoàn thiện kết luận về tính chất ảnh của một vật tạo bởi
gương phẳng bằng cách điền từ thích hợp vào chỗ trống ở
đoạn văn dưới đây:
• Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng .... trên màn. Nó là
ảnh ....
• Khoảng cách từ ảnh của một điểm trên vật đến gương
phẳng .... khoảng cách từ điểm đó đến gương.
• Độ lớn của ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng .... độ lớn
của vật.
• Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng .... với vật qua gương.

Trả lời:
• Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng không
hứng được trên màn. Nó là ảnh ảo.
• Khoảng cách từ ảnh của một điểm trên vật đến
gương phẳng bằng khoảng cách từ điểm đó đến
gương.
• Độ lớn của ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng
bằng độ lớn của vật.
• Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng đối xứng
với vật qua gương.

IV. Ảnh của một vật tạo bởi gương cầu lồi
1. Đề xuất phương án thí nghiệm kiểm
chứng các dự đoán đã nêu ở mục 3 phẩn khởi
động bằng việc trả lời câu hỏi sau:
• Ảnh của vật tạo bởi gương cầu lồi có hứng được
trên màn không?
• Độ lớn của ảnh có bằng độ lớn của vật không?
• Khoảng các từ một điểm trên vật đến gương cầu
lồi và khoảng các từ ảnh của điểm đó đến gương
có bằng nhau không?
• Ảnh cùng chiều với vật không?

Trả lời:
• Ảnh của vật tạo bởi gương cầu lồi không hứng
được trên màn.
• Độ lớn của ảnh không bằng độ lớn của vật.
• Khoảng các từ một điểm trên vật đến gương
cầu lồi ngắn hơn khoảng các từ ảnh của điểm
đó đến gương.
• Ảnh cùng chiều với vật.

2. Thực hiện lần lượt thí nghiêm kiểm chứng các dự
đoán trên (sgk trang 118)
3. Đối chiếu kết quả thí nghiệm với các dự đoán đã đưa
ra, hoàn thiện kết luận về tính chất ảnh của một vật tạo bởi
gương phẳng bằng cách điền từ thích hợp vào chỗ trống ở
đoạn văn dưới đây:
• Ảnh của một vật tạo bởi gương cầu lồi .... trên màn. Nó là ảnh
....
• Khoảng cách từ ảnh của một điểm trên vật đến gương cầu
lồi .... khoảng cách từ điểm đó đến gương.
• Độ lớn của ảnh của một vật tạo bởi gương cầu lồi .... độ lớn
của vật.

Gương cầu lồi - tính chất ảnh tạo bởi gương cầu

Trả lời:
• Ảnh của một vật tạo bởi gương cầu lồi không
hứng được trên màn. Nó là ảnh ảo.
• Khoảng cách từ ảnh của một điểm trên vật
đến gương cầu lồi ngắn hơn khoảng cách từ
điểm đó đến gương.
• Độ lớn của ảnh của một vật tạo bởi gương cầu
lồi nhỏ hơn độ lớn của vật.

IV. Ảnh của một vật tạo bởi gương cầu lõm
1. Đề xuất phương án thí nghiệm kiểm chứng
các dự đoán đã nêu ở mục 3 phần khởi động bằng
việc trả lời câu hỏi sau:
• Ảnh của vật tạo bởi gương cầu lõm có hứng được
trên màn không?
• Độ lớn của ảnh có bằng độ lớn của vật không?
• Khoảng các từ một điểm trên vật đến gương cầu
lõm và khoảng các từ ảnh của điểm đó đến gương
có bằng nhau không?
• Ảnh cùng chiều với vật không?

Trả lời:
• Ảnh của vật tạo bởi gương cầu lõm không
hứng được trên màn.
• Độ lớn của ảnh không bằng độ lớn của vật.
• Khoảng các từ một điểm trên vật đến gương
cầu lõm lớn hơn khoảng các từ ảnh của điểm
đó đến gương.
• Ảnh cùng chiều với vật.

2. Thực hiện lần lượt thí nghiêm kiểm chứng các dự đoán
trên (sgk trang 118)
3. Đối chiếu kết quả thí nghiệm với các dự đoán đã đưa ra,
hoàn thiện kết luận về tính chất ảnh của một vật tạo bởi gương
phẳng bằng cách điền từ thích hợp vào chỗ trống ở đoạn văn
dưới đây:
• Đặt một vật sát gương cầu lõm, nhìn vào gương thấy ảnh của
vật và ảnh này ... rên màn. Nó là ảnh .... Ảnh này ... vật và ... với
vật. Khoảng cách từ ảnh này đến gương ... khoảng cách từ vật
đến gương.
• Khi đặt vật cách gương một khoảng lớn hơn tiêu cự của nó thì
thu được ảnh ..., hứng được trên màn. Ảnh này ... chiều với vật.

Tính chất ảnh tạo bởi gương cầu lõm - Gương cầu l

Trả lời
• Đặt một vật sát gương cầu lõm, nhìn vào
gương thấy ảnh của vật và ảnh này không
hứng được trên màn. Nó là ảnh ảo. Ảnh này
lớn hơn vật và cùng chiều với vật. Khoảng cách
từ ảnh này đến gương lớn hơn khoảng cách từ
vật đến gương.
• Khi đặt vật cách gương một khoảng lớn hơn
tiêu cự của nó thì thu được ảnh thật, hứng
được trên màn. Ảnh này ngược chiều với vật.

VI. Sự phản xạ của ánh sáng chiếu tới
gương cầu
1. Thực hiện lần lượt các thí nghiệm để
tìm hiều về đường truyền của ánh sáng khi
chiếu tới gương cầu (sgk trang 120)
2. Căn cứ vào kết quả thí nghiệm:
a) Chỉ ra hình vẽ mô tả đúng kết quả quan
sát được từ thí nghiệm
• Quan sát hình 53.7 (sgk trang 120-121)

b) Hoàn thành kết luận sự phản xạ ánh
sáng chiếu tới gương cầu:
• Chiếu chùm tia sáng song song tới gương cầu
lõm thì chùm phản xạ là .....
• Chiếu chùm tia sáng song song tới gương cầu
lồi thì chùm phản xạ là ....
• Chiếu chùm tia sáng phân kì thích hợp tới
gương cầu thì chùm phản xạ là ....

Trả lời:
a) Hình vẽ đúng: a, c, d, e và g
b)
• Chiếu chùm tia sáng song song tới gương cầu
lõm thì chùm phản xạ là chùm hội tụ.
• Chiếu chùm tia sáng song song tới gương cầu
lồi thì chùm phản xạ là chùm phân kì.
• Chiếu chùm tia sáng phân kì thích hợp tới
gương cầu thì chùm phản xạ là chùm song
song.

VII. Giải thích sự tạo thành ảnh của môt vật bởi gương
1. Trả lời câu hỏi
a) Ta nhìn thấy một vật khi có ánh sáng truyền vào mắt ta. Ta
nhìn thấy ảnh của một vật qua gương vì
A. ánh sáng từ vật truyền tới mắt ta
B. ánh sáng từ ảnh truyền tới mắt ta
C. ánh sáng từ vật chiếu tới gương
D. ánh sáng từ vật chiếu tới gương rồi phản xạ và truyền tới mắt
ta.
b) Chọn những hình mô tả đúng sự tạo ảnh của điểm sáng S qua
gương trong hình 53.8 (sgk trang 121)

Trả lời:
a) D
b) Hình a và hình c

2. Đọc thông tin (sgk trang 122)
3. Nêu cách vẽ ảnh của điểm sáng S qua gương
nói chung
Trả lời:
Bước 1. Từ điểm sáng S vẽ hai tia sáng tới
gương.
Bước 2. Áp dụng định luật phản xạ ánh sáng, vẽ
hai tia phản xạ tương ứng.
Bước 3. Tìm giao điểm của chùm phản xạ. Giao
điểm này là ảnh của điểm sáng S qua gương.

VIII. Vùng nhìn thấy của mắt qua gương
1. Đọc thông tin (sgk trang 122)
2. Xác định vùng nhìn thấy của mắt qua gương phẳng,
gương cầu lồi, gương cầu lõm có cùng kích thước (sgk
trang 122)
3. Tiến hành thí nghiệm (sgk trang 122)

4. Hoàn thiện kết luận
Cùng một vị trí đặt mắt, kích thước gương như nhau thì:
Vùng nhìn thấy của mắt qua gương cầu ... rộng hơn
vùng nhìn thấy của mắt qua gương phẳng.

Vùng nhìn thấy của mắt qua gương cầu ... hẹp hơn
vùng nhìn thấy của mắt qua gương phẳng.

Trả lời:
• Cùng một vị trí đặt mắt, kích thước gương như
nhau thì:
Vùng nhìn thấy của mắt qua gương cầu lồi
rộng hơn vùng nhìn thấy của mắt qua gương
phẳng.
Vùng nhìn thấy của mắt qua gương cầu
lõm hẹp hơn vùng nhìn thấy của mắt qua gương
phẳng.

IX. Ứng dụng của gương
Nêu các ứng dụng của các loại gương?

•
•
•
•
•
•

Gương phẳng
Dùng để đổi hướng truyền ánh sáng.
Dùng trong kính tiềm vọng.
Dùng để soi hằng ngày.
Dùng để trang trí trong một số cửa hiệu làm tóc, cửa
hàng bán quần áo,…
Dùng trong một số đồng hồ đo như ampe kế, vôn kế,
cân,… giúp nhìn vị trí kim chỉ chính xác hơn.
Kính hiển vi quang học khai thác công dụng về diện
tích của gương phẳng, cả cho việc lái chùm tia sáng
qua đường truyền quang học và rọi lên mẫu vật, và để
chiếu ảnh lên thị kính hoặc bộ cảm biến ảnh.

Mặt nước Hồ Gươm yên lặng xem như gương phẳng. Bóng
của tháp chính là ảnh tạo bởi gương phẳng. Vì chân tháp ở
sát đất, đỉnh tháp ở xa đất nên ảnh của đỉnh tháp cũng ở xa
đất và ở phía bên gương phẳng tức là dưới mặt nước.

- Các mặt hồ trong xanh tạo ra cảnh quan rất đẹp, các
dòng sông trong xanh ngoài tác dụng đối với nông
nghiệp và sản xuất còn có vai trò quan trọng trong việc
điều hòa khí hậu, tạo ra môi trường trong lành.
- Trong trang trí nội thất, trong gian phòng chật hẹp, có
thể bố trí thêm các gương phẳng lớn trên tường để có
cảm giác phòng rộng hơn.
- Các biển báo hiệu giao thông, các vạch phân chia làn
đường thường dùng sơn phản quang để người tham gia
giao thông dễ dàng nhìn thấy về ban đêm.

•

•
•
•

Gương cầu lồi
Sử dụng làm gương quan sát đặt ở những đoạn
đường rẽ, để khi nhìn vào gương người tham gia
giao thông có thể quan sát thấy được chướng ngại
vật trên đoạn đường rẽ tiếp theo.
Dùng làm gương quan sát phía sau của ô tô, xe máy.
Sử dụng ở máy rút tiền tự động (ATM) giúp cho
người rút tiền có thể quan sát phía sau.
Dùng trong hệ thống an ninh, giúp một máy quay
phim có thể thấy nhiều hơn một góc tại một thời
điểm.

Ở những chỗ đường gấp
khúc có vật cản che
khuất, người ta thường
đặt một gương cầu lồi
lớn.

Một số ứng dụng của gương cầu lồi

Ứng dụng trong giao thông

Một số ứng dụng của gương cầu lồi

Ứng dụng trong quản lí siêu thị, công sở

•
•
•
•
•
•

Gương cầu lõm
Dùng để tập trung ánh sáng theo một hướng hay vào
một điểm mà ta cần chiếu sáng.
Dùng làm pha đèn (ô tô, xe máy,...)
Làm gương để tập trung ánh sáng mặt trời vào nồi hơi
(nằm trong bếp mặt trời) của nhà máy điện mặt trời.
Khi vật ở gần sát gương thì tạo ra ảnh ảo lớn hơn vật,
nên gương cầu lõm có thể dùng làm gương trang điểm,
dùng trong y học (soi tai, mũi, họng, chữa răng).
Dùng chế tạo kính thiên văn.
Dùng trong kính hiển vi.