CHÀOCHÀO
ĐÓNĐÓN
CÁCCÁC
EMEM
TỚI
TỚITIẾT
TIẾTHỌC
HỌC
MÔN NGỮ
VĂN NGÀY
HÔMNAY
NAY!!
MÔN NGỮ
VĂN NGÀY
HÔM

KHỞI ĐỘNG
Đọc câu thơ sau và cho biết ý nghĩa của từ “đi”:
Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời
Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội
Rước Bác vào thăm, thấy Bác cười!
(Bác ơi – Tố Hữu)
Trả lời : Tác giả dùng từ “đi” để chỉ việc Bác Hồ đã mất, cách dùng từ ấy nhằm nói tránh
đi đau thương, là sự mất mát lớn lao với toàn thể dân tộc .

THỰC HÀNH
TIẾNG VIỆT
BẮT ĐẦU

THỰC HÀNH TIẾNG
VIỆT
1

NÓI GIẢM NÓI
TRÁNH

2

NGHĨA CỦA
TỪ

1

NÓI GIẢM
NÓI
TRÁNH

Khái
Niệm

Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách
diễn đạt tế nhị, uyển chuyển để tránh gây cảm
giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề hoặc tránh
thô tục, thiếu lịch sự.

Một ngày hoà bình
Anh không về nữa
Tác giả sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh.
Anh không về nữa, tức là người lính đã hi sinh/
đã chết.
- Cách nói giảm nói tránh như vậy có tác dụng
làm giảm bớt sự đau thương mất mát, khiến
Vui lòng xóa ghi chú sau khi chỉnh sửa trang này.

VÍ DỤ
Anh bạn dãi dầu không bước
nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời

Các cụm từ không bước nữa,bỏ quên đời là
những cụm từ sử dụng biện pháp tu từ nói
giảm nói tránh để nói về các chết mà không
gây cảm xúc đau thương, mất mát

Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh: ở đời mà có
thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm
muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy.

- Biện pháp tu từ trong những câu văn trên
là: nói giảm nói tránh “nhắm mắt”(a) có
là “chết”
- Tác dụng củanghĩa
việc nói
giảm nói tránh làm
giảm cảm giác đau buồn, ghê sợ

b. Lắm khi em cũng nghĩ nỗi nhà cửa như thế này là
nguy hiểm, nhưng em nghèo sức quá, em đã nghĩ ròng
rã hàng mấy tháng cũng không biết làm như thế nào.

Biện pháp tu từ trong những câu văn trên là “nghèo sức
quá” (b) có nghĩa là “sức khỏe yếu”.
- Tác dụng của việc nói giảm nói tránh giảm nhẹ mức độ
của nhân vật, và thể hiện phép lịch sự (b).

NHỮNG CÁCH NÓI
GIẢM NÓI TRÁNH
THÔNG DỤNG
Dùng
cách
Dùng
cách
nói
Dùng các từ đồng
nói
phủ
định
vòng
nghĩa, đặc biệt là từ
hán việt
Kết quả học tập của Bông hoa này
Cụ ấy chết rồi.
con dạo này kém
xấu lắm. =>
=> Cụ ấy quy
lắm. => Con cần
Bông hoa này
tiên rồi.
phải cố gắng nhiều -

- Nghĩa của các từ ngữ núi
xanh và máu lửa trong khổ
thơ là:
+ Núi xanh là chỉ vùng đất
kháng chiến của nhân ta:
dãy núi Trường Sơn.
+ Máu lửa là chỉ cuộc
kháng chiến khốc liệt của

Có một người lính
Đi vào núi xanh
Những năm máu
lửa

?

Ngày\ xuân - tuôi xuân dông dao mùa xuân
- Ngày xuân: là
- Đồng dao mùa
danh từ, mùa
xuân: là danh từ,
chuyển tiếp từ đông mùa chuyển tiếp từ
sang hạ, thời tiết
đông sang hạ, đồng
thời cũng chỉ tuổi
ấm dần lên, thường
trẻ, những người
được coi là mở đầu
của năm
lính hi sinh vì Tổ

- Tuổi xuân: là
tính từ chỉ tuổi
trẻ, tuổi được
coi là tươi đẹp,
tràn đầy sức
sống

3. Luyện tập
Bài tập 1
Nhà thơ sử dụng biện pháp tu từ nào trong những dòng thơ sau
đây? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ.
       Một ngày hòa bình
       Anh không về nữa.

Trả lời : - Biện pháp tu từ nói giảm nói tránh thể hiệ ở cụm từ “không về” được
dùng với nghĩa “đã hi sinh”, “đã mất”.
- Nhà thơ viết về sự hi sinh của người lính nhưng không dùng những từ trực tiếp
nói về cái chết để tránh gây cảm giác đau buồn.

Bài tập 2
Hãy tìm thêm một số ví dụ ngoài bài thơ Đồng dao mùa xuân có sử dụng biện
pháp tu từ được dùng trong hai dòng thơ Một ngày hòa bình/ Anh không về
nữa.

Trả lời : Chuyện kể rằng trước lúc Người ra đi, Bác
muốn nghe một câu hò xứ Huế.
(Lời Bác dặn trước lúc đi xa)

Bài tập 3
Xác định biện pháp tu từ trong những câu văn sau và nêu tác dụng:
a) Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết
nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy.
b) Lắm khi em cũng nghĩ nỗi nhà cửa như thế này là nguy hiểm, nhưng em nghèo sức quá, em đã nghĩ ròng
rã hàng mấy tháng cũng không biết làm như thế nào.

Trả lời : a) Cụm từ nhắm mắt được dùng để nói về cái chết. Tác dụng: giảm bớt cảm giác đau thương so
với câu không dùng nói giảm nói tránh: “Nhưng trước khi chết, tôi khuyên anh”.
b) Cụm từ nghèo sức được dùng để chỉ sự yếu ớt về thể chất. Tác dụng: giảm sắc thái tiêu cực so với câu
không dùng nói giảm nói tránh: “... nhưng em yếu ớt quá”.