KIỂM TRA BÀI CŨ

Bước sóng là gì?

1

Thế nào là hiện tượng
giao thoa của sóng?

2

Nêu điều kiện
để xả ra hiện
tượng giao
thoa?

3

Khi vỗ tay trước miệng các ống của đàn
K'lông pút có độ dài khác nhau thì thấy âm
phát ra các miệng ống trầm bổng khác nhau.
Sóng âm lan truyền trong mỗi ống không
phải là sóng chạy. Vậy đó là loại sóng gì? Có
đặc điểm nào?

BÀI 13:

SÓNG DỪNG

Bài 13: SÓNG DỪNG

1
NỘI
DUNG
BÀI
HỌC

2
3

THÍ NGHIỆM TẠO SÓNG DỪNG

GIẢI THÍCH SỰ TẠO THÀNH SÓNG DỪNG

SÓNG DỪNG TRONG CÁC NHẠC CỤ

Bài 13: SÓNG DỪNG
I. THÍ NGHIỆM TẠO SÓNG DỪNG

Khi thay đổi tần số rung của
sợi dây thì số nút và số bụng
trên dây cũng thay đổi.

Bài 13: SÓNG DỪNG
II. GIẢI THÍCH SỰ TẠO THÀNH SÓNG DỪNG
1. Đặc điểm của sóng dừng
Câu 1: Quan sát Hình 13.2 SGK. Cho biết
sóng tới và sóng phản xạ trên sợi dây có
thoả mãn điều kiện sóng kết hợp và có gây
ra hiện tượng giao thoa?
Câu 2: Sóng dừng trên sợi dây đàn hồi có
hai đầu cố định được mô tả như Hình bên.
Hãy nêu đặc điểm về nút sóng, bụng sóng?

Thảo luận
cặp đôi

Hình 13.2

Bài 13: SÓNG DỪNG
II. GIẢI THÍCH SỰ TẠO THÀNH SÓNG DỪNG
1. Đặc điểm của sóng dừng
- Định nghĩa : Hai sóng cùng biên độ,
cùng tần số lan truyền theo hai hướng
ngược nhau trên một dây giao thoa với
nhau tạo nên một sóng tổng hợp gọi là sóng
dừng.

Bài 13: SÓNG DỪNG
II. GIẢI THÍCH SỰ TẠO THÀNH SÓNG DỪNG
1. Đặc điểm của sóng dừng
- Những điểm tại đó hai sóng
ngược pha nhau thì không dao
động gọi là nút sóng.
- Những điểm tại đó hai sóng
đồng pha với nhau thì dao động
với biên độ cực đại gọi là bụng
sóng.

Bụng sóng
(Antinode)

Nút sóng
(Node)

THẢO LUẬN NHÓM
Câu 1: Hãy giải thích sự tạo
thành sóng dừng trên dây PQ
ở thí nghiệm Hình 13.1.

Hình 13.1

Câu 2: Hãy xác định số nút
và số bụng của sóng dừng
trên sợi dây Hình 13.3
SGK.

Hình 13.3

THẢO LUẬN NHÓM
Câu 1: Coi bộ rung P phát ra
sóng tới, khi sóng tới đến
gặp điểm Q cố định thì tạo
ra sóng phản xạ. Sóng tới từ
P gặp sóng phản xạ từ Q, do
hai sóng này cùng biên độ,
cùng tần số nên tạo ra hiện
tượng sóng dừng, có các
điểm nút, điểm bụng như
chúng ta quan sát trong thí
nghiệm..

Câu 2:
- Số nút: 4 nút.
- Số bụng: 3 bụng.

Hình 13.3

Bài 13: SÓNG DỪNG
II. GIẢI THÍCH SỰ TẠO THÀNH SÓNG DỪNG
2. Điều kiện sóng dừng trên sợi dây hai đầu
cố định (hai đầu là hai nút)
* Điều kiện: Chiều dài của sợi dây phải
bằng một số nguyên lần nửa bước sóng.

A

B

AB = L
Nút
Với (n = 1, 2, 3,…..)
Số bó (nguyên) = số bụng
=n
nút = n + 1

Nút

Bài 13: SÓNG DỪNG
III. SÓNG DỪNG TRONG CÁC NHẠC CỤ
1. Sóng dừng đối với nhạc cụ dây:
Câu 1: Một số loại nhạc cụ dây như:
đàn ghita, đàn violon, đàn tính, đàn cò,
… được mô tả như Hình bên dưới. Em
hãy nêu điểm giống nhau cơ bản của
các loại nhạc cụ đó.
Câu 2: Khi ta gãy đàn trên dây sẽ thế
nào?

Bài 13: SÓNG DỪNG
III. SÓNG DỪNG TRONG CÁC NHẠC CỤ
1. Sóng dừng đối với nhạc cụ dây:
- Nhạc cụ dây hai đầu dây cố định khi ta gảy
đàn trên dây sẽ dao động và xuất hiện sóng
dừng thoả mãn điều kiện:

Với (n = 1, 2, 3,…..)

Bài 13: SÓNG DỪNG
III. SÓNG DỪNG TRONG CÁC NHẠC CỤ
1. Sóng dừng đối với nhạc cụ dây:
- Nếu trên dây chỉ có 1 bó sóng
Ta có: n = 1
.
- Khi ta ấn ngón tay ở những điểm khác
nhau trên dây số bó sóng trên dây sẽ
thay đổi tần số phát âm thay đổi độ cao
thấp khác nhau.

THẢO LUẬN NHÓM
Câu 1: Tại sao khi ta thổi sáo,
kèn,….âm phát ra có độ cao
thấp khác nhau?

Câu 2: Quan sát Hình 13.7 SGK cho
biết đặc điểm và điều kiện sóng
dừng trên sợi dây một đầu cố định
và một đầu tự do hoặc trong ống khí
một đầu kín một đầu hở là chiều dài
của dây hoặc của cột không khí phải
thế nào?

Bài 13: SÓNG DỪNG
III. SÓNG DỪNG TRONG CÁC NHẠC CỤ
2. Sóng dừng đối với nhạc cụ khí:
-Đối vói các loại nhạc cụ khí như
sáo, kèn, khi ta thổi, cột không khí
dao động tạo ra sóng dừng.

Bài 13: SÓNG DỪNG
Điều kiện sóng dừng trên sợi dây một đầu
cố định và một đầu tự do hoặc trong ống
khí một đầu kín một đầu hở:

λ
L= ( 2𝑛+ 1 )
4

Bài 13: SÓNG DỪNG

Sóng dừng trên cửa sông Waimea ở đảo
Kauai quần đảo Hawaii (USA)

Bài 13: SÓNG DỪNG
Ống nhạc lửa Ruben Tube minh họa cho "sóng dừng" trong vật lý

CỦNG CỐ
Điều kiện để có sóng dừng trên dây đàn hồi
a. Hai đầu là hai nút
λ/2 2λ/2

3λ/2

b. Một đầu là nút một đầu là bụng sóng (hở)
4

bó

L
Chiều dài dây:
Điều kiện: Chiều dài sợi dây bằng số
nguyên lần nữa bước sóng
+ Số BỤNG sóng = n
+ Số NÚT sóng = n+1

4λ/2

Chiều dài dây

2+

L

Điều kiện: Chiều dài sợi dây bằng số lẻ lần
một phần tư bước sóng.
Số BỤNG sóng = NÚT sóng = n +1

LUYỆN TẬP

1
4
7

2

3

5

6

8

99

LUYỆN TẬP
Câu 1: Khi có sóng dừng trên một sợi dây đàn hồi thì khoảng cách
giữa hai nút sóng liên tiếp bằng
A. một bước sóng.
B. một phần tư bước sóng.
C. hai bước sóng.
D. nửa bước sóng.

D

LUYỆN TẬP
Câu 2: Hiện tượng sóng dừng trên dây đàn hồi, khoảng cách giữa
nút và bụng sóng liên tiếp bằng
A. một bước sóng.
B. một phần tư bước sóng.
C. hai bước sóng.
D. nửa bước sóng.

B

LUYỆN TẬP
Câu 3: Một ống sáo dài 80cm, hở hai đầu, tạo ra một súng dừng
trong ống sáo với âm là cực đại ở hai đầu ống, trong khoảng giữa
ống sáo có hai nút sóng cho vận tốc truyền âm trong không khí là
340 m/s. Tần số âm do ống sáo phát ra là
A. 2120,5 Hz.
B. 425 Hz.
C. 850 Hz.
D. 800 Hz.

Chiều dài dây cho sóng dừng hai đầu hở (hai bụng sóng).
Ta có:
.
CHỌN B

CHÚC MỪNG!

+20 ĐIỂM

LUYỆN TẬP
Câu 4: Khi có sóng dừng trên dây AB (A cố định) thì:
A.
B.
C.
D.

số nút bằng số bụng nếu B cố định.
số bụng hơn số nút một đơn vị nếu B tự do.
số nút bằng số bụng nếu B tự do.
số bụng hơn số nút một đơn vị nếu B cố định.

C

LUYỆN TẬP
Câu 5: Khi nói sóng dừng là trường hợp đặc biệt của giao thoa
sóng. Phát biểu nào sau đây là sai?
A. Sóng dừng xuất hiện do sự chồng chất của các sóng có cùng
phương truyền sóng.
B. Sóng dừng là sự giao thoa một sóng tới và một sóng phản xạ
trên cùng phương truyền sóng.
C. Sóng dừng xuất hiện do gặp nhau của các sóng phản xạ.
D. Sóng dừng là giao thoa của 2 sóng có cùng tần số.

C

LUYỆN TẬP
Câu 6: Để có sóng dừng xảy ra trên một sợi dây đàn hồi với hai
đầu dây đều là nút sóng thì
A. chiều dài dây bằng một phần tư bước sóng.
B. chiều dài dây bằng một số nguyên lần nửa bước sóng.
C. bước sóng luôn luôn đúng bằng chiều dài dây.
D. bước sóng bằng một số lẻ lần chiều dài dây.

B

LUYỆN TẬP
Câu 7: Một dây đàn hồi dài 1,4 m có hai đầu cố định, dao động với

tần số 10 Hz thì thấy trên dây có 8 điểm luôn đứng yên (kể cả 2 đầu
dây). Vận tốc truyền sóng trên dây là
A. 1,5 m/s.
B. 2,4 m/s.
C. 4 m/s.
D. 3,2 m/s.
Trên dây có 8 điểm đứng yên kể cả 2 đầu dây nên:
Số bụng sóng là : 8 - 1 = 7 .
Chiều dài dây là:
CHỌN C

LUYỆN TẬP
Câu 8: Hai người đứng cách nhau 4 m và quay một sợi dây nằm

giữa họ. Bước sóng lớn nhất của sóng dừng mà hai người có thể tạo
nên có giá trị bằng
A. 16 m.
B. 8 m.
C. 4 m.
D. 12 m.
Áp dụng công thức tính chiều dài dây cho sóng dừng hai đầu cố định.
Ta có:
Để có thì n = 1. Vậy

CHỌN B

LUYỆN TẬP
Câu 9: Trong ống sáo chiều dài L có dạng như Hình bên. Người ta

tạo ra sóng dừng với tần số cơ bản là 110 Hz. Biết tốc độ truyền âm
trong không khí là 330 m/s. Chiều dài của ống sáo bằng
A. 0,75 m.
B. 1,5 m.
C. 2,25 m.
D. 3,75 m.
Ta có: λ = = 3 m. Đầu kín của ống sáo là nút,
đầu hở là bụng của sóng dừng nên chiều dài
của ống sáo là: L = λ/4 = 0,75 m.
CHỌN A

1

Dặn
dò

2
3

Xem lại bài đã học
Về nhà …
Chuẩn bị bài 14: BÀI TẬP VỀ SÓNG