BÀI 20
QUANG HỢP Ở THỰC VẬT

Cây xanh chỉ cần trồng ở nơi có ánh sáng, được tưới nước là có
I. Khái
vềlên,
quang
thể
sốngquát
và lớn
hầuhợp
hết các loài sinh vật khác như động vật
1. Khái
hay
con niệm
ngườiquang
có làmhợp
được như vậy không?
Trò chơi: Tiếp sức
Xác định nguyên liệu cây
lấy vào, sản phẩm tạo ra
trong quá trình quang hợp.
+ GV thành lập 2 đội chơi.
Chuẩn bị các miếng bìa
ghi sẵn những từ: Nước,
Carbondioxide, Glucose,
Oxygen, Diệp lục, Ánh
sáng, ghi chiều mũi tên.
Cho HS quan sát tranh một
cơ thể thực vật.

2
1
3
4

5

Trò chơi: Tiếp sức
+ Khi GV hô bắt đầu lần lượt
HS số 1 của mỗi đội lên gắn
chú thích cho sơ đồ sau đó về
chỗ đưa lại các mảnh bìa để
HS số 2 lên gắn tiếp … Cứ
như vậy cho đến hết thời gian
quy định. Nhóm nào hoàn
thành nhanh, chính xác thể
hiện được những chất cây lấy
vào và tạo ra trong quá trình
quang hợp nhóm đó thắng

2
1
3
4

5

Yêu cầu HS quan sát tranh
bức tranh vừa hoàn thành chú
thích, trả lời tiếp các câu hỏi
sau:
?1. Cho biết nguyên liệu (chất
lấy vào), sản phẩm (chất tạo
ra), các yếu tố tham gia trong
quá trình quang hợp.

Nguyên
liệu:
Carbon
dioxide, nước. Sản phẩm
tạo thành: oxygen, chất
hữu cơ. Các yếu tố tham
gia: Ánh sáng, diệp lục.

Yêu cầu HS quan sát tranh
bức tranh vừa hoàn thành
chú thích, trả lời tiếp câu
hỏi sau:
?2. Viết phương trình quang
hợp.
?3. Từ phương trình tổng
quát phát biểu khái niệm
quang hợp.

1. Khái niệm quang hợp
Quang hợp là quá trình lá cây sử dụng nước và khí carbon
dioxide nhờ năng lượng ánh sáng đã được diệp lục hấp thu để
tổng hợp chất hữu cơ và giải phóng oxygen.
2. Phương trình tổng quát
Nước + carbon dioxide

→ Glucose + Oxygen

3. Mối quan hệ giữa trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
trong quang hợp
?. Những chất nào được trao đổi giữa tế bào lá và môi trường và
dạng năng lượng nào được chuyển hóa trong quá trình quang
hợp.

Trong quá trình quang
hợp, các chất được
trao đổi giữa tế bào lá
và môi trường là
carbondioxide, nước,
oxygen, glucose. Năng
lượng được chuyển
hóa từ quang năng
thành hóa năng.

?. Tại sao nói “Trong quá trình quang hợp, trao đổi chất và
chuyển hóa năng lượng luôn diễn ra đồng thời”

- Nước và khí carbon dioxide
từ môi trường được chuyển
đến lục lạp ở lá cây để tổng
hợp thành chất hữu cơ
(glucose hoặc tinh bột) và giải
phóng khí oxygen.
- Năng lượng từ ánh sáng
mặt trời (quang năng) được
chuyển hoá thành năng lượng
hoá học (hoá năng) tích luỹ
trong các chất hữu cơ.

?.Tại sao khi trời nắng, đứng dưới bóng cây thường có cảm giác
dễ chịu hơn khi sử dụng ô để che?

Trong quá trình quang hợp,
lá cây hấp thụ ánh sáng mặt
trời, thải ra khí oxygen. Khi
đứng dưới tán cây lúc trời
nắng cảm giác dễ chịu hơn vì
nhiệt độ dưới tán cây thấp
hơn so với nhiệt độ môi
trường nơi không có cây,
ngoài ra, khí oxygen do cây
tạo ra cần thiết cho sự hô hấp.

I. Khái quát về quang hợp

II. Vai trò của lá cây với chức năng quang hợp

Gân3lá

1Phiến lá
2 lá
Cuống

Các bộ phận của lá

Lá của một số loại cây

Quan sát hình 19.2 nhận xét hình dạng, kích thước, màu sắc của
phiến lá. So sánh diện tích bề mặt của phiến lá với cuống lá.

Hình 22.3. Sơ đồ mô tả vai trò của lá với chức năng
quang hợp

II. Vai trò của lá cây với chức năng quang hợp

Hình thái cấu tạo của lá phù hợp chức
năng quang hợp

Cấu tạo của lá cây

Sự trao đổi khí qua khí khổng mở trong quang hợp ở lá cây

Khí khổng mở (a) và khí khổng đóng

II. Vai trò của lá cây với chức năng quang hợp
Lá là cơ quan chủ yếu thực hiện quá trình quang hợp

PHIẾU HỌC TẬP
Câu 1. Đọc thông tin SGK mục II và quan sát Hình 22.3
rồi hoàn thành nội dung bảng 22.2 sau:
Bộ phân

Đặc điểm

Phiến lá
Lục lạp
Gân lá
Khí khổng

 
 
 
 

Vai trò trong
quang hợp
 
 
 
 

Câu 2. Ở các loài cây có lá biến đổi như xương rồng, cành
giao, … bộ phận nào trên cây sẽ thực hiện quá trình quang
hợp?

II. Vai trò của lá cây với chức năng quang hợp
ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP

Câu 1:
Bộ phân
Phiến lá

Lục lạp
Gân lá
Khí khổng

Đặc điểm

Vai trò trong quang hợp

Có dạng bản
mỏng, diện
tích bề mặt
lớn.

Phiến lá dạng bản mỏng thuận lợi cho sự
trao đổi khí CO2 và O2; diện tích bề mặt lớn
làm tăng diện tích tiếp xúc và khả năng hấp
thụ ánh sáng.

Chứa nhiều diệp
lục

Diệp lục hấp thụ ánh sáng để quang hợp.

Phân bố nhiều
trên phiến lá

Gân lá giúp vận chuyển nguyên liệu và sản
phẩm của quang hợp.

Phân bố nhiều
trên lớp biểu bì.

Khí khổng là nơi khí CO2 đi từ bên ngoài
vào bên trong lá và khí O2 đi từ trong lá ra
ngoài môi trường.

Câu 2. Ở các loài cây có lá biến
đổi như xương rồng, cành giao,
… bộ phận nào trên cây sẽ thực
hiện quá trình quang hợp?
Ở các loài cây có lá biến đổi
như xương rồng, cành giao,
… phần thân non màu xanh
thực hiện quang hợp. Các
phần xanh của cây (thân) có
sắc tố diệp lục nên vẫn thực
hiện được quang hợp.

Xương rồng

Cành giao

II. Vai trò của lá cây với chức năng quang hợp

- Phiến lá có dạng bản mỏng, diện tích bề mặt
lớn.
- Trên phiến lá có nhiều gân giúp vận chuyển
nguyên liệu và sản phẩm quang hợp
- Lớp biểu bì lá có nhiều khí khổng (là nơi
carbon dioxide đi từ bên ngoài vào bên trong lá
và khí oxygen đi từ trong lá ra ngoài môi
trường).
- Lá chứa nhiều lục lạp (bào quan quang hợp)
chứa diệp lục có khả năng hấp thụ và chuyển hóa
năng lượng sánh sáng. Chất hữu cơ được tổn hợp
tại lục lạp.

II. Vai trò của lá cây với chức năng quang hợp

Cách xếp lá trên thân và cành cũng giúp lá thu nhận nhiều ánh
sáng. Ở các mấu thân hoặc cành, lá thường xếp so le và mặt lá
thường vuông góc với tia sáng mặt trời để thu nhận được nhiều
ánh sáng nhất.

Vì sao lá cây có màu xanh?
Những cây lá không có màu
xanh có quang hợp được
không?

Vì sao lá cây có màu xanh?
Những cây lá không có màu
xanh có quang hợp được không?
Ngoài sắc tố màu xanh lục
(chlorophyll) chứa trong lục lạp
còn có sắc tố cam, đỏ, tím, …
Tùy vào tỉ lệ sắc tố chứa trong lá
cây mà chúng sẽ màu sắc khác
nhau. Do đó, các loại lá đó dù
không có màu xanh lục nhưng
chúng vẫn chứa diệp lục và có
khả năng quang hợp bình
thường.

Cây sồi lá đỏ

Cây huyết dụ

Cây phong
lá đỏ
Lá tía
tô

?. Vì sao ở đa số các loài thực vật, mặt trên của lá có màu xanh
đậm hơn mặt dưới của lá?
Vì lục lạp tập trung nhiều ở mặt trên của lá để có thể hấp thụ
ánh sáng nhiều hơn, thực hiện quang hợp có hiệu quả.
EM CÓ BIẾT
Mật độ khí khổng của lá rất lớn, cứ 1cm2 diện tích mặt lá có
khoảng 30 000 khí khổng.
Số lượng khí khổng ở mặt trên và mặt dưới của lá khác nhau
tùy theo loài thực vật. Đa số các loài thực vật có số lượng khí
khổng ở mặt trên ít hơn mặt dưới

EM CÓ BIẾT
Hầu hết các cây có lá dạng bản dẹt tuy nhiên một số loài cây có
lá dạng hình kim như thông, cây tùng, cây trắc bách diệp, …

Nhiều loài thực vật thủy sinh (sen, súng, …) mặt trên
của lá lại có số lượng khí khổng nhiều hơn mặt dưới.

Một số loài thực vật khác (ngô, lúa mì, …) có số lượng lỗ
khí tương đối đồng đều giữa hai mặt của lá.

Vì sao trong bể kính nuôi cá người ta thường cho vào các loại
cây thủy sinh (ví dụ rong đuôi chó)?
Khi rong và cây thuỷ sinh quang hợp sẽ cung cấp thêm khí
oxygen cho cá.

Vì sao trong nông nghiệp để tăng năng suất, người ta thường dùng
đèn để chiếu sáng vào ban đêm ở một số loại cây trồng?
Việc chiếc sáng vào ban đêm làm tăng cường độ quang hợp, giúp
cây tổng hợp chất hữu cơ nhiều hơn. Điều này làm tăng năng suất
cây trồng.

LUYỆN TẬP
Câu 1: Trong quá trình quang hợp, nước được lấy từ đâu?
A. Nước được lá lấy từ đất lên.
B. Nước được rễ hút từ đất lên thân và đến lá.
C. Nước được tổng hợp từ quá trình quang hợp.
D. Nước từ không khí hấp thụ vào lá qua các lỗ khí.
Câu 2: Sản phẩm của quang hợp là
A. nước, carbondioxide.
B. ánh sáng, diệp lục.
C. oxygen, glucose.
D. glucose, nước.

LUYỆN TẬP
Câu 2: Trong các phát biểu sau đây về quang hợp, có bao nhiêu
phát biểu đúng
I. Chỉ có lá mới có khả năng thực hiện quang hợp.
II. Nước là nguyên liệu của quang hợp, được rễ cây hút từ môi
trường bên ngoài vào vận chuyển qua thân lên lá.
III. Không có ánh sáng, cây vẫn quang hợp được.
IV. Trong quang hợp, năng lượng được biến đổi từ quang năng
thành hóa năng.
V. Trong lá cây, lục lạp tập chung nhiều ở tế bào lá.
A. 1.
B. 2.
C. 3.
D. 4.

VẬN DỤNG
Kể tên các loại cây cảnh trồng trong nhà mà vẫn tươi tốt? Em
hãy giải thích cơ sở khoa học của hiện tượng đó. Nêu ý nghĩa
của việc để cây xanh trong phòng khách.
Nhiều loại cây
cảnh trổng trong
nhà mà vẫn
xanh tót do nhu
cầu chiếu sáng
của cây không
cao, thường là
nhóm cây Ưa
bóng. Ví dụ: cây
trầu bà, cây kim
ngân, cây dương
xỉ,...

VẬN DỤNG
Bà ngoại của Mai có một mảnh vườn nhở trước nhà. Bà đã gieo
hạt rau cải ở vườn. Sau một tuần, cây cải đã lớn và chen chúc
nhau. Mai thấy bà nhổ bớt những cây cải mọc gần nhau, Mai
không hiểu được tại sao bà lại làm thế. Em hãy giải thích cho
bạn Mai hiểu ý nghĩa việc làm của bà.
Trồng cây với mật
độ phù hợp sẽ tạo
điểu kiện cho cây
được cung câp đủ
ánh sáng, không khí,
nước,... giúp cây thực
hiện tốt quá trình
quang hợp, tổng hợp
chất hữu cơ.

Em hãy cho biết tại sao
phải trồng cây gây rừng.
Cây có vai trò giữ đất,
giữ nước. Rừng nhiều cây
xanh chức năng này sẽ
tăng lên. Mất rừng làm
tăng nguy cơ xảy ra sạt lở,
xói mòn đất, lũ lụt, hạn
hán,…Do đó, chúng ta
phải tích cực bảo vệ rừng,
trồng cây gây rừng hằng
năm.

Việc trồng nhiều cây xanh có lợi ích
gì đối với vấn đề bảo vệ môi trường?
- Trồng nhiều cây xanh giúp cung cấp
một lượng lớn oxy cho chúng ta thở.
- Cây xanh có thể làm chậm sự bốc
hơi nước, tăng độ ẩm không khí. Rễ cây
có khả năng giữ đất, giữ nước tốt. Vì thế
thi đến mùa mưa bão, cây có thể giúp
giữ nước và cản trở dòng nước chảy
trên bề mặt, hạn chế tốc độ của gió thổi,
từ đó hạn chế tình trạng bão, lũ lụt, xói
mòn đất do nước chảy mạnh.
- Trồng nhiều cây xanh ở các khu dân
cư giúp cho không khí trong lành hơn,
làm bóng mát ngăn chặn ánh nắng mặt
trời, hạn chế tác hại của các bức xạ mặt
trời lên con người.

MÙA XUÂN LÀ TẾT TRỒNG CÂY

Tại sao nói “Rừng là lá phổi xanh” của Trái Đất?
Rừng là nơi sống của một số lượng lớn các loài thực vật, là
nơi điều hòa khí hậu, điều hòa không khí, trao đổi khí cho
mọi hoạt động sống và sản xuất của con người.

Biết tận dụng những lợi ích của cây xanh để
chăm sóc sức khỏe (trồng nhiều cây xanh, lựa
chọn được cây làm sạch không khí cho gia đình,
lựa chọn thực phẩm,…).