BÀI 34: VẬN DỤNG HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG
Ở SINH VẬT VÀO THỰC TIỄN
Vì sao khi trồng các loài cây thân leo như mướp, bầu, bí,
thiên lí,…người trồng thường phải làm giàn cho cây?

I. Ứng dụng hiện tượng cảm ứng ở sinh vật trong trồng
trọt

Quan sát Hình 34.1 – Làm trụ bám cho cây
hồ tiêu, đọc thông tin mục I SGK tr.141, 142
và trả lời câu hỏi:
+ Nêu một số ứng dụng hiện tượng cảm ứng
ở sinh vật trong trồng trọt?
+ Cho ví dụ cụ thể?

- Một số ứng hiện tượng cảm ứng ở sinh vật trong
trồng trọt:
+ Thực vật: ứng dụng tính hướng sáng, hướng nước,
hướng chất dinh dưỡng,… để có chế độ chiếu sáng,
tưới nước, bón phân, làm giàn,…là tạo điều kiện cho
cây trồng sinh trưởng nhanh, phát triển tốt, đáp ứng
nhu cầu khác của con người.
Ví dụ: Làm trụ cho cây hồ tiêu dựa trên hiện tượng
cảm ứng hướng tiếp xúc.
+ Động vật: lợi dụng tập tính của các động vật gây
hại cho cây trồng như bướm, bọ xít, châu chấu,…để
tìm cách xua đuổi và tiêu diệt chúng, bảo vệ mùa
màng.

Quan sát hình 34.2 và hoàn thành nội dung theo mẫu
Bảng 34.1
Tên sinh vật

Hiện tượng cảm ứng
được ứng dụng

Biện pháp ứng
dụng

Lợi ích

Côn trùng hại cây
trồng (bướm, bọ xít,
….)

?

?

?

Chim

?

?

?

Tên sinh vật

Hiện tượng cảm Biện pháp ứng Lợi ích
ứng dụng
dụng

Côn trùng hại cây
trồng (bướm, bọ
Hướng sáng
xít,….)

Chim

Bỏ chạy khi
thấy người

Thu hút
côn trùng
vào bẫy

Tiêu diệt bướm
và các loài côn
trùng hại cây
trồng

Sử dụng
bù nhìn
dọa chim

Xua đuổi chim
phá hoại mùa
màng

Lấy thêm các ví dụ về việc ứng dụng hiện
tượng cảm ứng trồng trọt?

+ Trồng cây ở nơi có ánh sáng mọi
phía để cây phát triển đều.
+ Làm giàn cho các loại thân leo
(mướp, bầu, bí).

+ Thực vật: ứng dụng tính hướng sáng, hướng
nước, hướng chất dinh dưỡng,… để có chế độ
chiếu sáng, tưới nước, bón phân, làm giàn,…
tạo điều kiện cho cây trồng sinh trưởng nhanh,
phát triển tốt, đáp ứng nhu cầu khác của con
người.
+ Động vật: lợi dụng tập tính của các động vật
gây hại cho cây trồng như bướm, bọ xít, châu
chấu,…để tìm cách xua đuổi và tiêu diệt chúng,
bảo vệ mùa màng.

II. ứng dụng hiện tượng cảm ứng ở sinh vật
trong chăn nuôi

Quan sát Hình 34.3 - Ứng dụng hiện
tượng cảm ứng trong chăn nuôi, đọc
thông tin mục 2 và trả lời câu hỏi: Nêu
các ví dụ hiện tượng cảm ứng hoặc tập
tính của động vật trong chăn nuôi mà em
biết.

- Ví dụ:
+ Gõ mõ để trâu bò về chuồng đúng giờ.
+ Dùng đèn để thu hút một số loài hải sản.
+ Vỗ tay gọi cá đến.
+ Huấn luyện động vật phục vụ trong chăn nuôi (huấn luyện
chó chăn cừu).
+ Trong chăn nuôi gà, bố trí trong một chuồng nuôi 2 gà
trống và nhiều gà mái. Dùng tiếng gọi bập bập khi cho gà ăn.
+ Dạy hổ, voi, khỉ làm xiếc, dạy cá heo lao qua vòng trên mặt
nước (giải trí).
+ Dạy chó, chim ưng săn mồi (săn bắn).
+  Sử dụng chó để phái hiện ma túy và bắt kẻ gian (an ninh
quốc phòng,...)

II. Ứng dụng hiện tượng cảm ứng ở sinh vật
trong chăn nuôi
- Huấn luyện cho các vật nuôi trong nhà hình
thành tập tính tốt: ăn, ngủ đúng giờ, đi vệ
sinh đúng chỗ, nghe hiệu lệnh ... Để giảm
công sức chăm sóc.
- Huấn luyện động vật phục vụ trong chăn
nuôi, giải trí, nghiệp vụ ....

III. Ứng dụng hiện tượng cảm ứng ở sinh vật
trong học tập và đời sống
Nêu các thói quen (tập tính) của bản thân và cho biết thói
quen nào là tốt, thói quen nào là không tốt?

- Một số thói quen tốt: ngủ sớm và thức dậy đúng giờ, đọc
sách, tập thể dục buổi sáng, chấp hành luật an toàn giao thông,
…
- Một số thói quen không tốt: thức khuya, ngủ dậy muộn,
không làm bài tập trước khi đi học, vượt đèn đỏ,…
- Tập tính được ứng dụng trong học tập: thường xuyên ôn bài
và làm bài tập nhiều lần để năm chắc kiến thức, ghi nhớ đươc
lâu.
- Muốn tạo được thói quen tập thể dục buổi sáng, cần luyện
tập thực hiện đều đặn hằng ngày, không nên bỏ buổi nào, tập
vào một khung giờ nhất định.
- Để bỏ thói quen ngủ dậy muộn, cần đặt báo thức vào thời
điểm mong muốn, thực hiện liên tiếp trong nhiều ngày. Sau
một thời gian, cơ thể sẽ hình thành thói quen thức dậy đúng
giờ ngay cả khi không đặt báo thức.

III. Ứng dụng hiện tượng cảm ứng ở sinh vật
trong học tập và đời sống
- Những thói quen tốt hay xấu ở người đều là
những tập tính học được, được lặp đi lặp lại
trong quá trình sống.
- Hình thành thói quen tốt: đi ngủ, thức dậy
đúng giờ, đọc sách, tập thể dục buổi sáng ...
Cần kiên trì và lặp lại nhiều lần.
- Muốn bỏ các thói quen xấu cần quyết tâm
từ bỏ bằng cách thường xuyên thực hiện các
việc làm và thói quen ngược lại.

Luyện tập
PHT số 1. Ghép các hiện tượng cảm ứng của vật nuôi (ở cột
A) với lợi ích đối với con người (ở cột B) cho phù hợp:
A. Hiện tượng cảm ứng
1. Ăn ngủ đúng giờ

B. Lợi ích đối với con người
a. Giảm công sức kêu gọi, tránh lãng phí
và quản lí được nguồn thức ăn.

2. Đi vệ sinh đúng chỗ b. Giúp vật nuôi hình thành thói quen
tốt, nhờ đó chúng sinh trưởng và phát
triển tốt hơn.
3. Nghe hiệu lệnh là về c. Hạn chế sự mất vệ sinh và giảm sức
chuồng
công sức vệ sinh chuồng trại.
4. Nghe hiệu lệnh là d. Giúp người chăn nuôi giảm công sức
đến ăn
lùa vật nuôi về chuồng.

PHT số 2. Con người đã vận dụng những hiểu biết về hiện
tượng cảm ứng ở sinh vật để có những ứng dụng trong đời
sống. Hãy cho biết con người đã ứng dụng các hiện tượng cảm
ứng trong bảng vào đời sống như thế nào?
Hiện tượng cảm ứng

Ứng dụng của con người

Tính hướng sáng của côn trùng  
gây hại
Tính hướng sáng của cá

 

Chim di cư về phương nam tránh  
rét
Rễ cây tránh xa hóa chất độc hại  
với nó
Chim yến cư trú và làm tổ ở những  
nơi ánh sáng rất yếu.

Hiện tượng cảm ứng

Ứng dụng của con người

Tính hướng sáng của côn Dùng đèn để bẫy côn trùng
trùng gây hại
Tính hướng sáng của cá

Dùng đèn để thu hút cá trong
đánh bắt

Chim di cư về phương nam Nhận biết sự thay đổi về thời
tránh rét
tiết
Rễ cây tránh xa hóa chất Phát hiện vùng đất nhiễm
độc hại với nó
chất độc
Chim yến cư trú và làm tổ ở Làm nhà nuôi có ánh sáng rất
những nơi ánh sáng rất yếu. yếu để chim yến cư trú và
làm tổ.

Bài tập 1. Đọc sách là một thói quen tốt, đây là tập tính
học được ở người. Em hãy vận dụng kiến thức về cảm
ứng ở sinh vật, xây dựng các bước để hình thành thói
quen này cho bản thân.

Để hình thành thói quen đọc sách, cần lặp đi
lặp lại các bước sau:
- Bước 1: chọn sách mình yêu thích.
- Bước 2: Chọn thời gian đọc phù hợp.
- Bước 3: Đọc hằng ngày vào thời gian đã
chọn.
- Bước 4: Tự đánh giá thói quen đọc sách của
cá nhân.

Bài tập 2. Khi nuôi gà, vịt, người nông dân chỉ cần dùng tiếng
gọi quen thuộc là gà, vịt từ xa đã chạy về ăn. Tập tính này của
vật nuôi có lợi cho sinh vật và cả người chăn nuôi. Em hãy nêu
cách thức hình thành tập tính trên cho vật nuôi.

Để hình thành tập tính nghe hiệu lệnh về ăn, người
chăn nuôi nên làm như sau:
- Gọi vật nuôi vào những thời điểm nhất định (mỗi
lần gọi bằng tiếng gọi giống nhau), khi vật nuôi đến
thì cho ăn.
- Vào những ngày sau, cũng gọi và cho ăn vào thời
điểm đó và chỉ cho cho ăn khi gọi.
- Sau nhiều ngày được cho ăn chỉ khi được gọi (bằng
một âm thanh quen thuộc), vật nuôi sẽ có tập tính
nghe tiếng gọi là chạy về ăn.