SINH HỌC 7

? Dự đoán con người có thể điều
khiển được quá trình sinh sản ở
sinh vật hay không? Nếu có thì
điều khiển như thế nào?

VD1. Ở nữ giới, khi đến tuổi dậy thì, cơ thể bắt đầu sản sinh hormone FSH và
LH kích thích trứng chín và rụng báo hiệu cơ thể bắt đầu có khả năng sinh sản.
VD2. Chim bồ câu mỗi lứa chỉ đẻ 2 trứng.
VD3. Nuôi gà đẻ, khi chúng già thì số lượng trứng đẻ 1 lứa ít và quả trứng nhỏ.
VD4. Cá chép chỉ đẻ ở nhiệt độ trên 150C.
VD5. Cây thụ phấn nhờ gió, khi gió vừa phải thì thụ phấn thuận lợi, gió to thì
hạt phấn bay mất hiệu quả thụ phấn thấp.
VD 6. Ở cóc sinh sản vào tháng tư hằng năm, sau sinh sản khối lượng 2 buồng
trứng ở cóc giảm. Sau tháng tư, nếu nguồn thức ăn dồi dào, khối lượng buồng
trứng tăng, cóc có thể đẻ tiếp lứa thứ 2 trong năm.

BÀI 41: MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH
HƯỞNG VÀ ĐIỀU HÒA, ĐIỀU
KHIỂN SINH SẢN Ở SINH VẬT.

* Hãy lựa chọn các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh sản ở sinh vật trong tình huống có
vấn đề như sau:

Một số cây chỉ ra hoa tạo quả vào mùa hè
(ví dụ cây dâm bụt, cây chùm ớt) hay mùa
đông (ví dụ cúc họa mi, hoa thược dược). Theo
em, sự ra hoa tạo quả của cây đó chịu ảnh
hưởng rõ rệt của yếu tố môi trường nào?

Nhiệt độ

Nước

Gió

Động vật

Ánh sáng

I. Một số yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản ở sinh vật.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Đọc các VD trên kết hợp với thông tin SGK Tr. 169, trao đổi cặp
bàn và cho biết:

? Có những yếu tố nào ảnh hưởng đến sinh sản của sinh vật?

…………………………………………………………………………
…………........................…...................................................................

? Em hãy lấy VD về ảnh hưởng của một yếu tố môi trường
đến sự sinh sản của sinh vật.

…………………………………………………………………………
………………………………………………………………………..

Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa,
điều khiển sinh sản ở sinh vật.
I. Một số yếu tố ảnh
hưởng đến sinh sản ở
sinh vật.
1. Yếu tố bên trong
như là đặc điểm di
truyền, hoocmon, tuổi
của sinh vật.
2. Yếu tố bên ngoài là
ánh sáng, độ ẩm,
nhiệt độ và chế độ
dinh dưỡng.

dưới 28 độ C

trên 32 độ C

II. Điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật.
THẢO LUẬN NHÓM TRẢ LỜI CÂU HỎI (5P)

?1. Hoocmon có vai trò gì trong quá trình sinh
sản ở sinh vật?
?2. Học sinh hãy lấy ví dụ chứng minh Hoocmon
có vai trò gì trong quá trình sinh sản ở sinh vật?

* Quá trình sinh sản ở sinh vật được điều hòa chủ yếu
bởi các hoocmon.
Con người có thể sử
dụng các hoóc môn này
để điều khiển quá trình
sinh sản ở sinh vật.
Ví dụ: Ví dụ hóc
môn florigen kích thích
sự ra hoa.

* Ở động vật, một số hoóc môn do tuyến yên tiết
ra có khả năng điều khiển quá trình sinh tinh và
trứng.

Điều khiển sinh sản ở cá

Cá sinh sản tự nhiên

Quan sát hình trên, nghiên cứu tài liệu Tr.169, 170 và trả lời các câu hỏi:
? Sinh sản ở sinh vật được điều hòa nhờ yếu tố nào.
? Vì sao con người chủ động điều khiển quá trình sinh sản ở sinh vật.

Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa,
điều khiển sinh sản ở sinh vật.
II. Điều hòa, điều khiển
sinh sản ở sinh vật.
1.Điều hòa sự sinh sản ở
sinh vật:
- Quá trình sinh sản ở
sinh vật được điều hòa
chủ yếu bởi các
hoocmon.
- Con người có thể sử
dụng các hoóc môn này
để điều khiển quá trình
sinh sản ở sinh vật.

Ví dụ: Ví dụ hóc môn
florigen kích thích sự ra
hoa.
Ở động vật, một số
hoóc môn do tuyến yên
tiết ra có khả năng điều
khiển quá trình sinh tinh
và trứng.

Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa,
điều khiển sinh sản ở sinh vật.
II. Điều hòa, điều khiển
sinh sản ở sinh vật.
2. Điều khiển sinh sản ở
sinh vật
Dựa vào ảnh hưởng của
hoocmon và yếu tố môi
trường tới sinh sản của
sinh vật mà con người đã
điều khiển quá trình sinh
sản phù hợp với mục đích
chăn nuôi và trồng trọt.

Tạo ra nhiều tằm đực để nuôi vì tằm đực cho nhiều tơ hơn
tằm cái

Nuôi gà thịt thì tạo ra nhiều gà trống, muốn tăng nhanh đàn con
hoặc nuôi lấy trứng thì chủ̉ động tạo nhiều gà mái

III. Vận dụng những hiểu biết về sinh sản
hữu tính trong thực tế đời sống.
1. Trong trồng trọt

H41.1. Thắp đèn chiếu
sáng để kích thích cây
thanh long ra hoa trái vụ

H41.2. Con người thụ phấn cho hoa

H41.3. Côn trùng thụ phấn cho hoa

Quan sát hình 41.1, 41.2, 41.3, đọc thông tin SGK Tr. 170, 171, trao
đổi nhóm trả lời các câu hỏi SGK Tr.171

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

..................................................................................................................................................................................

Quan sát H. 41.1, 41.2, 41.3, đọc thông tin SGK Tr. 170, 171, trao đổi nhóm
trả lời các câu hỏi sau:
1. Trình bày các biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật? Lấy VD trong thực tế?
..................................................................................................................................
.................................................................................................................................
2. Giải thích tại sao phải bảo vệ một số loài côn trùng như: ong mật, ong bắp cày.

.................................................................................................................................................................... ..
..................................................................................................................................................................

3. Giải thích cơ sở của việc tạo thành quả không hạt và kể tên một số loại quả
không hạt mà em biết?

......................................................................................................................................................................

4. Việc trồng cây đúng thời vụ có ý nghĩa gì đối với quá trình sinh sản ở thực vật?
Giải thích?

.......................................................................................................................................................................
..

III. Vận dụng những hiểu biết về sinh sản hữu tính trong
thực tế đời sống.
1. Trình bày các biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật? Lấy VD trong thực tế?
- Các biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật:
+ Sử dụng hormone.
+ Điều chỉnh nhiệt độ, chế độ chiếu sáng, chế độ dinh dưỡng để kích thích cây ra
hoa, tạo quả trái vụ,…
- Ví dụ trong thực tế:
+ Thắp đèn chiếu sáng cho thanh long tạo quả vào mùa đông.
+ Ngắt ngọn bầu, bí trước thời điểm cây ra hoa để phát triển nhiều chồi, nhánh
giúp cây ra nhiều quả hơn.
+ Dùng khói hun cho cây dưa chuột kích thích ra nhiều hoa cái.
+ Nuôi ong trong vườn nhãn để tăng khả năng thụ phấn, tạo quả cho nhãn….

III. Vận dụng những hiểu biết về sinh sản hữu tính
trong thực tế đời sống.
2. Phải bảo vệ một số loài côn trùng thụ phấn cho cây là vì:
- có những loài thực vật không thể tự thụ phấn được mà cần nhờ đến
các loài côn trùng.
- thụ phấn tự nhiên tỉ lệ không thành công cao, dẫn đến năng suất và
chất lượng kém hơn.

2. Cần phải bảo vệ một số loài côn trùng như ong mật, ong
bắp cày vì chúng giúp cây trồng thụ phấn nhằm nâng cao
hiệu quả thụ phấn, giúp tăng năng suất quả và hạt.

III. Vận dụng những hiểu biết về sinh sản hữu tính
trong thực tế đời sống.
3- Cơ sở của việc tạo thành quả không hạt: Ngăn không cho
hoa thụ phấn và kích thích bầu nhụy phát triển thành quả
không hạt.
- Một số loại quả không hạt: Chanh, nho, dưa hấu, bưởi,
cam, táo,…

Ngày nay con người có nhiều biện pháp tác động để ngăn cản
sự thụ tinh, hoặc tạo ra tính bất thụ để tạo ra nhiều giống cây
trồng không có hạt.

Cam

Dưa hấu

Ổi

Cà chua

4. Việc trồng cây đúng thời vụ có ý nghĩa gì đối với quá trình
sinh sản ở thực vật? Giải thích.
Ý nghĩa của việc trồng cây đúng thời vụ đối với quá trình
sinh sản ở thực vật: Ở thực vật, độ ẩm, nhiệt độ quá cao hay quá
thấp đều làm giảm hiệu quả thụ phấn và thụ tinh, làm tăng số
lượng hạt lép. Mà độ ẩm, nhiệt độ,… có sự thay đổi theo mùa
vụ.
Bởi vậy, trồng cây đúng thời vụ thì các điều kiện môi trường sẽ
thuận lợi cho quá trình sinh sản của thực vật (tăng hiệu suất thụ
phấn và thụ tinh) → Giúp cây trồng đạt được năng suất cao.

Nuôi ong trong vườn cây ăn quả

Côn trùng thụ
phấn cho hoa

Rung nhẹ hoa đực đã nở ở
đầu ngọn cho hạt phấn rơi
vào túi giấy

Đưa hạt phấn ở túi giấy rắc
lên trên hoa cái ở nách lá

Thụ phấn nhân tạo cho ngô

Thụ phấn cho cây

Dừa sáp

Dưa chuột

Phấn của cây hoa đực có màu trắng nhạt
lấy xuống chà cho bể nát có màu đen ->
bỏ vào thùng kín phơi bóng râm duy trì ở
nhiệt độ 37 – 400 -> hòa phấn vào dung
dịch xịt lên hoa cái, xịt vào buổi sớm
mỗi ngày, xịt liên tục 6 – 8 ngày, khi
phía sau trái dừa màu vàng chuyển sang
màu nâu thì thụ phấn thành công.

Bưởi

III. Vận dụng những hiểu biết về sinh sản hữu tính
trong thực tế đời sống.
2. Trong Chăn nuôi
Con người đã tác động vào quá trình sinh sản ở
động vật nhằm điều khiển số lượng về giới tính
đàn con.

Học sinh tiến hành thảo luận nhóm trong vòng
5 phút trả lời hệ thống các câu hỏi sau.
Câu hỏi 1: Điều
khiển số con và
giới tính của đàn
con có ý nghĩa như
thế nào trong chăn
nuôi?

Câu hỏi 2: Em hãy
nêu một số thành tựu
về điều khiển sinh
sản ở động vật trong
chăn nuôi?

III. Vận dụng những hiểu biết về sinh sản hữu tính
trong thực tế đời sống.
2. Trong Chăn nuôi
1. Điều khiển số con và giới tính của đàn con giúp con người đạt
được mục đích chăn nuôi:
- Điều khiển số con để tạo ra số lượng con trong đàn phù hợp → giúp
tăng hiệu quả kinh tế của đàn vật nuôi.
- Điều khiển giới tính giúp con người tạo ra được số lượng lớn con đực
hay con cái để đáp ứng mục đích sản xuất (nếu mục đích nhân giống
nhanh thì cần nhiều con cái; còn để đáp ứng nhu cầu cung cấp thịt, lông,
tơ,… thì cần nhiều con đực).

Nuôi cấy phôi bò

III. Vận dụng những hiểu biết về sinh sản hữu tính
trong thực tế đời sống.
2. Trong Chăn nuôi
2. Một số thành tựu về điều khiển sinh sản ở động vật trong chăn nuôi:
- Thụ tinh nhân tạo cho lợn, trâu, bò, cá để tăng hiệu suất thụ tinh, tạo ra
số con nhiều hơn.
- Thay đổi thời gian chiếu sáng để gà nuôi công nghiệp đẻ 2 trứng/ngày.
- Điều khiển nhiệt độ ấp trứng để điều khiển giới tính con được sinh ra ở
rùa: Trứng rùa ủ ở nhiệt độ dưới 28 độ C sẽ nở thành con đực, trên 32 độ
C thì nở thành con cái.
- Nuôi cá rô phi bột (cá nhỏ) bằng 17 - metytestosterone (1 loại hormone
testosterone tổng hợp) kèm theo vitamin C sẽ tạo ra 90% cá rô phi đực.

Thụ tinh nhân tạo ngoài cơ thể cá tra

1. Chọn Cá bố và mẹ

2. Tiêm hoocmon vào cá kích thích
trứng chín và sản xuất tinh trùng

5. Nuôi ấp

4. Trộn đều tinh dịch và trứng
bằng dụng cụ mềm

3. Nặn trứng và tinh dịch

Thụ tinh nhân tạo trong cơ thể con cái
1. Tiêm hoormone
2. Bơm tinh trùng dự trữ

Bình đựng nitơ lỏng
bảo quản tinh trùng

Trứng
vàvà
rụng
nhiều
Trứngchín
chín
rụng
nhiều

Tử cung con cái tạo Hợp tử -> Phôi

Phương pháp bảo quản tinh trùng

Bình đựng nitơ lỏng ở nhiệt độ
-1960C

“Ngân hàng gen” cất giữ tinh trùng ở Mĩ

Thành tựu đạt được thụ tinh nhân tạo ở một số động vật

Chó

Tê giác

Lợn

Voi

Chiếu sáng liên tục đối với gà có thể đẻ 2 trứng/ngày

Luyện tập

1. Trong điều khiển sinh sản ở động vật, những biện pháp nào thúc đẩy trứng chín
nhanh và chín hàng loạt?
A. Sử dụng hormone hoặc thay đổi yếu tố môi trường.
B. Nuôi cấy phôi, thụ tinh nhân tạo.
C. Nuôi cấy phôi, thay đổi các yếu tố môi trường.
D.
D Sử dụng hormone.
2. VD nào là tác động của nhiệt độ đến quá trình sinh sản của động vật?
A. Gà mái thường đẻ 1 quả trứng/ngày, khi tăng chế độ chiếu sáng lên 16 giờ/ngày thì gà
đẻ 2 quả trứng/ngày.
B Cá rô phi Việt Nam, nếu nuôi cá ở nhiệt độ từ 16°C đến 18°C thì cá ngừng sinh sản.
B.

C. Cóc đẻ rộ trong tháng 4 nên sau khi đẻ, khối lượng hai buồng trứng giảm. Sau đó, nếu
được ăn đầy đủ thì đến tháng 10, hai buồng trứng phục hồi khối lượng và lại có khả
năng sinh sản.

VẬN DỤNG
1. Giải thích tại sao khi trồng thanh long, để kích thích ra hoa trái
vụ, người ta thường thắp đèn vào ban đêm (từ 6 giờ đến 10 giờ
trong một đêm, kéo dài khoảng 15 đến 20 đêm). Biết rằng, thanh
long chỉ ra hoa, tạo quả vào mùa hè.

VẬN DỤNG

2. Tại sao cần phải tăng sinh sản ở động vật, thực vật nhưng lại phải điều
chỉnh số con và khoảng cách giữa các lần sinh con ở người? Em hãy để xuất
một số biện pháp điều khiển sinh sản ở người.
- Tăng sinh sản ở động vật và thực vật để đáp ứng nhu cầu sử dụng của con
người. Tuy nhiên, cần điểu chỉnh sinh sản ở người để nâng cao chất lượng
cuộc sống và công tác chăm sóc, giáo dục trẻ em. Dân số tăng nhanh gây khó
khăn cho việc nâng cao chất lượng cuộc sổng (y tế, giáo dục, nhà ở,...) và
cũng ảnh hưởng đến việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường.
- Các biện pháp hiệu quả thường dùng để tránh có thai ngoài ý muốn như sử
dụng bao cao su, đặt vòng tránh thai, uống thuốc tránh thai, cấy que tránh
thai. Bên cạnh đó, biện pháp hỗ trợ sinh con cho những cặp vợ chồng hiếm
muộn là thụ tinh nhân tạo hoặc thụ tinh trong ống nghiệm. Chế độ hoạt động,
nghỉ ngơi và chế độ dinh dưỡng hợp lí, tinh thần thoải mái cũng là những
việc nên làm để có thể sinh được những đứa con khoẻ mạnh.

VẬN DỤNG

- Yêu cầu mỗi HS hãy tự tìm hiểu thực tế, thông
tim từ sách, báo, intenet, ... và nêu lên 1 biện
pháp con người vận dụng hiểu biết chủ động
điều khiển sinh sản của sinh vật đem lại giá trị
kinh tế cho gia đình và địa phương cụ thể.
- Học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và
nộp sản phẩm vào tiết học hôm sau.