KÍNH CHÀO QUÝ THẦY
CÔ
CÙNG CÁC EM HỌC
SINH
MÔN:
KHTN 9
Năm học:

CHƯƠNG XII

DI TRUYỀN
NHIỄM SẮC THỂ
GIÁO VIÊN:

KHỞI ĐỘNG

Video 1

THỬ THÁCH TOÁN HỌC
Cứ 10 cặp nucleotide dài 3,4nm. Trung bình 1
phân tử DNA ở người có 1,5.108 cặp nucleotide.
a. Tính chiều dài DNA
b. So sánh với đường kính tế bào
(Khoảng 8μm )

THỬ THÁCH TOÁN HỌC
Cứ 10 cặp nucleotide dài 3,4nm. Trung bình 1
phân tử DNA ở người có 1,5.108 cặp nucleotide.
a. Tính chiều dài DNA
b. So sánh với đường kính tế bào
(Khoảng 8μm )

a. Chiều dài DNA: 51.000 μm. Tỉ lệ: 51.000 / 8
= 6.375 lần
b. Tỉ lệ: 51.000 / 8 = 6.375 lần (gấp hơn 6 nghìn
lần đường kính tế bào)

Vậy tự nhiên đã làm cách nào để nhét
vừa “sợi chỉ” khổng lồ này vào một
“quả bóng” siêu nhỏ? Câu trả lời nằm
ở Bài học hôm nay!

Video 2

Bài 42

NHIỄM SẮC THỂ VÀ
BỘ NHIỄM SẮC THỂ

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 2: Tìm hiểu Nhiễm Sắc thể
(NST)

NHIỆM VỤ
NHÓM

NHIỆM VỤ

1

Chế tạo mô hình nhiễm sắc thể

2

Hoàn thành phiếu học tập số 1

11

Video 3

1: Chế tạo mô hình Nhiễm sắc thể
Yêu cầu:
- Nghiên cứu thông tin SGK trang 181,182, sử
dụng các vật liệu sẵn có như dây lên, băng dính,
dây thép, các hạt vòng bằng nhựa hoặc gỗ chế tạo
mô hình các hình dạng của NST.
- Chú thích bộ phận và gọi tên vị trí tâm động ở
mỗi hình.
- Sử dụng thiết bị số để tìm kiếm hình ảnh, video
mô phỏng cấu trúc nhiễm sắc thể; khai thác công
cụ AI (ChatGPT/Gemini) để có tư liệu thiết kế
mô hình

1

CÂU LỆNH GỢI Ý

Câu lệnh tìm kiếm hình ảnh và video
mô phỏng (Dùng cho Google
Search / YouTube)

“Mô hình nhiễm sắc thể bằng len/vật liệu
tái chế”
“Cấu tạo nhiễm sắc thể kì giữa tâm
động và chromatid”
“Từ DNA đến nhiễm sắc thể mô phỏng sinh
học”
14

2

CÂU LỆNH GỢI Ý

Câu lệnh (Prompt) khai thác thông
tin từ AI (Dùng cho Gemini,
ChatGPT)
“Đóng vai là một giáo viên Khoa học tự
nhiên, hãy giải thích tổng quan về cấu
trúc và vai trò của Nhiễm sắc thể bằng
một phép so sánh ẩn dụ với những sự
vật gần gũi trong đời sống (ví dụ: cuốn
sách, bản thiết kế, cuộn len...). Yêu cầu
ngôn ngữ sinh động, dễ hiểu cho học
sinh lớp 9”
15

Video 4

Hoàn thiện Phiếu học tập số 1
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Nghiên cứu thông tin SGK trang 181,182, thảo luận nhóm hoàn thành mô hình
về hình dạng, cấu trúc NST và trả lời các câu hỏi sau:
1. Nhiễm sắc thể là gì? Cho biết vị trí của NST trong tế bào?

................................................................................................................................
2. Mô tả hình thái nhiễm sắc thể ở kì giữa của quá trình phân bào?

................................................................................................................................
................................................................................................................................
3. Cho biết cấu trúc NST?

................................................................................................................................
................................................................................................................................

Các nhóm báo cáo, nhóm
khác nhận xét, bổ xung

Đáp án PHT số 1
1. Khái niệm và vị trí
Nhiễm sắc thể là cấu trúc mang gene.
Nằm trong nhân tế bào nhân thực.

Video 5

Đáp án PHT số 1
2. Hình thái tại kì giữa
 Trạng thái kép, co xoắn
cực đại.
 Cấu tạo gồm 2 nhiễm
sắc tử (chromatid),1
tâm động, các cánh
NST

Cánh ngắn
Tâm động

Cánh dài

Chromatid

Đáp án PHT số 1
3. Cấu trúc siêu hiển vi
 DNA
quấn
quanh
Protein Histone -> Sợi
nhiễm sắc -> Cuộn xoắn
nhiều cấp -> NST.
 Các gene sắp xếp theo
chiều dọc trên nhiễm
sắc thể.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 3: Tìm hiểu Bộ nhiễm sắc
thể

KHÁM PHÁ BỘ NST
Phân tích tế bào ruồi giấm
Tế bào sinh dưỡng 2n = 8
Tế bào giao tử n = 4

??? Quan sát hình ảnh và nhận
xét về số lượng NST ở tế bào
sinh dưỡng và tế bào giao tử.

PHÂN BIỆT BỘ NST LƯỠNG BỘI
VÀ BỘ NST ĐƠN BỘI
Sự khác nhau cơ bản
Bộ NST Lưỡng bội (2n):
Chứa 2 NST của mỗi cặp NST
tương đồng (TB sinh dưỡng)

Cặp nhiễm sắc thể tương đồng (2n)

Bộ NST Đơn bội (n): Chứa 1
NST của mỗi cặp NST tương
đồng (Giao tử)

Nhiễm sắc thể đơn bội (n)

PHÂN BIỆT BỘ NST LƯỠNG BỘI
VÀ BỘ NST ĐƠN BỘI
Sự khác nhau cơ bản
Bộ NST Lưỡng bội (2n):
Chứa 2 NST của mỗi cặp NST
tương đồng (TB sinh dưỡng)

Cặp nhiễm sắc thể tương đồng (2n)

Bộ NST Đơn bội (n): Chứa 1
NST của mỗi cặp NST tương
đồng (Giao tử)

Nhiễm sắc thể đơn bội (n)

BẢNG SỐ LIỆU NST
Bộ NST của một số loài
Bảng 42.1. Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n) và đơn bội (n) của một số loài
Loài

Người

Tinh tinh

Gà

Cà chua

Ruồi giấm

Tế bào sinh dưỡng

46

48

78

24

8

Tế bào giao tử

 

 

 

 

 

Số lượng NST trong TB

Đậu hà

Ngô

Lúa nước

Bắp cải

14

20

24

18

 

 

 

 

lan

Hãy hoàn thành bảng số lượng NST có trong tế bào giao tử ở các loài trong bảng trên.

BẢNG SỐ LIỆU NST
Bộ NST của một số loài
Bảng 42.1. Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n) và đơn bội (n) của một số loài
Loài

Người

Tinh tinh

Gà

Cà chua

Ruồi giấm

Tế bào sinh dưỡng

46

48

78

24

8

Tế bào giao tử

 23

 24

 39

 12

 4

Số lượng NST trong TB

Đậu hà

Ngô

Lúa nước

Bắp cải

14

20

24

18

 7

 10

 12

 9

lan

TÍNH ĐẶC TRƯNG CỦA BỘ NST
Phân tích và so sánh
Cà chua (2n=24) và Lúa nước
(2n=24) có chung 1 bộ NST không?
Tại sao?
2n = 24

Không giống nhau vì hình thái và cấu
trúc NST trong tế bào khác nhau
nên bộ NST ở 2 loài này khác nhau.

2n = 24

TÍNH ĐẶC TRƯNG CỦA BỘ NST
Số lượng
Bộ NST của loài đặc trưng
bởi:

Hình dạng
Cấu trúc

 Sự khác nhau về số lượng NST trong bộ NST lưỡng bội giữa các loài
sinh vật không phản ánh sự khác nhau về mức độ tiến hoá (thời kì
phát sinh loài) giữa chúng.
 Bộ NST của các loài có thể giống nhau về số lượng NST nhưng hình
dạng và đặc biệt là cấu trúc NST sẽ khác nhau.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 4: Thực hành quan sát NST

1. Chuẩn bị
a) Dụng cụ

b) Mẫu vật: Tiêu bản cố định NST tế bào một số loài.

Yêu cầu
Quan sát tiêu bản NST
người, hành ta. Đếm, xác
định hình thái và vẽ minh
họa
Thời gian thực hiện: 30 phút
Quan sát, vẽ, điền báo cáo.

HƯỚNG DẪN CÁC BƯỚC
Bước 1: Vật kính 10x
Bước 2: Vật kính 40x và 100x
Bước 3: Quan sát và vẽ

Hãy tìm các tế bào có bộ NST ở kì giữa để dễ xác định hình dạng và vẽ lại

Điền kết quả vào phiếu báo
cáo thực hành
BÁO CÁO THỰC HÀNH
Họ và tên: ... Lớp: ...
1. Mục đích thí nghiệm: Quan sát NST dưới kính hiển vi
2. Chuẩn bị: Dụng cụ thí nghiệm: ...
3. Các bước tiến hành: Mô tả các bước tiến hành:...
4. Kết quả thí nghiệm: Dựa vào kết quả quan sát NST dưới kính hiển vi hoặc ảnh
chụp, vẽ hình NST vào vở và hoàn thành thông tin theo mẫu Bảng 42.2.
Bảng 42.2. Kết quả quan sát tiêu bản nhiễm sắc thể
Số lượng NST

Mô tả hình dạng
NST

Kiểu sắp xếp NST (giữa tế
bào/ở 2 cực tế bào/sắp xếp
ngẫu nhiên)

?

?

?

?

?

?

?

?

Nội dung
Loại tế bào

Báo cáo kết quả thực hành

LUYỆN TẬP
Trò chơi: Giải cứu “DNA”

Luật chơi

HS truy cập notebookKLM để làm
bài tập ôn tập (Quét mã QR)
Hoặc tổ chức cho lớp giơ thẻ bảng
A, B, C, D dựa trên các câu hỏi ôn
tập trực tuyến

VẬN DỤNG
VÀ MỞ RỘNG

Câu hỏi

Nêu ý nghĩa của việc nghiên cứu bộ nhiễm
sắc thể của một loài?

Yêu cầu
Vận dụng kiến thức và sử dụng thiết bị số để
tìm hiểu vai trò của nghiên cứu bộ NST?

Prompt gợi ý
Hãy đóng vai một chuyên gia di truyền học và
giải thích ngắn gọn: Tại sao con người lại phải
tốn nhiều công sức để nghiên cứu bộ nhiễm
sắc thể của các loài sinh vật? Hãy tóm tắt 3
ứng dụng lớn nhất của việc này trong y học,

42

Prompt gợi ý
“Hãy đóng vai một chuyên gia di truyền học
và giải thích ngắn gọn: Tại sao con người lại
phải tốn nhiều công sức để nghiên cứu bộ
nhiễm sắc thể của các loài sinh vật? Hãy tóm
tắt 3 ứng dụng lớn nhất của việc này trong y
học, nông nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh
học, mỗi ứng dụng kèm theo một ví dụ minh
họa dễ hiểu nhất.”

43

Đáp án

Nhiễm sắc thể là cấu trúc mang gene nằm trong
nhân tế bào, là cơ sở vật chất chủ yếu của tính di
truyền ở cấp độ tế bào của sinh vật nhân thực. Do
đó, việc nghiên cứu về bộ nhiễm sắc thể của một
loài sẽ giúp tìm hiểu về sự di truyền, sự rối loạn di
truyền trong quá trình phát triển cá thể, phát sinh
chủng loại liên quan tới nhiễm sắc thể, từ đó đem
đến nhiều ứng dụng trong nghiên cứu và các lĩnh
vực khác của đời sống.
44

Cảm ơn rất nhiều vì
đã lắng nghe!!!