Bài 5

BẢO TỒN DI SẢN VĂN HOÁ

KHỞI ĐỘNG
Nghe và đoán làn điệu.

Quan họ Bắc Ninh

Ví giặm Nghệ Tĩnh

Chèo

Dân ca bài chòi Quảng Nam

Lí

Hát ru

Cải lương (đờn ca tài tử) Nam Bộ

Theo em, những làn điệu trên có phải là di sản văn hoá của
Việt Nam không?
Những làn điệu đó là di sản văn hoá của Việt Nam.
Việt Nam có một kho tàng di sản văn hoá vô cùng phong
phú, góp phần quan trọng vào việc giáo dục lịch sử, vun đắp
truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

KHÁM PHÁ
1.Khái niệm di sản văn hoá và một số di sản văn hoá của Việt Nam
Đọc thông tin, quan sát các hình ảnh.

Ảnh 1: Hồ Gươm, Hà Nội; ảnh 3: Nhã nhạc
-Hình ảnh nào là di sản văn hoá? cung đình Huế; ảnh 4: Tháp Chăm, Ninh
Thuận; ảnh 5 : Vịnh Hạ Long; ảnh 6: Không
gian văn hoá Cồng chiên Tây Nguyên
-Hình ảnh nào không phải là di sản văn hoá?

-Hình ảnh nào là di sản văn hoá vật thể?

-Hình ảnh nào là di sản văn hoá phi vật thể?

Ảnh 2: Cầu Cần Thơ, thành
phố Cần Thơ

Ảnh 1: Hồ Gươm, Hà Nội; ảnh 4:
Tháp Chăm, Ninh Thuận; ảnh 5 :
Vịnh Hạ Long
Ảnh 3: Nhã nhạc cung đình
Huế; ảnh 6: Không gian văn
hoá Cồng chiên Tây Nguyên

-Thế nào di sản văn hoá?
Di sản văn hoá là những sản phẩm vật chất, tinh thần có giá trị lịch sử, văn
hoá, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác.
-Thế nào là di sản văn hoá vật thể?
Di sản văn hoá vật thể là những sản phẩm vật chất như các di tích lịch sử văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia…
-Thế nào là di sản văn hoá phi vật thể?
Di sản văn hoá phi vật thể là những sản phẩm tinh thần như một số tín
ngưỡng, loại hình nghệ thuật…

-Kể thêm những di sản văn hoá khác ở Việt Nam mà em biết?
Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng; Hoàng thành Thăng Long; Thành nhà
Hồ; Cố đô Huế; Phố cổ Hội An; Thánh địa Mỹ Sơn; Khu danh thắng Tràng
An; Ca trù; Dân ca quan họ Bắc Ninh; Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền
Sóc; Đờn ca tài tử Nam Bộ; Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương….

2.Ý nghĩa của di sản văn hoá đối với con người và xã hội
Di sản văn hoá phố cổ Hội
An có ý nghĩa như thế nào
với người dân Quảng Nam
và cả nước?
-> Là niềm tự hào về
truyền thống lịch sử, văn
hoá của Quảng Nam và
dân tộc.

Lễ Tịch Điền có ý nghĩa
như thế nào với người dân
Hà Nam và cả nước?
->Khuyến khích phát triển
nông nghiệp, người dân
chăm chỉ làm ăn.

Lễ Tịch điền là lễ cày ruộng
do nhà vua đích than khai
mạc.

Nêu ý nghĩa của di sản văn hoá đối với con người và xã hội.

Bảo tồn di sản văn hoá góp phần xây dựng nền văn
hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và làm
phong phú kho tàng di sản văn hoá thế giới.

3. Quy định cơ bản của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức,
cá nhân trong việc bảo vệ di sản văn hoá
Chính quyền và nhân dân xã V đã thực
hiện các quy định của pháp luật trong việc
bảo vệ di sản văn hoá như thế nào?
-> Làm đúng theo quy định của pháp
luật…
Pháp luật có những quy định cơ bản
về quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá
nhân đối với việc bảo vệ di sản văn
hoá, thể hiện ở Luật Di sản văn hoá
năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm
2009).

4. Trách nhiệm của học sinh trong việc bảo tồn di sản văn hoá

Em hãy nêu những việc làm góp phần bảo tồn di sản văn hoá trong trường hợp
và các bức tranh trên.
-Trường hợp:
Giới thiệu làn điệu dân ca quê hương (điệu ví, giặm) với mọi người.
-Tranh 1:
Tìm hiểu về di sản văn hoá.
-Tranh 2:
Tố cáo với công an về hành vi phá huỷ di sản văn hoá.
-Tranh 3:
Tuyên truyền, giới thiệu về di sản văn hoá.
-Tranh 4:
Bảo vệ môi trường ở khu di tích (quét dọn vệ sinh).

Tổ chức trò chơi “Tiếp sức” giữa hai đội trong lớp:
Những việc HS cần làm để góp phần vào việc bảo tồn và phát triển di sản
văn hoá ở Việt Nam.
-Tham quan, tìm hiểu các di tích lịch sử, di sản văn hoá.
-Viết bài tuyên truyền, giới thiệu về di tích lịch sử, di sản văn hoá.
-Bảo vệ môi trường, không vứt rác bừa bãi, giữ gìn sạch sẽ các di sản văn
hoá.
-Đấu tranh, tố giác kẻ gian ăn cắp các cổ vật, di vật và các hành vi làm tổn
hại đến di sản văn hoá.
-Tham gia các lễ hội truyền thống.
-Tích cực học ngoại ngữ để giới thiệu di sản văn hoá của địa phương, đất
nước mình với du khách là người nước ngoài.
-…

Học sinh có trách nhiệm: tìm hiểu, giới thiệu về các di
sản văn hoá; giữ gìn các di sản văn hoá; đấu tranh
ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về bảo tồn di
sản văn hoá.

LUYỆN TẬP

1.Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?
a) Danh lam thắng cảnh nổi tiếng của đất nước được UNESCO công
nhận mới được gọi là di sản văn hóa.
-> Không đồng tình, vì không chỉ những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của
đất nước được UNESCO công nhận mới được gọi là di sản văn hóa mà
ngoài ra còn có những danh lam thắng cảnh, lễ hội, di tích lịch sử, văn
hoá… chưa được công nhận những vẫn được gọi là di sản văn hóa.
b) Phải bảo tồn cả di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể.
-> Đồng tình, vì di sản văn hoá bao gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn
hóa phi vật thể ; cả hai đều có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học.

c) Chỉ cơ quan nhà nước có thẩm quyền mới có thể bảo vệ được
các di sản văn hóa.
-> Không đồng tình, vì bảo vệ di sản văn hoá là trách nhiệm và nghĩa
vụ của tất cả mọi công dân chứ không của riêng ai.
d) Việc giữ gìn, bảo tồn các di sản văn hóa góp phần phát triển
nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
-> Đồng tình, vì đó chính là ý nghĩa của di sản văn hoá.
e) Chỉ bảo vệ di tích lịch sử – văn hóa đã được Nhà nước xếp
hạng.
-> Không đồng tình, vì bất cứ di sản văn hóa nào cũng cần được bảo
vệ, giữ gìn để góp phần tạo lên nền văn hóa Việt Nam đa dạng,
phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc.

2.Em hãy nhận xét các hành vi dưới đây: (Thảo luận cặp
đôi)
a) Mỗi khi đi tham quan các di tích lịch sử, H thường
khắc tên mình lên tượng đài, bức tượng, thân cây... để
đánh dấu những nơi mình đã tới.
->Hành vi của H không đúng và vi phạm pháp luật về bảo
vệ di sản văn hóa.
b) T nhắc nhở các bạn trong xóm không nên chăn thả
gia súc trong khu di tích lịch sử.
-> Hành vi của T đúng, vì T đã góp phần bảo vệ, giữ gìn di
sản văn hóa sạch đẹp.

c) Cuối tuần, M thường rủ các bạn tới nhà bác K – một
nghệ nhân hát chèo – để học hát.
-> Hành vi của M đúng, vì M đã góp phần bảo tồn, phát
triển di sản văn hoá.
d) N tích cực học ngoại ngữ để có thể giới thiệu về những
danh lam thắng cảnh của quê hương mình với du khách
nước ngoài.
-> Hành vi của N đúng, vì N đã góp phần giới thiệu di sản
văn hóa của Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

3.Xử lí tình huống:
-GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm sắm vai xử lí một
tình huống.
-HS đọc tình huống, nghĩ lời thoại, phân vai, thể hiện cách
xử lí tình huống.

a) Trên đường đi học về, Q và H phát hiện mấy thanh niên lấy trộm cổ vật
trong ngôi chùa của làng. Q rủ H đi báo công an nhưng H từ chối và nói:
“Việc đó nguy hiểm lắm, nếu họ biết mình tố cáo sẽ trả thù chúng mình
đấy!”.
Nếu là Q, em sẽ làm gì?
->Nếu là Q em vẫn sẽ đi báo công an về hành vi ấy, và nói vơi H rằng:
việc trộm cắp cổ vật trong chùa là hành vi vi phạm pháp luật (Luật Di sản
văn hoá).
b) Khi vào chùa cùng bà, C thấy một số bạn gõ chuông, xoa tay lên các
bức tượng Phật để cầu may.
Nếu là C, em sẽ làm gì?
-> Nếu là C, em sẽ nhắc nhở các bạn không nên làm như vậy vì đây là
những hành vi phá hoại gây ảnh hưởng xấu đến di sản văn hóa.

4. Địa phương nơi em sinh sống có những di sản văn hóa
nào? Em đã làm gì để bảo vệ di sản văn hóa đó?

VẬN DỤNG

1. Em cùng các bạn trong nhóm tìm hiểu, sưu tầm tranh, ảnh tư liệu về các di sản văn hóa
của địa phương… sau đó thiết kế thành một tờ báo tường và thuyết trình về ý nghĩa của di
sản văn hóa đó.
- Mẫu báo tường:

- Di sản: Dân ca quan họ Bắc Ninh
- Bài mẫu thuyết trình:
+ Hàng năm, cứ mỗi độ xuân về và khi mùa thu tới, người dân 49 làng Quan họ gốc thuộc xứ Kinh Bắc (bao gồm cả Bắc Ninh và Bắc Giang ngày nay),
dù ở bất cứ nơi đâu cũng trở về quê hương để trẩy hội đình, hội chùa, những lễ hội hết sức độc đáo bởi đã gắn liền với trình diễn Quan họ tự bao đời
nay.
+ Mặc dầu còn có những ý kiến khác nhau về thời điểm ra đời của Quan họ, có ý kiến cho là Quan họ có từ thế kỷ XI, số khác cho là từ thế kỷ XVII,
song, các công trình khảo sát, nghiên cứu từ trước tới nay đều đã khẳng định giá trị to lớn của di sản "Văn hóa Quan họ", đặc biệt là dân ca Quan họ,
loại hình nghệ thuật được coi là cốt lõi của văn hóa xứ Kinh Bắc.
+ Dân ca Quan họ là một hình thức hát giao duyên. Những liền anh trong trang phục truyền thống khăn xếp, áo the và những liền chị duyên dáng
trong bộ áo mớ ba, mớ bẩy, đầu đội nón thúng quai thao, cùng nhau hát đối những câu ca mộc mạc, đằm thắm, cách hát theo lối truyền thống không
cần nhạc đệm mà vẫn đầy chất nhạc, thể hiện nét văn hóa tinh tế của người Quan họ.
+ Theo quan niệm của người Quan họ, nghệ nhân là những ngưòi có kỹ năng hát “vang, rền, nền, nẩy” điêu luyện, thuộc nhiều bài, nhiều "giọng"
Quan họ. Họ chính là những bậc thầy dân gian thực hành việc sáng tạo, lưu giữ và trao truyền vốn di sản quý báu đó cho các thế hệ mai sau nên rất
xứng đáng được tôn vinh.
+ Ngày nay, trước sức ép của xu thế toàn cầu hóa về kinh tế, quốc tế hóa về văn hóa và sự phát triển mạnh mẽ, đa dạng, nhiều ưu thế của các loại
hình văn hóa, nghệ thuật, cũng như nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể khác, Quan họ cổ cũng phải đối mặt với một thách thức lớn là nguy cơ
bị mai một, thậm chí có thể bị mất hẳn nếu không kịp thời có biện pháp bảo vệ lâu dài cho thế hệ trẻ. Bởi vậy, lề lối sinh hoạt ca hát Quan họ cổ,
những giọng hát cổ với kỹ thuật "vang, rền, nền, nẩy" vốn đã làm nên giá trị đặc sắc của dân ca Quan họ hiện đang lưu tồn trong trí óc và trái tim say
nghề của các cụ "Liền anh, Liền chị" nay đã trạc tuổi 70 đến 90 rất cần được trao truyền và tiếp nối.
+ Tháng 2009, Dân ca Qua họ chính thức được tổ chức UNESCO công nhận là: Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

2. Em hãy lập và thực hiện kế hoạch bảo vệ một di sản ở địa phương em theo gợi ý sau:
Tên di sản

Biện pháp bảo vệ

Thời gian
thực hiện

Nghề
- Vận động mọi người tham gia CLB Từ năm
truyền thống
nặn tò he nặn tò he của địa phương, để được 2021 đến
các nghệ nhân truyền dạy kĩ 2022
thuật,kinh nghiệm,…
- Học tập, đổi mới các hình tượng tò
he cho phù hợp với thị hiếu hiện tại
của người tiêu dùng.
- Lập 1 Fanpage trên mạng xã hội
Facebook để giới thiệu, quảng bá
nghệ thuật nặn tò he tới mọi người.

Kết quả
- CLB nặn tò
he của địa
phương có
nhiều thành
viên mới.
- Nghệ thuật
nặn tò he
được giới
thiệu tới
nhiều người.