KHOA HỌC TỰ NHIÊN
9
GV: DƯƠNG THUÝ NGA

KHỞI ĐỘNG

KHỞI ĐỘNG
Hiện tượng phản xạ
toàn bộ tia tới, xảy
ra ở mặt phân cách
giữa hai môi trường
trong suốt.

1

Điều kiện để
xảy ra hiện
tượng phản
xạ toàn phần

2

3

Khi r = 90o
thì….

LĂNG KÍNH

I. Cấu tạo của lăng kính

Lăng kính là một khối trong suốt, đồng chất, được
giới hạn bởi hai mặt phẳng không song song, thường
có dạng lăng trụ hình tam giác.

I. Cấu tạo của lăng kính
- Lăng kính là một khối trong suốt, đồng chất, được giới hạn
bởi hai mặt phẳng không song song, thường có dạng lăng
trụ hình tam giác.
- Về phương diện quang hình học, một lăng kính được đặc
trưng bởi: góc chiết quang A, chiết suất n của chất làm lăng
kính.

II. Hiện tượng
tán sắc ánh sáng

Ánh sáng trắng (ánh sáng Mặt trời, ánh sáng đèn dây
tóc) là hỗn hợp của nhiều ánh sáng đơn sắc, có màu
từ đỏ đến tím. Ánh sáng trắng là một môi trường của
ánh sáng phức tạp, hay ánh sáng đa sắc

Hiện tượng tán sắc ánh sáng là hiện tượng phân tách
một chùm ánh sáng phức tạp thành các chùm sáng
đơn sắc

Khi chiếu một chùm ánh sáng trắng hẹp đi qua lăng kính,
ta thu được dải màu từ đỏ đến tím. Dải màu này là
quang phổ của ánh sáng trắng

Ánh sáng từ đèn sợi đốt sau khi đi qua lăng kính tạo thành một
chùm sáng có màu từ đỏ đến tím như hình bên. Lăng kính có
tác dụng gì trong hiện tượng này?

Ánh sáng từ đèn sợi đốt là ánh sáng trắng, nên đi qua lăng kính
sẽ bị tán sắc thành nhiều màu (đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím)

II. Hiện tượng tán sắc ánh sáng
- Hiện tượng tác sắc ánh sáng là khi chiếu một chùm ánh sáng trắng
hẹp đi qua lăng kính, ta sẽ thu được dải màu đỏ, cam, vàng, lục lam,
chàm, tím. Dải màu này là quang phổ của ánh sáng trắng.
- Lăng kính có tác dụng tách riêng các chùm sáng màu có sẵn
trong chùm sáng trắng cho mỗi chùm đi theo một phương khác
nhau
=> Lăng kính tạo được quang phổ của ánh sáng trắng.
- Ánh sáng đơn sắc là ánh sáng có một màu nhất định và không bị
tán sắc khi đi qua lăng kính.

Cầu vồng được hình thành như thế nào?

III. Sự truyền ánh sáng
đơn sắc qua lăng kính

Ánh sáng đơn sắc là ánh sáng có một màu nhất định
và không bị tán sắc khi đi qua lăng kính
Khi chiếu ánh sáng đơn
sắc đi qua LK, không xảy
ra hiện tượng tán sắc ánh
sáng

- Góc D hợp bởi tia tới SI và tia ló JR được gọi là góc lệch
- Khi tia sáng truyền từ không khí đến lăng kính thì tia ló ra khỏi lăng
kính lệch về phía đáy so với tia tới

-

Góc D hợp bởi tia tới SI và tia ló JR
được gọi là góc lệch

- Khi tia sáng truyền từ không khí đến
lăng kính thì tia ló ra khỏi lăng kính lệch
về phía đáy so với tia tới

Bài tập
1. Khi ánh sáng truyền từ không khí vào lăng kính, tại sao tia
khúc xạ IJ lệch gần pháp tuyến hơn so với tia tới SI?
2. Khi ánh sáng truyền từ lăng kính ra không khí, tại sao tia khúc
xạ JR lệch xa pháp tuyến hơn so với tia tới IJ?
3. Dựa vào sự truyền sáng qua lăng kính, hãy giải thích hiện
tượng tán sắc ánh sáng. Biết rằng chiết suất của lăng kính đối
với các ánh sáng đơn sắc khác nhau là khác nhau, chiết suất
lớn nhất với tia tím, chiết suất nhỏ nhất với tia đỏ.

1. Khi ánh sáng truyền từ không khí vào lăng kính, tại sao
tia khúc xạ IJ lệch gần pháp tuyến hơn so với tia tới SI?

Hướng dẫn:
Nếu n21 > 1 thì tia KX bị lệch gần PT hơn
Nếu n21 < 1 thì tia KX bị lệch xa PT hơn
Ta có: sin i / sin r = n2 /n1=n21

2. Khi ánh sáng truyền từ lăng kính ra không khí, tại sao tia
khúc xạ JR lệch xa pháp tuyến hơn so với tia tới IJ?

Hướng dẫn:
Nếu n21 > 1 thì tia KX bị lệch gần PT hơn
Nếu n21 < 1 thì tia KX bị lệch xa PT hơn
Ta có: sin i / sin r = n2 /n1=n21

3. Dựa vào sự truyền sáng qua lăng kính, hãy giải thích hiện
tượng tán sắc ánh sáng. Biết rằng chiết suất của lăng kính đối
với các ánh sáng đơn sắc khác nhau là khác nhau, chiết suất
lớn nhất với tia tím, chiết suất nhỏ nhất với tia đỏ.
Hướng dẫn:
Chiết suất càng lớn thì góc lệch càng lớn

- Vì chiết suất của LK với các ánh sáng
đơn sắc là khác nhau nên góc lệch của
các tia ló đơn sắc cũng khác nhau
- Tia tím có chiết suất lớn nhất nên góc
lệch lớn nhất
- Tia đỏ có chiết suất nhỏ nhất nên góc
lệch nhỏ nhất
Làm cho tia ló bị tách ra thành một dải
màu từ đỏ đến tím

- Chiết suất của lăng kính đối với các ánh sáng đơn
sắc khác nhau là khác nhau, chiết suất lớn nhất với tia
tím, chiết suất nhỏ nhất với tia đỏ nên tia đỏ lệch ít
nhất, tia tím lệch nhiều nhất.

1. Hình vẽ nào trong Hình 7.7 chỉ đúng đường đi của tia sáng qua lăng
kính khi lăng kính đặt trong không khí?

Hướng dẫn:
Khi tia sáng truyền từ kk đến mặt bên của LK thì tia
ló lệch về phía đáy so với tia tới

2. Một lăng kính thủy tinh có chiết suất n = 1,41. Mặt phẳng tiết diện chính
của lăng kính là tam giác đều ABC. Chiếu một tia sáng nằm trong mặt phẳng
tiết diện chính tới mặt bên AB của lăng kính với góc tới i1 = 45°. Về đường
truyền của tia sáng qua lăng kinh

2. Một lăng kính thủy tinh có chiết suất n = 1,41. Mặt phẳng tiết diện chính
của lăng kính là tam giác đều ABC. Chiếu một tia sáng nằm trong mặt phẳng
tiết diện chính tới mặt bên AB của lăng kính với góc tới i1 = 45°. Về đường
truyền của tia sáng qua lăng kinh
Hướng dẫn:
- Áp dụng ĐL KXAS tại I:
= => => Vẽ
- Xét tứ giác AIEJ => Tìm góc E
- Xét tam giác IJE => Tìm góc
- Áp dụng định luật KXAS tại J => Tìm

IV. Màu sắc của vật

Màu sắc của một vật được nhìn thấy phụ thuộc vào màu sắc
của ánh sáng bị vật đó hấp thụ và phản xạ.
Dưới ánh sáng trắng,
vật có màu là do nó
phản xạ ánh sáng màu
đó vào mắt ta và hấp
thụ những màu còn lại.

- Vật có màu trắng phản xạ lại toàn bộ ánh
sáng chiếu tới nó
- Vật có màu đen hấp thụ tất cả các ánh sáng
màu và không có ánh sáng phản xạ.
Ta nhận ra vật có màu đen vì nó được đặt
bên cạnh những vật có màu sắc khác nhau.

- Màu sắc của một vật được nhìn thấy phụ thuộc vào màu
sắc của ánh sáng bị vật đó hấp thụ và phản xạ.
- Dưới ánh sáng trắng, vật có màu là do nó phản xạ ánh sáng
màu đó vào mắt ta và hấp thụ những màu còn lại.
- Vật màu đen hấp thụ tất cả các ánh sáng màu và không có
ánh sáng phản xạ. Ta nhận ra vật có màu đen vì nó được đặt
bên cạnh những vật có màu sắc khác nhau.

VẬN DỤNG

END