BÀI 8
CÁCH MẠNG THÁNG
TÁM NĂM 1945

Nêu hiểu biết của em về 4 bức hình sau, những
hình ảnh trên em liên tưởng đến sự kiện gì?

Lán Khuổi Nặm  Pác Bó, Cao Bằng
Nơi Bác ở lâu nhất, nơi họp hội
nghị ban chấp hành Trung Ương
Đảng lần thứ tám.

Buổi lễ thành lập Đội Việt
Nam tuyên truyền giải phóng
quân.

Nêu hiểu biết của em về 4 bức hình sau, những
hình ảnh trên em liên tưởng đến sự kiện gì?

 Cây Đa Tân Trào, Tuyên Quang nơi
Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các cơ
quan Trung ương ở và làm việc trong
thời kỳ tiền khởi nghĩa và thời kỳ
kháng chiến chống thực dân Pháp.

Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh
ra nước VNDCCH tại Quảng trường Ba
Đình ngày 2/9/1945.

1. Tình hình Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp - Nhật Bản
2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền
trong toàn quốc .
3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự
ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
4. Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng
Tám năm 1945.

1. Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp – Nhật
a. Những nét chung
Chiến tranh thế giới thứ hai bùng
nổ. Đức đánh chiếm châu Âu.
- Tháng 6 – 1940, Chính phủ Pháp
đầu hàng phát xít Đức.
- Ở châu Á, tháng 9 – 1940, Nhật
Bản tiến đánh Việt Nam ở Lạng
Sơn, rồi từng bước xâm chiếm
toàn bộ Đông Dương.

HĐ cá nhân
Em hãy nêu những nét
chính của tình hình thế
giới sau khi chiến tranh
thế giới thứ hai bùng nổ?

Các binh sĩ Lục quân Đế quốc Nhật Bản tiến tới Lạng Sơn,
vào tháng 9 năm 1940

1. Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp – Nhật
b. Tình hình Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp – Nhật
Nhiệm vụ: Dựa vào thông tin trong mục 1. Các em hãy trao đổi
nhóm, mỗi nhóm tìm hiểu về một lĩnh vực để hoàn thiện Phiếu học
tập dưới đây:
Lĩnh vực
Nét chính về tình hình Việt Nam dưới ách thống trị
Chính trị

 

Kinh tế

 

Xã hội

 

Thảo
luận
nhóm
5
phút

1. Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp – Nhật
b. Tình hình Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp – Nhật
Lĩnh vực
Chính trị
Kinh tế
Xã hội

PHIẾU HỌC TẬP
Nét chính về tình hình Việt Nam dưới ách thống trị
Phát xít hoá bộ máy cai trị, đàn áp phong trào cách mạng, thủ tiêu quyền lợi
của mà nhân dân Việt Nam giành được trong giai đoạn 1939 – 1945.
Thực hiện chính sách “kinh tế chỉ huy”, tăng thuế, nhổ lúa trồng đay, thu mua
lương thực giá rẻ.
Nạn đói nghiêm trọng ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì vào cuối năm 1944 – đầu năm
1945. Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế quốc và tay sai trở
nên gay gắt.

=> Dưới ách thống trị Của Pháp – Nhật, làm cho mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc
Việt Nam và đế quốc, tay sai trở nên gay gắt.Một số cuộc khởi nghĩa đã diễn ra,
khởi nghĩa Bắc Sơn khởi nghĩa Nam Kỳ, binh biến Đô Lương

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền
trong toàn quốc.
Nhóm 1
Nhóm 2
Nhóm 3
Hãy cho biết nội dung  Công cuộc chuẩn bị lực Cao trào kháng Nhật, cứu
chuyển hướng chiến lược lượng diễn ra và đạt được nước và những hoạt động
cách mạng của Đảng Cộng kết quả như thế nào? Mặt chuẩn bị cuối cùng tiến tới
sản Đông Dương trong trận Việt Minh có vai trò như tổng khởi nghĩa giành chính
thế
nào
trong
công
cuộc
những năm 1939 – 1941.
quyền diễn ra như thế nào?
chuẩn
bị
đó?
Lấy dẫn chứng từ tư liệu 1
để chứng minh.
HĐ nhóm 5 phút
GV chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm
tìm hiểu về một nội dung trong công
cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành
chính quyền trong toàn quốc

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền
trong toàn quốc.
a) Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản Đông Dương
* Hội nghị Trung Ương lần thứ 7
- Tháng 11 - 1939, Hội nghị Ban Chấp hành
Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương
(diễn ra tại Bà Điểm, Gia Định do đồng chí
Nguyễn Văn Cừ chủ trì.
- Nhiệm vụ: hội nghị xác định cách mạng
Việt Nam lúc này cuộc cách mạng giải
phóng dân tộc, đánh đổ đế quốc Pháp và tay
sai để giành độc lập.

Đồng chí Nguyễn Văn Cừ - Tổng Bí
thư của Đảng,
chủ trì Hội nghị.

Hội nghị ban chấp hành Trung Ương lần thứ 7, còn có các đồng chí
Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu, Lê Duẩn tham dự

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền
trong toàn quốc.
a) Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản Đông Dương
*Hội nghị Trung Ương lần thứ 8
- Tháng 5-1941, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương
lần thứ tám tại Pác Bó (Cao Bằng)
- Nhiệm vụ
+ Hội nghị xác định chiến lược của cách mạng Việt Nam lúc này là giải phóng dân
tộc.
+ Giải quyết vấn đề dân tộc trong phạm vi từng nước Đông Dương.
+ Chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang để giành chính quyến đi từ khởi nghĩa từng phần,
tiến lên tổng khởi nghĩa.
+ Dự báo về thời cơ của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyển.

Lán Khuổi Nậm, nơi Hồ Chủ
tịch đã ở đây trong những
ngày Hội nghị Trung ương
Đảng Cộng sản Đông
Dương lần thứ 8 họp (tháng
5/1941), quyết định thành
lập Việt Nam độc lập đồng
minh (Mặt trận Việt Minh)
lãnh đạo nhân dân cả nước
thực hiện nhiệm vụ giải
phóng dân tộc

- Đồng chí Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ tám tại lán
Khuổi Nặm (Pác Bó).
- Dự hội nghị có các đồng chí: Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ,
Phùng Chí Kiên, Vũ Anh, Bùi San, Hồ Xuân Lưu.

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền
trong toàn quốc.
b) Chuẩn bị về lực lượng
- Ngày 19-5-1941, Hội nghị Ban Chấp hành
Trung ương Đảng lẩn thứ tám, quyết định
thành lập ,Mặt trận Việt Nam độc lập đồng
minh (gọi tắt là Mặt trận Việt Minh)
- Mục đích: nhằm liên hiệp hết thảy các giới
đồng bào yêu nước, không phân biệt giàu
nghèo, già trẻ, gái trai, không phân biệt tôn
giáo và xu hướng chính trị, cùng nhau thực
hiện cuộc cách mạng giải phóng dân tộc.

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền
trong toàn quốc.
b) Chuẩn bị về lực lượng
- Ngày 22 - 12 - 1944, Đội Việt Nam
Tuyên truyền Giải phóng quân (tiền thân
của Quân đội nhân dân Việt Nam) được
thành lập tại Cao Bằng.

Hình: Việt Nam Giải phóng quân trước giờ lên
đường thực hiện nhiệm vụ (8 – 1945)

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền
trong toàn quốc.
c) Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động chuẩn bị cuối
cùng cho Tổng khởi nghĩa (từ tháng 3 đến giữa tháng 8 – 1945)
* Nhật đảo chính Pháp
- Do mâu thuẫn Nhật - Pháp ngày càng trở nên gay gắt, tối 9 - 3 - 1945, quân Nhật
tiến hành đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương.
* Chủ trương của Đảng
- Ngày 12-3, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương ra chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền
trong toàn quốc.
c) Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động chuẩn bị cuối
cùng cho Tổng khởi nghĩa (từ tháng 3 đến giữa tháng 8 – 1945)
*Diễn biến
- Tháng 3 - 1945, cách mạng chuyển sang cao trào, phong trào đấu tranh vũ trang
và khởi nghĩa từng phần diễn ra ở nhiều địa phương. Tiêu biểu là ở căn cứ địa Cao
- Bắc - Lạng hàng loạt các huyện, châu, xã được giải phóng.
-Ngày 15 - 4 - 1945, Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kì họp ở Hiệp Hòa (Bắc
Giang) quyết định thống nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam giải phóng
quân.- Uỷ ban quân sự cách mạng Bắc Kì được hình thành
- Ngày 4 - 6 - 1945, khu giải phóng Việt Bắc ra đời.- Phong trào quần chúng trong cả
nước phát triển mạnh mẽ, nhất là phong trào phá kho thóc Nhật chia cho dân
nghèo.

3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự
ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
 Bối cảnh lịch sử
* Thế giới: Quân phiệt Nhật Bản đầu hàng Đồng minh (15 - 8 - 1945), quân Nhật ở
Đông Dương rệu rã, Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim hoang mang cực độ, thời
cơ tổng khởi nghĩa đã đến.
* Trong nước:
- Ngày 13 - 8 - 1945, Uỷ ban Khởi nghĩa toàn quốc đã được thành lập, ban bố
Quân lệnh số 1, chính thức phát lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước.
- Ngày 14 và 15-8 - 1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào (Sơn
Dương, Tuyên Quang), thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân tổng khởi nghĩa,
- Ngày 16 và 17 - 8 - 1945, Đại hội Quốc dân được triệu tập và tán thành chủ trương
Tổng khởi nghĩa của Đảng, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, cử ra Uỷ ban Dân
tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
=> Đầu tháng 8, không khí cách mạng sục sôi khắp Hà Nội

3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự
ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
a. Diễn biến chính của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
16-8

18-8
19-8
23-8
24,25-8

28-8

Võ Nguyên Giáp chỉ huy một đơn vị Giải phóng quân xuất phát từ Tân Trào tiến về
giải phóng thị xã Thái Nguyên, mở đường tiến vê' Hà Nội.
Nhân dân Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam giành được chính quyển ở
tỉnh lị sớm nhất trong cả nước.
Tại Hà Nội, quần chúng cách mạng có sự hỗ trợ của các đội tự vệ chiến đấu lẩn lượt
chiếm Phủ Khâm sai, Sở Cảnh sát Trung ương, Trại Bảo an binh,... Đến tối, cuộc khởi
nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn.
Tại Huế, hàng vạn nhân dân nội, ngoại thành thành phố Huế kéo về biểu tình thị uy,
chiếm các công sở, giành chính quyển về tay nhân dân.
Tại Sài Gòn, tối 24 - 8, cuộc khởi nghĩa cơ bản giành thắng lợi. Ngày 25 - 8, hàng chục
vạn nhân dân Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định và các tỉnh lân cận kéo vê' trung tâm thành
phố dự cuộc mít tinh khổng lồ chào mừng thắng lợi của cuộc khởi nghĩa; chính quyển
cách mạng ra mắt nhân dân.
Đồng Nai Thượng và Hà Tiên là hai tỉnh cuối cùng giành được chính quyền.

3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự
ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
b. Nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà ra đời.
Khai thác Tư liệu 3 và cho biết tư liệu phản ánh điều gì?
“Trong bản tuyên ngôn độc lập có đoạn:
Nước Việt nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự
do và độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng,
tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy.”
(Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, NXB chính trị quốc gia, 2011,tr.3 )

3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự
ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
b. Nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà ra đời.
- Ngày 25 – 8 – 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với Trung ương Đảng và
Uỷ ban Dân tộc giải phóng Việt Nam từ Tân Trào về đến Hà Nội. Hồ Chí Minh
soạn thảo bản Tuyên ngôn Độc lập, chuẩn bị mọi công việc để Chính phủ lâm
thời ra mắt quốc dân.
- Ngày 2 – 9, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), trước cuộc mít tinh lớn của
hàng vạn nhân dân Thủ đô và các vùng lân cận, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay
mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam
Dân chủ Cộng hoà.

Hình: Nhân dân Hà Nội mít tinh tại quảng trường Nhà hát Lớn (19 - 8 - 1945): Thời
Pháp thuộc, nơi đây có tên gọi là Quảng trường Nhà hát Lớn, bởi vị trí nằm ở mặt
trước Nhà hát Lớn Hà Nội; đến thập niên 90 của thê' kỉ XX được gọi là Quảng
trường Cách mạng tháng Tám.

Hình: Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) ngày 2-9-1945: Quảng trường Ba Đình trước
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 còn gọi là quảng trường Tròn (Rond Point Puginier)
hay quảng trường Puginier. Trong một thời gian dài, quảng trường Tròn hầu như không
có gì thay đổi, mặc dù một số kiến trúc sư người Pháp đã đưa ra kê' hoạch tổng thể để
cải tạo và quy hoạch lại. Song các dự án cải tạo này vẫn chưa được thực hiện.

4. Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cách mạng tháng
tám năm 1945
a) Nguyên nhân thắng lợi
- Dân tộc ta có truyền thống yêu nước nồng nàn, luôn kiên cường, bất khuất,
kiên quyết đấu tranh vì độc lập, tự do.
- Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, với đường
lối đúng đắn, sáng tạo đã lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc cách mạng và
giành thắng lợi hoàn toàn. Mặt trận Việt Minh từ Trung ương đến địa phương
đã tập hợp được mọi lực lượng của dân tộc, linh hoạt, sáng tạo trong chỉ đạo
khởi nghĩa, chớp thời cơ phát động quần chúng nổi dậy giành chính quyền.
- Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô và quân Đồng minh trong cuộc chiến
tranh chống phát xít, nhất là chiến thắng quân phiệt Nhật Bản đã cổ vũ tinh
thẩn, củng cố niềm tin và tạo thời cơ để nhân dân ta đứng lên tổng khởi nghĩa.

4. Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cách mạng tháng
tám năm 1945
b) Ý nghĩa lịch sử
- Là sự kiện lịch sử vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam: đã phá tan xiểng
xích nô lệ của thực dân Pháp và ách thống trị của quân phiệt Nhật Bản,
chấm dứt sự tồn tại của chế độ quân chủ trên đất nước ta, mở ra một kỉ
nguyên mới trong lịch sử dân tộc: kỉ nguyên đất nước độc lập, tự do dưới
chế độ dân chủ cộng hoà.
- Đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần đấu tranh của các dân tộc thuộc địa và phụ
thuộc trên thế giới, đặc biệt là cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân
hai nước Cam-pu-chia và Lào.

TẠM BIỆT