Người mẫu Nyakim Gatwech, 26 tuổi, đến từ
Nam Sudan

Được mệnh danh là "Nữ hoàng bóng đêm" hay "Viên kim cương đen" bởi làn
da đen hiếm có của mình, cô cũng đã được kỷ lục Guinness ghi nhận là người sở hữu
màu da tối nhất thế giới. 

Nyakim sở hữu làn da đen, nếu cô kết hôn với người
chồng da trắng, dự đoán con của cô sinh ra sẽ có màu da
như thế nào?
P

P
Da trắng

F

Da trắng

Da đen

Đen
Trắng
Quy luật Mendel

F
Da nâu

Da đen

BÀI 9: MỞ RỘNG HỌC
THUYẾT MENDEL

Allele A và a là gene allele; Allele B và b là gene allele;
Allele A, a và B, b là gene không allele.

A

a

B

b

Tương tác gene giữa các allele thuộc cùng một gene quy định nên tính trạng
Tương tác gene giữa các allele thuộc các gene khác nhau quy định nên tính trạng

Nội dung
I
I
I

Tương tác giữa các allele thuộc cùng một
gene
Tương tác giữa các allele thuộc các gene
khác nhau

I

Tương tác giữa các allele thuộc cùng
một gene

Ở loài hoa mõm chó, Antirrhinum majus , cho lai giữa một cây
hoa trắng đồng hợp tử (CwCw ) và cây hoa đỏ đồng hợp tử (CRCR  ).
Theo quy luật phân li, dự đoán kết quả lai?

Pt/c

F1

Quy luật phân li

Hiện trượng trội không hoàn toàn

Ở người, có 4 máu A, B, AB và O. Nhận xét số allele và xác
định tính trội lặn của các allele quy định kiểu hình nhóm
máu?

Nhóm
máu
Kiểu gen

A

B

IAIA hoặc

IBIB hoặc

IAIO

IB I O

AB

O

IAIB

IOIO

- Một gene có 3 allele (IA, IB, IO) quy định kiểu hình nhóm máu – gene
đa allele
- Allele IA, IB trội hoàn toàn so với allele
Io ;
- Allele IA và IB có vai trò như nhau khi quy định kiểu hình nhóm máu AB –
đồng trội.

Tương tác giữa các allele thuộc cùng một gene
- Các allele của cùng một gene không chỉ có kiểu
quan hệ trội lặn hoàn toàn mà còn có kiểu tương tác
khác như trội không hoàn toàn, đồng trội.

1. Trội không hoàn toàn
- Ví dụ:

Tương tác giữa các allele thuộc cùng một gene
1. Trội không hoàn toàn
- Ví dụ: Ptc hoa mõm chó: cây hoa đỏ x cây hoa trắng

F1: 100% cây hoa hồng
F2: ¼ cây hoa đỏ : 2/4 cây hoa hồng : ¼ cây hoa
trắng

Pt/c

F1

F1
GT:

1/2

F2

1/2
TLKG: 1CRCR: 2CRCw: 1CwCw

1/2

TLKH: 1 đỏ: 2 hồng: 1 trắng
1/4

1/4

1/4

1/4

1/2

Biểu hiện kiểu hình
trung gian giữa bố và
mẹ

Tương tác giữa các allele thuộc cùng một gene
1. Trội không hoàn toàn
- Ví dụ: Ptc hoa mõm chó: cây hoa đỏ x cây hoa trắng

F1: 100% cây hoa hồng
F2: ¼ cây hoa đỏ : 2/4 cây hoa hồng : ¼ cây hoa
trắng

Tương tác giữa các allele thuộc cùng một gene
1. Trội không hoàn toàn
- Ví dụ: Ptc hoa mõm chó: cây hoa đỏ x cây hoa trắng

F1: 100% cây hoa hồng
F2: ¼ cây hoa đỏ : 2/4 cây hoa hồng : ¼ cây hoa
trắng

- Trội không hoàn toàn là hiện tượng tương tác giữa các allele của cùng
một gene, trong đó một allele không lấn át hoàn toàn sự biểu hiện của
allele còn lại dẫn tới thể dị hợp có kiểu hình trung gian (không hoàn
toàn giống một bên bố hoặc mẹ)

Tương tác giữa các allele thuộc cùng một gene
2. Đồng trội
- Ví dụ:

Ở người, có 4 máu A, B, AB và O. Nhận xét số
allele và xác định tính trội lặn của các allele quy
định kiểu hình nhóm máu?

Nhóm
máu
Kiểu gen

A

B

IAIA hoặc

IBIB hoặc

IAIO

IB I O

AB

O

IAIB

IOIO

- Một gene có 3 allele (IA, IB, IO) quy định kiểu hình nhóm máu
- Allele IA, IB trội hoàn toàn so với allele
Io ;
- Allele IA và IB có vai trò như nhau khi quy định kiểu hình nhóm máu AB –
đồng trội.

Tương tác giữa các allele thuộc cùng một gene
2. Đồng trội
*Ví dụ: - Một gene có 3 allele (IA, IB, IO) quy định kiểu hình nhóm
máu
- Allele IA, IB trội hoàn toàn so với
allele Io ;
- Allele IA và IB có vai trò như nhau khi quy định kiểu
hình nhóm máu AB – đồng trội.

* Đồng trội: cả hai allele khác của cùng một
gene đều biểu hiện kiểu hình riêng trên kiểu
hình cơ thể.

II. TƯƠNG TÁC GIỮA CÁC ALLELE THUỘC CÁC GENE KHÁC NHAU

1. Sản phẩm của các gene tương tác gián tiếp với nhau (tương
tác bổ sung)

- Sản phẩm của các allele thuộc các gene khác nhau có thể không trực tiếp
tương tác với nhau.
- Ví dụ: Hai gene quy định enzyme tham gia vào con đường chuyển hóa tạo ra
màu vỏ ốc Physa heterostroha.

+ Allele A và allele B thuộc hai gene A và B quy
định enzyme xúc tác cho các phản ứng chuyển hóa
các chất tiền chất không màu (màu trắng) tạo ra sản
phẩm làm cho vỏ ốc có màu nâu.

+ Trong chuỗi phản ứng mà thiếu 1 trong 2 loại
enzyme A hoặc B hoặc cả 2 thì đều không có khả
năng chuyển hóa tiền chất không màu (vỏ trắng) →
Kiểu hình: vỏ nâu.
A-B-: vỏ nâu, A-bb + aaB- + aabb: vỏ ốc trắng.

II. TƯƠNG TÁC GIỮA CÁC ALLELE THUỘC CÁC GENE KHÁC NHAU

1. Sản phẩm của các gene tương tác gián tiếp với nhau
2. Sản phẩm của các gene tương tác trực tiếp với nhau theo kiểu
cộng gộp
Nhiều tính trạng như chiều cao, màu da,
màu tóc,…của người do rất nhiều gene
quy định. Mỗi allele trội của một gene quy
định một đơn vị nhỏ sản phẩm, góp phần
cùng sản phẩm các gene khác tạo nên kiểu
hình chung.

P
AABBCC
Da đen

aabbcc
Da trắng

F1

AaBbCc

AaBbCc

F2
ABC

ABc

AbC

aBC

Abc

aBc

abC

abc

ABC

6

5

5

5

4

4

4

3

ABc

5

4

4

4

3

3

3

2

AbC

5

4

4

4

3

3

3

2

aBC

5

4

4

4

3

3

3

2

Abc

4

3

3

3

2

2

2

1

aBc

4

3

3

3

2

2

2

1

abC

4

3

3

3

2

2

2

1

abc

3

2

2

2

1

1

1

0

1,2,3,4,5,6 là số allele trội trong kiểu
gene.

Các gene không allele tạo ra các sản
phẩm tương tự nhau, các sản phẩm đó
kết hợp vưới nhau theo cách mỗi sản
phẩm đóng gióp một phần nhỏ để tạo ra
sản phẩm
cuối
cùng.
“Mỗi
allele
trội của một gene quy
định một “đơn vị”nhỏ sản phẩm, góp
phần cùng sản phẩm gene khác tạo nên
kiểu hình chung.
(tương tác cộng gộp)

P
AABBCC
Da đen

aabbcc
Da trắng

F1

AaBbCc

AaBbCc

F2
ABC

ABc

AbC

aBC

Abc

aBc

abC

abc

ABC

6

5

5

5

4

4

4

3

ABc

5

4

4

4

3

3

3

2

AbC

5

4

4

4

3

3

3

2

aBC

5

4

4

4

3

3

3

2

Abc

4

3

3

3

2

2

2

1

aBc

4

3

3

3

2

2

2

1

abC

4

3

3

3

2

2

2

1

abc

3

2

2

2

1

1

1

0

1,2,3,4,5,6 là số allele trội trong kiểu
gene.

𝟐𝟎
𝟔𝟒

𝟏𝟓
𝟔𝟒
𝟓
𝟔𝟒
𝟏
𝟔𝟒

Biểu đồ phân bố tần số người với
các màu da khác nhau

Khi thực hiện phép lai giữa hai cây hoa mõn chó
(Antirrhium majus) thuần chủng có hoa màu đỏ và hoa màu
trắng với nhau thu được F1 gồm toàn cây có hoa màu hồng
(màu sắc trung gian giữa hai dạng bố mẹ). Hiện tượng này
được gọi là:
A. trội hoàn toàn.
C. sự pha trộn vật chất di truyền.

B. trội không hoàn toàn.
D. đồng trội.

Màu sắc hoa của cây mõm chó thể hiện tính trội không
hoàn toàn. C R chỉ hoa màu đỏ và C w chỉ hoa trắng. Hình vuông
Punnett thể hiện cây lai giữa hai cây bố mẹ được cho dưới đây.
 
CW
CW

CR
 
 

CR
 
 

Xác suất để con cái của họ có hoa màu hồng là:
A. 25%.
B. 50%.
C. 75%.
D. 100%.

Một người đàn ông tự xưng là đứa con thất lạc từ lâu của một
triệu phú vừa qua đời lập luận rằng anh ta có quyền thừa kế. Triệu
phú có nhóm máu O và đứa trẻ có nhóm máu AB. Cho thông tin về
quy định nhóm máu trong bảng dưới đây.
Nhóm máu

A

B

AB

O

Kiểu gen

IAIA hoặc

IBIB hoặc

IAIB

IOIO

O
O
IAIlà
IBISai
Mỗi nhận định sau đây
Đúng hay
về sự di truyền nhóm máu ở
người?
Đ
a. nhóm máu ở người là một ví dụ điển hình về các allele biểu hiện
đồng trội. Đ

b. người đàn ông tự xưng là đứa con thất lạc của triệu phú có kiểu
gene nhóm máu là IAIB.
Đ
c. mẹ của người đàn ông tự xưng là đứa con thất lạc
của triệu phú có
s
thể có kiểu gen là IBIB hoặc IBIo hoặc IOIO.

Khi nghiên cứu sự di truyền màu sắc vỏ ốc Physa heterostroha cho
thấy, allele A và allele B thuộc hai gene A và B quy định enzyme xúc tác
cho phản ứng chuyển hoá các chất tiền thân không màu (trắng đen) tạo ra
sản phẩm làm cho vỏ ốc có màu nâu. Nếu một trong hai gene bị đột biến
làm mất chức năng của gene (đột biến lặn) hoặc cả hai gene đều bị đột biến
mất chức năng thì ốc có vỏ màu trắng. Ốc vỏ nâu có kiểu gene?
A. A-B-.
D. aabb.

B. A-bb.

C. aaB-.

Nhà khoa học người Thụy Điển Nilsson – Ehle phát hiện trong
nghiên cứu sự di truyền màu sắc hạt lúa mì. Ông nhận thấy những
cây có kiểu gene A1 A1A2A2 có màu đỏ đậm, các cây có ít allele trộn
hơn thì sắc tố đỏ sẽ nhạt hơn và chuyển sang màu hồng, càng ít allele
trội thì màu hồng càng nhạt; cây không có allele trội a1a1a1a1 có màu
trắng. Sự di truyền màu sắc hạt lúa mì tuân theo quy luật di truyền:
A. phân li.

B. phân li độc lập.

C. tương tác kiểu bổ sung.

D. tương tác cộng gộp