Làm thế nào các nhà
khoa học biết được sự
xuất hiện và phân bố của
một loài nào đó trong
quá khứ cách đây hàng
triệu năm?

BÀI 19: CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HÓA

I. BẰNG CHỨNG HÓA THẠCH

Hóa thạch chim đầu tiên

Hóa thạch trong hổ phách

Gỗ hóa thạch

Thảo luận nhóm 2 (5 phút)
trình bày:
• Khái niệm hóa thạch.
• Vai trò của hóa thạch.

I. BẰNG CHỨNG HÓA THẠCH
* Khái niệm
- Hóa thạch là tàn tích như xương, xác sinh vật trong hổ phách, băng
tuyết; dấu vết trong các lớp đá; sinh vật hóa đá do lớp trầm tích bao bọc.
* Vai trò
- Là bằng chứng trực tiếp cho thấy các loài sinh vật đã từng tồn tại, tiến
hóa theo thời gian và vị trí phân bố của chúng trên Trái Đất.
- Tuổi hóa thạch: xác định thông qua lượng đồng vị phóng xạ trong hóa
thạch hoặc trong đá bao quanh hóa thạch. Từ tuổi hóa thạch có thể xác
định loài nào xuất hiện trước, loài nào xuất hiện sau.
- Một số hóa thạch cho thấy các dạng sống trung gian chuyển tiếp giữa
các nhánh sinh vật đã từng tồn tại trong quá khứ.

II. BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH
Cơ quan
tương đồng

Cơ quan thoái
hóa

Cơ quan
tương tự

II. BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH

Thảo luận nhóm 4 (6 phút) hoàn
thành phiếu học tập
Loại cấu trúc/cơ quan
Cấu trúc/cơ quan tương
đồng
Cấu trúc/cơ quan thoái
hóa
Cấu trúc/cơ quan tương
tự

Đặc điểm

Loại cấu trúc/cơ
quan
Cấu trúc/cơ quan
tương đồng

Đặc điểm

Những đặc điểm giống nhau giữa các loài do
cùng thừa hưởng các gene từ tổ tiên chung

Cấu trúc/cơ quan
thoái hóa

Cấu trúc/ cơ quan ở sinh vật không có chức năng
rõ ràng nhưng rất giống cấu trúc vốn có chức
năng nhất định ở loài tổ tiên

Cấu trúc/cơ quan
tương tự

Đặc điểm giống nhau giữa các loài nhưng không
phải do thừa hưởng gene từ tổ tiên chung mà do
tác động của môi trường sống

Dừng lại và suy ngẫm

1. Một số loài rắn, mặc dù không có chân nhưng trong cơ thể
vẫn còn mẩu xương nhỏ không còn chức năng. Từ đặc điểm
đó có thể rút ra được kết luận gì về sự tiến hóa liên quan đến
chi của các loài này?
2. Cánh của chim với cánh của chuồn chuồn đều có chức
năng giúp các con vật bay lượn, các cấu trúc này có phải là
cấu trúc tương đồng không? Giải thích.

1. Mẩu xương nhỏ không còn chức năng trong cơ thể
của rắn có thể là dấu vết của sự tiến hóa từ một tổ
tiên có chân sang loài rắn hiện đại không có chân.
Trong quá trình tiến hóa, chân của loài rắn bị tiêu
giảm do sự thích nghi với môi trường sống, ví dụ như
việc sống trong môi trường hẹp và hiểm trở như các
2.khe
Cánh
chimđá.
với cánh của chuồn chuồn không phải là cấu trúc
vàcủa
hang
tương đồng. Vì cấu trúc tương đồng là những đặc điểm giống nhau
giữa các loài sinh vật do cùng thừa hưởng các gene từ tổ tiên chung.

III. BẰNG CHỨNG TẾ BÀO HỌC VÀ SINH HỌC PHÂN TỬ

Thảo luận nhóm 4 (5 phút) điền các từ còn thiếu vào các vị trí từ 1 - 13
1. Bằng chứng tế bào học
1
Nhiều bằng chứng ở cấp tế bào cho thấy …………trên
Trái Đất đều có chung tổ
tiên:
2
- Tất cả các sinh vật …………………từ
một hoặc nhiều tế bào.
3
- Các tế bào ……………………........:
màng tế bào, vùng nhân/nhân, tế bào chất.
4
5
- Các hoạt động ………………………ở
các tế bào cơ bản là ……….
2. Bằng chứng sinh học phân tử
6
7
- Vật chất di truyền của các tế bào …………,
………được
dùng chung cho các
loài, protein ở hầu hết các loài đều được cấu tạo từ ………...
8
11
10 của các gene và trình tự các ……trong
9
- Các loài có ………thì
trình tự ……
phân
tử protein của chúng càng giống nhau.
12
- Bằng chứng sinh học phân tử giúp làm sáng tỏ ……giữa
các loài sinh vật và giúp
……….của
các chủng trong cùng một loài.
13

1. Bằng chứng tế bào học
1 vật
mọi sinh
Nhiều bằng chứng ở cấp tế bào cho thấy ……………...trên
Trái Đất đều có chung
tổ tiên:
2 cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào.
đều được
- Tất cả các sinh vật …………………
3 điểm cấu trúc giống nhau :màng tế bào, vùng
những đặc
- Các tế bào đều có………………………….................
nhân/nhân, tế bào chất.
hóa 4vật chất và năng lượng ở các tế bào cơ bản là .
- Các hoạt động chuyển
………………………………
5 nhau
……….
giống
2. Bằng chứng sinh học phân tử
6là DNA , mã………
7di truyền được dùng chung
- Vật chất di truyền của các tế bào đều
…………
8 amino acid
cho các loài, protein ở hầu hết các loài đều được cấu tạo từ ………..............
20 loại
9 càng gần thì trình tự nucleotide
10
hàng
- Các loài có họ
………………..
…………
của các gene và trình tự
11 trong phân tử protein của chúng càng giống nhau.
acid
các amino
………
hệ tiến hóa giữa các loài
12
- Bằng chứng sinh học phân tử giúp làm sáng tỏ mối quan
…………
sinh vật và giúp truy .…..……………….
tìm nguồn13
gốc xuất xứ của các chủng trong cùng một loài.

TRÒ CHƠI : THỬ TÀI HIỂU BIẾT

các cơ quan sau đây thuộc loại cơ quan gì?
Cơ quan tương đồng

Các cơ quan sau đây thuộc loại cơ quan gì?
Cơ quan tương đồng

Các cơ quan sau đây thuộc loại cơ quan gì?
Cơ quan thoái hóa

Các cơ quan sau đây thuộc loại cơ quan gì?
Cơ quan tương tự

Câu 1: Cơ quan tương đồng là những cơ quan
A. không có chức năng rõ ràng nhưng rất giống cấu trúc vốn có chức năng
nhất định ở loài tổ tiên.
B. giống nhau giữa các loài do cùng thừa hưởng các gene từ tổ tiên chung.
C. khác nhau giữa các loài nhưng cùng thực hiện một chức năng.
D. giống nhau giữa các loài nhưng không phải do thừa hưởng gene từ tổ tiên
chung.

Câu 2: Bằng chứng sinh học phân tử là những điểm giống
và khác nhau giữa các loài về:
A. Cấu tạo trong các nội quan
B. Các giai đoạn phát triển phôi thai
C. Trình tự các nucleotit trong các gen tương ứng
D. Đặc điểm sinh học và biến cố địa chất

Câu 3: Cơ quan thoái hóa là cơ quan
A. không có chức năng rõ ràng nhưng rất giống cấu trúc vốn có
chức năng nhất định ở loài tổ tiên.
B. giống nhau giữa các loài do cùng thừa hưởng các gene từ tổ tiên
chung.
C. giống nhau giữa các loài nhưng thực hiện chức năng khác nhau.
D. giống nhau giữa các loài nhưng không phải do thừa hưởng gene
từ tổ tiên chung.

Câu 4: Mọi sinh vật đều dùng chung một mã di truyền và 20 loại amino acid
để cấu tạo protein là:
A. bằng chứng giải phẫu so sánh.
B. bằng chứng phôi sinh học.
C. bằng chứng địa lí sinh học.
D. bằng chứng sinh học phân tử.

Câu 5: Cơ quan tương tự là những cơ quan
A. không có chức năng rõ ràng nhưng rất giống cấu trúc vốn
có chức năng nhất định ở loài tổ tiên.
B. giống nhau giữa các loài do cùng thừa hưởng các gene từ tổ
tiên chung.
C. giống nhau giữa các loài nhưng thực hiện chức năng khác
nhau.
D. giống nhau giữa các loài nhưng không phải do thừa hưởng
gene từ tổ tiên chung.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Sưu tập một số bằng chứng hóa thạch tại địa
phương (nếu có), hoặc trên mạng internet.