PHÒNG GD&ĐT THỊ XÃ SÔNG CẦU
TRƯỜNG THCS HOÀNG VĂN THỤ

NGỮ VĂN 9

Giáo viên: VÕ THỊ LỆ HẰNG

CHỦ ĐỀ 3: TRUYỆN NGẮN VIỆT
NAM SAU NĂM 1945
- Chủ đề gồm 10 tiết. Nội dung từng tiết được phân chia như sau:
Tiết
63,64
65,66
67,68
69,70
71,72
 

Nội dung

Làng
Lặng lẽ Sa Pa
Chiếc lược ngà
Đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự
Luyện nói: Tự sự kết hợp với nghị luận và miêu tả nội tâm
Người kể chuyện trong văn bản tự sự

Ghi chú

 
 
 
 
 
Hs tự học theo
cv 967 

ĐỀ MỤC BÀI GIẢNG
I

TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Đọc-tóm tắt-bố cục
II

ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

1. Tình huống truyện
2. Diễn biến tâm trạng ông Hai
III

TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật
2. Ý nghĩa văn bản
IV

LUYỆN TẬP

I

TÌM HIỂU CHUNG:

1 Tác giả:

Dựa vào chú thích sgk, em hãy
nêu vài nét về tác giả?

Chân dung nhà văn Kim Lân
(1920 – 2007)

Nhà lưu niệm của nhà văn Kim Lân
Tại làng Phù Lưu – Bắc Ninh
Khánh thành ngày 22 - 7 - 2017

Kim Lân là nhà văn đã thành danh từ trước CM tháng Tám 1945 với những truyện ngắn
viết về vẻ đẹp văn hóa xứ Kinh Bắc. Xuất thân là một anh nông dân, nên Kim Lân đã viết về
cuộc sống, con người ở nông thôn bằng cả tâm hồn, bằng cả tấm lòng của một người con đẻ
của ruộng đồng.
Kim Lân là cây bút chuyên viết truyện ngắn. Nhân vật của ông là những người nông dân
chất
phác,
hiền
hậu
và
khao
khát
cuộc
sống
bình
yên.
Không chỉ là nhà văn nổi tiếng, Kim Lân còn được đón nhận với những vai diễn để đời. Ấn
tượng nhất là vai diễn Lão Hạc trong bộ phim “Làng Vũ Đại ngày ấy”, phim được chuyển thể
từ những tác phẩm nổi tiếng của nhà văn Nam Cao.
Là tác giả tiêu biểu của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại. Là cây bút chuyên viết truyện
ngắn.
Hữu Thỉnh đã nhận xét về Kim Lân: "Văn Kim Lân luôn mang đậm hồn quê, sự kế tục ngôn
ngữ, phong tục của người Việt…''
Nhân vật trong sáng tác của Kim Lân đa phần là người nghèo khổ, lam lũ, vất vả, nhưng
vẫn sáng lên những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam: luôn yêu đời, chất phác, lạc
quan, hóm hỉnh và tài hoa.

I

TÌM HIỂU CHUNG:

1 Tác giả:
- Kim Lân sinh năm 1920-2007, tên thật là Nguyễn Văn Tài, quê ở Băc Ninh.
- Là nhà văn chuyên viết truyện ngắn và có sáng tác từ trước Cách mạng tháng Tám năm
1945. Những cảnh ngộ của người nông dân và sinh hoạt làng quê là đề tài sáng tác chủ
yếu của ông.

Kim Lân trong phim
“Làng Vũ Đại ngày ấy”

Kim Lân trong phim
“Con Vá”

Tác phẩm cùng thời: Vợ nhặt

I

TÌM HIỂU CHUNG:

1 Tác giả:
- Kim Lân sinh năm 1920-2007, tên thật là Nguyễn Văn Tài, quê ở Băc Ninh.
- Là nhà văn chuyên viết truyện ngắn và có sáng tác từ trước Cách mạng tháng Tám năm
1945. Những cảnh ngộ của người nông dân và sinh hoạt làng quê là đề tài sáng tác chủ
yếu của ông.
2 Tác phẩm:

Dựa vào chú thích sgk, em hãy
nêu hoàn cảnh ra đời của tác
phẩm “Làng”?

Kim Lân kể lại: “Hồi ấy gia đình tôi cũng đi sơ tán.
Trên khu ở mới, có tin đồn làng tôi là làng Việt gian. Mọi
người đều nhìn những người dân làng với con mắt chế giễu,
khinh thường. Tôi yêu ngôi làng của tôi và không tin làng
tôi lại có thể đi theo giặc Pháp. Tôi viết truyện ngắn “Làng”
như thể để khẳng định niềm tin của mình và minh oan cho
làng tôi”...

I

TÌM HIỂU CHUNG:

1 Tác giả:
- Kim Lân sinh năm 1920-2007, tên thật là Nguyễn Văn Tài, quê ở Băc Ninh.
- Là nhà văn chuyên viết truyện ngắn và có sáng tác từ trước Cách mạng tháng Tám năm
1945. Những cảnh ngộ của người nông dân và sinh hoạt làng quê là đề tài sáng tác chủ
yếu của ông.
2 Tác phẩm:
“Làng” sáng tác năm 1948, là tác phẩm thành công của VHVN thời kì đầu cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

3 Đọc-tóm tắt-bố cục:

Truyện kể về nhân vật ông Hai - một người
nông dân yêu tha thiết làng Chợ Dầu của mình.
Trong kháng chiến chống Pháp, ông Hai buộc
phải rời làng cùng gia đình đi tản cư. Ở nơi đó
ông Hai luôn khen làng mình với hàng xóm nơi
tản cư. Vui sướng chưa được bao lâu thì ông
nghe tin làng mình theo giặc, ông vô cùng đau
khổ, tủi nhục, căm uất, chỉ biết tâm sự với đứa
con út. Đến khi tin này được cải chính, ông mới
vui vẻ, phấn chấn trở lại. Ông đi khoe với mọi
người rằng Tây đốt nhà mình cháy nhẵn.
Xác định bố cục của truyện ngắn
“Làng”?

Bố cục: 3 phần
- Phần 1: Từ đầu … “vui quá”
 Trước khi nghe tin làng chợ Dầu theo
giặc. (Nỗi nhớ làng của nhân vật ông Hai).
- Phần 2: Tiếp theo... “được đôi phần”
 Tâm trạng ông Hai khi nghe tin làng theo
giặc.
- Phần 3: Còn lại
 Niềm hạnh phúc khi nhận được tin cải
chính.

* . Ý nghĩa nhan đề:

Nêu ý nghĩa nhan đề của truyện?

Tác giả đã sử dụng một danh từ
chung là “Làng” mang ý nghĩa khái
quát để đặt tên cho tác phẩm. Đó sẽ là
câu chuyện về những làng quê nước ta
trong những năm đầu kháng chiến
chống Pháp; ông Hai sẽ trở thành nhân
vật biểu tượng cho người nông dân Việt
Nam yêu làng, yêu nước. Như vậy, chủ
đề tư tưởng, ý nghĩa của truyện được
mở rộng.

*. Ngôi kể
Truyện được kể theo ngôi
thứ mấy? Tác dụng?

Truyện

được kể
theo ngôi thứ ba.
 Tác dụng: làm
cho câu chuyện trở
nên khách quan và
tạo cảm giác chân
thực cho người đọc

I

TÌM HIỂU CHUNG:

1 Tác giả:
- Kim Lân sinh năm 1920-2007, tên thật là Nguyễn Văn Tài, quê ở Băc Ninh.
- Là nhà văn chuyên viết truyện ngắn và có sáng tác từ trước Cách mạng tháng Tám năm
1945. Những cảnh ngộ của người nông dân và sinh hoạt làng quê là đề tài sáng tác chủ
yếu của ông.
2 Tác phẩm:
“Làng” sáng tác năm 1948, là tác phẩm thành công của VHVN thời kì đầu cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

3 Đọc-tóm tắt-bố cục:
II

ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

1. Tình huống truyện:

Khái niệm tình huống truyện
Tình huống truyện là một hoàn cảnh có
vấn đề xuất hiện trong tác phẩm. Trong
hoàn cảnh đó, nhân vật sẽ có hành động
bộc lộ rõ nhất, điển hình nhất bản tính
của mình. Tính cách nhân vật sẽ rõ, chủ
đề tác phẩm sẽ bộc lộ trọn vẹn.

Tác giả đã đặt nhân vật
ông Hai vào một tình huống
gay cấn để làm bộc lộ sâu sắc
tình cảm yêu làng, yêu nước
của ông Hai. Tình huống ấy là
gì ?

1. Tình huống truyện:
Đó là khi ông Hai tình cờ nghe được tin làng
Chợ Dầu theo giặc.
- Ý nghĩa của tình huống truyện:
Tạo nên nút thắt của câu chuyện, tạo tâm lí
diến biến gay gắt trong nhân vật. Bộc lộ tình
yêu làng, yêu nước sâu sắc.

II

ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)

Ông Hai
trước khi
nghe tin
làng theo
giặc

Ông Hai
khi nghe
tin làng
theo giặc

Ông Hai
khi nghe
tin làng cải
chính

Trước khi nghe tin xấu về làng,
tâm trạng ông Hai được miêu tả
như thế nào? Tìm các từ ngữ, chi
tiết diễn tả điều đó?

… Và cuối cùng, khi câu chuyện tin tức hàng ngày đã nhạt rồi, thì
ông xoay đến chuyện cái làng của ông. Ông nói chuyện về cái làng
ấy một cách say mê và náo nức lạ thường. Hai con mắt ông sáng
hẳn lên, cái mặt biến chuyển, hoạt động. Ông khoe làng ông có cái
phòng thông tin tuyên truyền sáng sủa rộng rãi nhất vùng, chòi phát
thanh thì cao bằng ngọn tre, chiều chiều loa gọi cả làng đều nghe
thấy. Ông khoe làng ông nhà ngói san sát, sầm uất như tỉnh.
Đường trong làng toàn lát đá xanh, trời mưa trời gió tha hồ đi khắp
đầu làng cuối xóm, bùn không dính đến gót chân. Tháng năm ngày
mười phơi rơm, phơi thóc thì tốt thượng hạng, không có lấy một
hạt thóc đất. Ông Hai vẫn có tính khoe làng như thế xưa nay. 

Cứ như vậy, suốt cả buổi tối, ông lão ngồi vén
quần lên tận bẹn trên chiếc chõng tre nhà bác Thứ
mà nói liên miên hết cái đường xóm kia tốt, cái
giếng xóm kia trong với những chuyện đẩu
chuyện đâu về cái làng của ông lão, làm như bác
Thứ cũng quen biết và bận tâm đến những thứ ấy
lắm. Thực ra ông lão chỉ nói cho sướng miệng và
đỡ nhớ cái làng của ông chứ cũng chẳng chú ý gì
đến người nghe có thích nghe lắm không.

Ông nằm vật lên giường vắt tay lên trán nghĩ ngợi vẩn vơ. Ông lại nghĩ
về cái làng của ông, lại nghĩ đến những ngày cùng làm với anh em. A,
sao mà độ ấy vui thế. Ông thấy mình như trẻ ra. Cũng hát hỏng, bông
phèng, cũng đào, cũng cuốc mê man suốt ngày. Trong lòng ông lão lại
thấy náo nức hẳn lên. Ông lại muốn về làng, lại muốn được cùng anh
em đào đường đắp ụ, xẻ hào, khuân đá… Không biết cái chòi gác ở
đầu làng đã dựng xong chưa? Những đường hầm bí mật chắc là còn
khướt lắm. Chao ôi! Ông lão nhớ làng, nhớ cái làng quá. Bên ngoài,
ánh nắng rọi xuống mặt sân sáng lóa, có mấy tiếng gà trưa cất lên eo
óc.

Gặp ai quen ông Hai cũng níu lại cười cười:
- Nắng này là bỏ mẹ chúng nó! Có người bỡ ngỡ hỏi lại:
“Chúng nó nào?”. Thì ông lão bật cười, giơ tay trỏ về
phía tiếng súng:
- Tây ấy chứ còn chúng nó nào nữa. Ngồi trong vị trí
giờ bằng ngồi tù. Dứt lời, ông lão lại đi, làm như đang
bận nhiều công việc lắm. Cũng như mọi hôm, việc đầu
tiên là ông vào phòng thông tin nghe đọc báo. 

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
a. Ông Hai trước khi nghe tin làng theo giặc

ông là một người nông dân mang tình yêu làng tha
thiết.
Trước cách mạng
Khi
kháng chiến
Khi đi tản cư, ông
tháng Tám
bùng nổ
rất nhớ ngôi làng
Ông tự hào, hãnh diện về
làng và kể về nó với niềm
say mê, náo nức đến lạ
thường: Ông khoe con
đường làng lát đá xanh, trời
mưa đi chẳng lấm chân;
ông khoe sinh phần của một
vị quan tổng đốc trong
làng;...

Ông khoe về một làng quê đi
theo kháng chiến làm cách
mạng; ông kể một cách rành
rọt những hố, những ụ ,
những giao thông hầm hào;...

+ Ông thường xuyên chạy sang
nhà bác Thứ để kể lể đủ thứ
chuyện về làng.
+ Ông kể cho sướng cái miệng,
mà không cần biết người nghe
có thích hay không
+ Nhớ làng da diết – muốn về
làng, muốn tham gia kháng
chiến
+ Ông thường xuyên
theo dõi

II

ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
a. Ông Hai trước khi nghe tin làng theo giặc

- Tâm trạng :
+ Náo nức, vui sướng khi nhớ làng, nghĩ về làng.
+ Tự hào, sung sướng về các chiến công của quân ta.
- Thái độ :
+ Yên tâm, tin tưởng, lạc quan vào kháng chiến.
=> Tình yêu làng , niềm tự hào của người nông dân trước thành quả CM.

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:

Khi nghe tin do những người tản cư
cho biết: cả làng chúng nó Việt
gian theo Tây thì thái độ và tâm
trạng ông Hai ntn?

Cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân. Ông lão lặng đi, tưởng như đến không
thở được. Một lúc lâu ông mới rặn è è, nuốt một cái gì vướng ở cổ, ông cất tiếng hỏi,
giọng lạc hẳn đi:
- Liệu có thật không hở bác? Hay là chỉ lại…
- Thì chúng tôi vừa ở dưới ấy lên đây mà lại. Việt gian từ thằng chủ tịch mà đi cơ ông
ạ. Tây vào làng chúng nó bảo nhau vác cờ thần ra hoan hô. Thằng chánh Bệu thì khuân
cả tủ chè, đỉnh đồng, vải vóc lên xe cam nhông, đưa vợ con lên vị trí với giặc ở ngoài
tỉnh mà lại. Có người hỏi:
- Sao bảo làng chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà?…
- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!
Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng cười nhạt một tiếng, vươn vai nói
to:
- Hà, nắng gớm, về nào…
Ông lão vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng. […]
Ông Hai cúi gằm mặt xuống mà đi. Ông thoáng nghĩ đến mụ chủ nhà.

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:
Khi nghe tin xấu ông Hai sững sờ, xấu hổ, uất ức: “cổ ông lão
nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân. Ông lão lặng đi tưởng như
không thở được”.

Lúc mới nghe tin

=>Từ đỉnh cao của niềm vui, niềm tin ông Hai rơi xuống vực
thẳm của sự đau đớn, tủi hổ vì cái tin ấy quá bất ngờ. Khi trấn
tĩnh lại được phần nào, ông còn cố chưa tin cái tin ấy. Nhưng
rồi những người tản cư đã kể rảnh rọt quá, lại khẳng định họ
“vừa ở dưới ấy lên” làm ông không thể không tin. Niềm tự hào
về làng thế là sụp đổ, tan tành trước cái tin sét đánh ấy
+ Từ lúc ấy trong tâm trí ông Hai chỉ có cái tin dữ ấy xâm chiếm,
nó thành một nỗi ám ảnh day dứt. Nghe tiếng chửi bọn Việt gian,
ông“cúi gằm mặt mà đi”.

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:

* Lúc mới nghe tin:
- Sốc mạnh, sững sờ, xấu hổ, uất ức: “Cổ lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê
rân rân, lặng đi tưởng như không thở được”.
- Dáng vẻ, cử chỉ, điệu bộ “cuối gằm mặt, chột dạm nơm nớp, trống ngực
ông lão đánh thình thịch,...”.

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:

Về nhà nằm vật ra giường như bị
cảm, nhìn lũ con chơi với nhau tâm
trạng của ông Hai diễn biến ntn?

Về đến nhà, ông Hai nằm vật ra giường, mấy đứa trẻ thấy bố hôm nay có vẻ
khác, len lén đưa nhau ra đầu nhà chơi sậm chơi sụi với nhau. Nhìn lũ con, tủi
thân, nước mắt ông lão cứ tràn ra… Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian
đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng hắt hủi đấy ư? Khốn nạn, bằng ấy
tuổi đầu… ông lão nắm chặt hai tay lại và rít lên:
- Chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm mà đi làm cái giống Việt
gian bán nước để nhục nhã thế này! 
Ông kiểm điểm từng người trong óc. Không mà, họ toàn là
những người có tinh thần cả mà. Họ đã ở lại làng. Quyết tâm
một sống một chết với giặc, có đời nào lại can tâm làm điều
nhục nhã ấy!… Nhưng sao lại nẩy ra cái tin như vậy được? Mà
thằng chánh Bệu thì đích thị là người làng không sai rồi.
Không có lửa thì sao có khói? Ai người ta hơi đâu bịa tạc ra
những chuyện ấy làm gì. Chao ôi! Cực nhục chưa, cả làng Việt
gian! Rồi đây biết làm ăn, buôn bán ra sao? Ai người ta chứa.
Ai người ta buôn bán mấy. Suốt cả cái nước Việt Nam này
người ta ghê tởm, người ta thù hằn cái giống Việt gian bán
nước…

- Này thầy nó ạ.
Ông Hai nằm rũ ra trên giường không nói gì.
- Thầy nó ngủ rồi à?
- Gì? Ông lão khẽ nhúc nhích:
- Tôi thấy người ta đồn…
Ông lão gắt lên:
- Biết rồi!
Bà Hai nín bặt. Gian nhà lặng đi, hiu hắt. ánh lửa vàng nhờ nhờ ở ngọn đèn
dầu lạc vờn trên nét mặt lo âu của bà lão. Tiếng thở của ba đứa trẻ chụm đầu
vào nhau ngủ nhẹ nhàng nổi lên, nghe như tiếng thở của gian nhà.
- Thế nhưng người ta đồn trên này người ta không chứa những người chợ
Dầu nữa thầy nó ạ.

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc
+ ông nằm vật ra giường, rồi tủi thân nhìn lũ con “nước mắt ông lão
cứ giàn ra”. Ông cảm thấy như chính ông mang nỗi nhục của một tên
bán nước theo giặc, cả các con ông cũng sẽ mang nỗi nhục ấy

Về đến nhà

+ Ông chửi thầm chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm mà
đi làm cái giống Việt gian bán nước …
Þ tâm trạng căm phẫn , uất ức , tủi nhục
+ Niềm tin bị phản bội, những mối nghi ngờ bùng lên và giằng xé
trong ông: " ông kiểm điểm từng người trong óc".
=> Bao nhiêu điều tự hào về quê hương như sụp đổ trong tâm hồn
người nông dân rất mực yêu quê hương ấy. Ông cảm thấy như
chính ông mang nỗi nhục của một tên bán nước theo giặc, cả các
con ông cũng sẽ mang nỗi nhục ấy.

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:

Những ngày sau nghe tin làng theo
Tây ông Hai có tâm trạng gì?

Đã ba bốn hôm nay, ông Hai không bước chân ra đến ngoài, cả đến bên bác Thứ
ông cũng không dám sang. Suốt ngày ông chỉ quanh quẩn ở trong cái gian nhà chật
chội ấy mà nghe ngóng. Nghe ngóng xem binh tình bên ngoài ra sao? Một đám
đông xúm lại ông cũng để ý, dăm bảy tiếng cười nói xa xa ông cũng chột dạ. Lúc
nào ông cũng nơm nớp tưởng như người ta đang để ý, người ta đang bàn tán đến
“cái
chuyện
ấy”.
Cứ thoáng nghe những tiếng Tây, Việt gian, cam nhông… là ông lủi ra một góc
nhà, nín thít. Thôi lại chuyện ấy rồi! Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn
ghê hơn cả những tiếng kia nhiều. Ấy là mụ chủ nhà.

II

2

ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)

b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:

* Mấy ngày sau

Suốt mấy ngày ông không dám đi đâu. Ông quanh
quẩn ở nhà, nghe ngóng tình hình bên ngoài. “Một
đám đông túm lại, ông cũng để ý, dăm bảy tiếng
cười nói xa xa, ông cũng chột dạ.
+Thoáng nghe những tiếng Tây, Việt gian, cam –
nhông… là ông lủi ra một nhà, nín thít. Thôi lại
chuyện ấy rồi!”
 Tâm trạng nơm nớp lo sợ, ám ảnh, dằn vặt .

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc

Qua câu chuyện với mụ chủ nhà, vợ
chồng ông Hai đã bị đẩy tới tình
cảnh nào?

- Trên này họ đồn giăng giăng ra rằng thì là làng dưới nhà ta đi Việt gian theo
Tây đấy, ông bà đã biết chưa nhỉ?… Nghe nói, bảo có lệnh đuổi hết những
người làng chợ Dầu khỏi vùng này không cho ở nữa.
Bà
Hai
cúi
mặt
xuống
rân
rấn
nước
mắt,
bà
nói:
- Vâng… thôi thì dân làng đã chả cho ở nữa, chúng tôi cũng đành phải đi nơi
khác chứ biết làm thế nào. Nhưng xin ông bà trên ấy nghĩ lại thư thư cho vợ
chồng chúng tôi vài ba hôm nữa. Bây giờ bảo đi, vợ chồng chúng tôi cũng
không
biết
là
đi
đâu…
Mụ chủ đi rồi, bà Hai và con bé lớn nước mắt ròng ròng, lẳng lặng gánh hàng
ra quán. Vợ chồng cũng chẳng dám nói với nhau câu gì. Ông Hai ngồi lặng trên
một góc giường, bao nhiêu ý nghĩ đen tối, ghê rợn, nối tiếp bời bời trong đầu
óc ông lão. Biết đem nhau đi đâu bây giờ? Biết đâu người ta chứa bố con ông
mà đi bây giờ?… Thật là tuyệt đường sinh sống!

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:

Ông rơi vào tình
trạng bế tắc, tuyệt
vọng

+ Ông lo cho số phận của những đứa con rồi sẽ bị khinh bỉ, hắt
hủi vì là trẻ con làng Việt gian: "Chúng nó cũng là trẻ con
làng Việt gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng,
hắt hủi đấy ư? Khốn nạn, bằng ấy tuổi đầu".
+ Ông lo cho bao nhiêu người tản cư làng ông sẽ bị khinh, tẩy
chay, thù hằn, ghê tởm: " Chao ôi! Cực nhục chưa, cả làng
Việt gian!... Suốt cái nước Việt Nam này người ta ghê tởm,
người ta thù hận cái giống Việt gian bán nước…"
+ Ông lo cho tương lai của gia đình rồi sẽ đi đâu, về đâu, làm
ăn sinh sống ra sao: "Rồi đi biết làm ăn, buôn bán làm sao?
Ai người ta chứa".

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc

Trong bản thân ông Hai đã có sự
đấu tranh ntn? Sự đấu tranh đó thể
hiện điều gì ở ông Hai? (xung đột
nội tâm)

Hay là quay về làng ?… Vừa chớm nghĩ như vậy, lập tức ông lão phản đối
ngay. Về làm gì cái làng ấy nữa. Chúng nó theo Tây cả rồi. Về làng tức là bỏ
kháng chiến. Bỏ Cụ Hồ… Nước mắt ông giàn ra, về làng tức là chịu quay lại
làm nô lệ cho thằng Tây. Ông lão nghĩ đến mấy thằng kỳ lý chuyên môn khua
khoét như thế lại ra vào hống hách ở trong cái đình. Và cái đình lại như của
riêng chúng nó, lại thâm nghiêm ghê gớm, chứa toàn những sự ức hiếp, đè nén.
Ngày ngày chúng đóng ra, dong vào, đánh tổ tôm mà bàn tư việc làng với nhau
ở trong ấy. Những hạng khố rách áo ôm như ông có đi qua cũng chỉ dám liếc
trộm vào, rồi cắm đầu xuống mà lủi đi. Anh nào ho he, hóc hách một tí thì
chúng nó tìm hết cách để hại, cất phần ruộng, truất ngôi, trừ ngoại, tống ra khỏi
làng…
Ông Hai nghĩ rợn cả người. Cả cuộc đời đen tối, lầm than cũ nổi lên trong ý
nghĩ ông. Ông không thể về cái làng ấy được nữa. Về bây giờ ra ông chịu mất
hết à? Không thể được! Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải
thù.

II

ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc

Khi bị dồn vào tình
huống không được ở
nơi tản cư

+ Ông Hai rơi vào tình trạng bế tắc, tuyệt vọng  khi nghĩ tới tương
lai. Ông không biết đi đâu, về làng thi không được, vì về làng lúc
này là đồng nghĩa với theo Tây, phản bội kháng chiến. Ở lại thì
không xong, vì mụ chủ nhà đã đánh tiếng xua đuổi.
+ Khi buộc phải lựa chọn Quê hương và Tổ quốc, cuối cùng, ông đã
quyết định: “Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì
phải thù”.
=>Như vậy, tình yêu làng dẫu có thiết tha, mãnh liệt đến đâu
cũng không thể mãnh liệt hơn tình yêu đất nước. Đó là biểu
hiện vẻ đẹp trong tâm hồn của con người Việt Nam, khi cần họ
sẵn sàng gạt bỏ tình cảm riêng tư để hướng tới tình cảm chung
của cả cộng đồng.

II

ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc

- Vì sao ông Hai lại trò chuyện như thế
với đứa con nhỏ?
- Qua những lời trò chuyện ấy, em cảm
nhận được điều gì về tấm lòng của ông
Hai đối với làng quê, đất nước, với cuộc
kháng chiến?

Ông lão ôm thằng con út lên lòng, vỗ nhè nhẹ vào lưng nó, khẽ hỏi:
- Thế nhà con ở đâu?
- Nhà ta ở làng chợ Dầu.
- Thế con có thích về làng chợ Dầu không? Thằng bé nép đầu vào ngực bố trả
lời khe khẽ:
- Có. Ông lão ôm khít thằng bé vào lòng, một lúc lâu lại hỏi:
- À thầy hỏi con nhé. Thế con ủng hộ ai? Thằng bé giơ tay lên, mạnh bạo và
rành rọt:
- Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh muôn năm! Nước mắt ông lão giàn ra, chảy ròng
ròng trên hai má. Ông nói thủ thỉ:
- Ừ đúng rồi, ủng hộ Cụ Hồ con nhỉ. Mấy hôm nay ru rú ở xó nhà, những lúc
buồn khổ quá chẳng biết nói cùng ai, ông lão lại thủ thỉ với con như vậy. Ông
nói như để ngỏ lòng mình, như để mình lại minh oan cho mình nữa. Anh em
đồng chí biết cho bố con ông. Cụ Hồ trên đầu trên cổ xét soi cho bố con ông.
Cái lòng bố con ông là như thế đấy, có bao giờ dám đơn sai. Chết thì chết có
bao giờ dám đơn sai. Mỗi lần nói ra được vài câu như vậy nỗi khổ trong lòng
ông cũng vơi đi được vài phần.

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

2 Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)
b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc

Trong cuộc
trò chuyện
với con

+ Ông trút hết nỗi lòng vào những lời thủ
thỉ, tâm sự với đứa con ngây thơ, bé
bỏng.
+ Tình yêu sâu nặng với làng, nên ông
muốn lý trí và trái tim bé bỏng của con
phải khắc sâu, ghi nhớ câu: " Nhà ta ở
làng chợ Dầu" - nơi chôn rau cắt rốn của
bố con ông.
+ Ông nhắc cho con về tấm lòng thủy
chung với kháng chiến, với cụ Hồ của bố
con ông: " Anh em đồng chí biết cho
bố con ông. Cụ Hồ trên đầu, trên cổ
soi xét cho bố con ông".
+ Ông khẳng định tình cảm sâu nặng ,
bền vững và rất thiêng liêng ấy : " Cái
lòng của bố con ông là như thế đấy,

Dường như ông Hai đang nói chuyện
với chính mình, đang giãi bày với
lòng mình và cũng như đang tự nhắc
nhở: hãy luôn “Ủng hộ Cụ Hồ Chí
Minh”. Tình quê và lòng yêu nước
thật sâu nặng và thiêng liêng.
* Nhận xét: Qua diễn biến tâm
trạng của ông Hai, Kim Lân đã
khám phá và làm nổi bật những nét
đẹp trong tâm hồn người nông dân
cách mạng: hài hòa giữa lòng yêu
làng và tình yêu nước, nhiệt tình
cách mạng.

II
2

ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
Diễn biến tâm trạng ông Hai (qua 3 thời điểm)

b. Ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:
* Lúc mới nghe tin:
- Sốc mạnh, sững sờ, xấu hổ, uất ức: “Cổ lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân, lặng
đi tưởng như không thở được”.
- Dáng vẻ, cử chỉ, điệu bộ “cuối gằm mặt, chột dạm nơm nớp, trống ngực ông lão đánh
thình thịch,...”.
* Về đến nhà:
- Tâm trạng đau đớn, dằn vặt, tủi hổ.
- Rơi vào tình trạng bế tắc, tuyệt vọng:”không biết đi đâu, về làng thì không được, ở lại
thì không xong...”.
- Nỗi băn khoăn khi ông điểm từng người từng trụ lại làng, ông trằn trọc không ngủ
được, ông trò chuyện với đứa con út,...=>bày tỏ tấm lòng chung thủy, sắt son với kháng
chiến, với Cụ Hồ.
* Mấy ngày sau  Tâm trạng nơm nớp lo sợ, ám ảnh, dằn vặt , sống trong nỗi u uất.