- Kim Lân-

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

Tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài
Quê quán: Tân Hồng, Từ Sơn, Bắc Ninh
Học vấn: học hết bậc tiểu học rồi đi làm
thuê kiếm sống.
Quá trình hoạt động: Năm 1944 ông tham gia Hội
Văn hóa cứu quốc: hoạt động văn nghệ, phục vụ cách
mạng, phục vụ kháng chiến
Kim Lân (1920 -2007)

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

Sự nghiệp sáng tác
Vị trí: Là tác giả tiêu biểu của nền văn xuôi Việt Nam
hiện đại. Là cây bút chuyên viết truyện ngắn về nông
thôn và người nông dân.
Tác phẩm tiêu biểu: ''Nên vợ nên chồng'' (1955);
''Con chó xấu xí '' (1962); ''Hiệp sĩ gỗ '' (1988)...

Kim Lân trong vai lão Hạc phim:
“Làng Vũ Đại ngày ấy”

Kim Lân trong vai Lý cựu
phim: Chị Dậu.

NHÀ VĂN KIM LÂN

LÀNG
1. Tác giả.
- Kim Lân tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài sinh 1920
mất năm 2007, quê ở Bắc Ninh.
- Ông có sở trường về truyện ngắn.
- Am hiểu gắn bó sâu sắc với nông thôn và cảnh ngộ
của người nông dân.
Ai đã từng xem Làng Vũ Đại ngày ấy sẽ hình
dung được nhà văn Kim Lân đậm chất nông dân
qua nhân vật Lão Hạc.

Kim Lân

Văn bản:

LÀNG

2. Tác phẩm:
Sáng tác năm 1948, thời kỳ đầu cuộc kháng chiến
chống Pháp.

Kim Lân

Thể loại: Truyện ngắn
PTBĐ: tự sự, kết hợp miêu tả,
biểu cảm
Ngôi kể: ngôi thứ 3
Điểm nhìn trần thuật: nhân vật
ông Hai

1
2
3
4
5
6
7
8

• Nghe tin làng theo giặc,
• Bị chủ nhà đuổi nhưng ông quyết không về làng.
• Trong kháng chiến chống Pháp ông đưa gia đình đi tản cư
• Truyện kể về ông Hai ở làng Chợ Dầu
• Ông nhớ làng, dõi theo tin tức kháng chiến
• Ông bàng hoàng, tủi nhục, đau đớn không muốn gặp ai
• Thù làng
• Ông khoe làng không theo giặc, nhà ông bị giặc đốt.

9

• Tin làng theo giặc được cải chính.

10

• Ông lại say sưa kể làng Chợ Dầu.

1

• Truyện kể về ông Hai ở làng Chợ Dầu

2

• Trong kháng chiến chống Pháp ông đưa gia đình đi tản cư

3

• Ông nhớ làng, dõi theo tin tức kháng chiến

4

• Nghe tin làng theo giặc,

5

• Ông bàng hoàng, tủi nhục, đau đớn không muốn gặp ai

6

• Thù làng

7

• Bị chủ nhà đuổi nhưng ông quyết không về làng.

8
9

• Tin làng theo giặc được cải chính.
• Ông khoe làng không theo giặc, nhà ông bị giặc đốt.

• Ông lại say sưa kể làng Chợ Dầu.
10

Ông Hai là người làng Chợ Dầu. Trong kháng chiến chống Pháp, ông phải
đưa gia đình đi tản cư. Ở đây, lúc nào ông cũng nhớ làng và luôn dõi theo tin
tức cách mạng. Khi nghe tin đồn làng Chợ Dầu theo giặc, ông vô cùng đau
khổ, cảm thấy xấu hổ, nhục nhã. Ông không đi đâu, không gặp ai, chỉ sợ
nghe đồn về làng ông theo giặc. Nỗi lòng buồn khổ đó càng tăng lên khi có
tin người ta không cho những người làng ông ở nhờ vì là làng Việt gian. Ông
không biết bày tỏ với ai, không dám đi ra ngoài. Thế là ông đành nói chuyện
với thằng con út cho vơi nỗi buồn, cho nhẹ bớt những đau khổ tinh thần. Khi
nhận tin cải chính, vẻ mặt ông tươi vui, rạng rỡ hẳn lên. Ông chia quà cho
các con, và tất bật báo tin cho mọi người rằng nhà ông bị Tây đốt, làng ông
không phải là làng Việt gian. Ông thêm yêu và tự hào về cái làng của mình.

NGƯỜI DÂN ĐI TẢN CƯ

GIẶC ĐỐT LÀNG

NHÂN DÂN QUYẾT TÂM CHỐNG PHÁP

CUỘC SỐNG NGƯỜI NÔNG DÂN NHỮNG NGÀY ĐẦU TẢN CƯ

Bố cục
Phần Từ đầu ... “Vui quá”: Tâm trạng ông Hai
trước khi nghe tin làng theo giặc.
1
Phần 2 Tiếp ... “đôi phần”: Tâm trạng ông Hai
khi nghe tin làng chợ Dầu theo giặc.
Phần 3 Còn lại: Tâm trạng sung sướng của ông
Hai khi nghe tin cải chính.

? Có ý kiến cho rằng để biểu hiện sâu sắc tình cảm ấy của ông Hai nhà văn đã đặt nhân vật vào tình huống điển
hình. Em đồng ý không? Hãy lí giải

Tình
huống
truyện

Khái niệm về tình huống truyện:
Tình huống là điều kiện, hoàn cảnh để nảy sinh ra câu
chuyện , để từ đó nhân vật bộc lộ được toàn bộ diễn biến tâm
trạng của mình giúp cho nhà văn thể hiện được tư tưởng,
chủ đề của tác phẩm.

- Tình huống 1: Ở nơi tản cư, ông Hai nghe tin làng chợ Dầu
yêu quí của mình theo Pháp (nút thắt).
- Tình huống 2: Ông Hai đang trong tâm trạng tận cùng của
khổ đau thì ông nghe tin làng được cải chính (nút mở).

Tình huống có kịch tính, gay cấn, căng
thẳng để thử thách nhân vật, giúp nhân vật
bộc lộ rõ tình cảm với làng quê và đất
nước.

Nghe tin làng Dầu theo giặc

Cải chính tin làng theo giặc

Tình huống đặc sắc, kịch tính,
gay cấn

Tình huống quan trọng,
hợp lí

Nút thắt của câu chuyện

Vai trò cởi nút câu chuyện

Bộc lộ sâu sắc tình yêu làng quê và lòng yêu nước
của ông Hai; làm nổi bật chủ đề TP.

….Ông Hai hì hục vỡ một vạt đất rậm ngoài bờ suối từ sáng đến giờ, ông tính
để trồng thêm vài trăm gốc sắn ăn vào những tháng đói sang năm. Có một
mình, ông phải làm cố, hai vai mỏi nhừ. Ông nằm vật lên giường vắt tay lên
trán nghĩ ngợi vẩn vơ. Ông lại nghĩ về cái làng của ông, lại nghĩ đến những
ngày cùng làm với anh em. Ồ, sao mà độ ấy vui thế. Ông thấy mình như trẻ ra.
Cũng hát hỏng, bông phèng, cũng đào, cũng cuốc mê man suốt ngày. Trong
lòng ông lão lại thấy náo nức hẳn lên. Ông lại muốn về làng, lại muốn được
cùng anh em đào đường đắp ụ, xẻ hào, khuân đá… Không biết cái chòi gác ở
đầu làng đã dựng xong chưa? Những đường hầm bí mật chắc là còn khướt
lắm. Chao ôi! Ông lão nhớ làng, nhớ cái làng quá…
(Trích Làng – Kim Lân)

Giới thiệu nhân vật ông Hai

Hoàn cảnh
+ Xuất thân là một người nông dân làng
chợ Dầu, cùng gia đình đi tản cư.
+ Luôn nhớ về làng, hay đi khoe làng.
+ Quan tâm tình hình chính sự.
+ Vui buồn cùng tin tức kháng chiến.

Cuộc sống
+ Xa quê
+ Vợ và con gái chạy chợ
+ Ông sống lao động vất vả: vỡ đất, trồng trọt để tạo ra cái ăn.
 Miêu tả thực: Cuộc sống tạm bợ, khó khăn nhưng có nề nếp.

CỔNG LÀNG CHỢ DẦU

NGƯỜI DÂN ĐI TẢN CƯ

CUỘC
SỐNG
NGƯỜI
NÔNG
DÂN
NHỮNG
NGÀY
ĐẦU
TẢN CƯ

Diễn biến tâm trạng nhân vật ông Hai

Ông Hai trước khi nghe tin làng
theo giặc.
Ông Hai khi nghe tin làng theo
giặc.
Ông Hai khi nghe tin làng cải
chính.

Diễn biến tâm trạng nhân vật ông Hai

ĐỐI VỚI LÀNG

a. Nhân vật ông Hai trước khi nghe tin làng
chợ Dầu theo giặc.
 Nhớ làng
 Nhớ kỉ niệm những ngày làm việc cùng anh em.
 Muốn về làng.

 Vui hơn, trẻ ra và náo nức hẳn lên.

Diễn biến tâm trạng nhân vật ông Hai

a. Nhân vật ông Hai trước khi nghe tin làng
chợ Dầu theo giặc.

ĐỐI VỚI KHÁNG CHIẾN
 Muốn tham gia kháng chiến
 Nghe ngóng tin tức kháng chiến
 Vui mừng khi nghe tin quân ta thắng
 Hả hê khi nghe tin địch thất bại

 Không giấu được cảm xúc
vui mừng trước tin thắng lợi.

- Một em nhỏ xung phong bơi ra giữa hồ Hoàn
Ở phòng
thông tin

Kiếm cắm Quốc kì lên Tháp Rùa.

- Đội nữ du kích Trưng Trắc bắt sống một tên
quan hai bốt.
- Anh trung đội trưởng giết được bảy tên giặc.

=> Ruột gan ông cứ múa cả lên, vui quá.

2 Diễn biến tâm trạng nhân vật ông Hai

Nghệ thuật
- Từ ngữ biểu cảm, miêu tả nội tâm, câu cảm
thán, phép liệt kê...
- Ngôn ngữ quần chúng, chân thực tự nhiên
giản dị.
- Độc thoại nội tâm.

2 Diễn biến tâm trạng nhân vật ông Hai

Nhân vật ông Hai trước khi nghe tin làng chợ Dầu theo giặc
 Hình ảnh làng quê luôn thường trực
trong trái tim ông. Ông là người luôn
yêu thương, gắn bó với làng quê, tự hào
và có trách nhiệm với cuộc kháng chiến
của làng.
 Tình yêu làng, niềm tự hào của người
nông dân trước thành quả cách mạng.

Tình yêu làng của ông Hai được bộc lộ một
cách sâu sắc và cảm động trong hoàn cảnh thử
thách? Em hãy nhắc lại đó là hoàn cảnh thử
thách nào?

34

Diễn biến tâm trạng của ông Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc.
5 thời điểm

Khi vừa
nghe tin
làng
theo giặc

Ba bốn
Khi ông
về nhà

ngày sau
đó

Khi bà

Khi nói

chủ nhà

Chuyện

đánh tiếng

với đứa

đuổi đi

con nhỏ

Diễn biến tâm trạng của ông Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc.
Thời điểm
Lúc bắt đầu nghe tin
Về đến nhà
Mấy ngày sau
Khi bà chủ nhà có ý đuổi
đi
Khi trò chuyện cùng con

Lí lẽ

Dẫn chứng

DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG ÔNG HAI KHI NGHE TIN LÀNG CHỢ DẦU THEO
GIẶC.
Thời điểm
Dẫn chứng
Lí lẽ
- Cổ lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân Bàng hoàng, sững sờ
lặng đi, tưởng như không thở được. Một lúc lâu khi nghe tin làng Chợ
ông mới rặn è è, nuốt một cái gì vướng ở cổ, Dầu theo giặc.
giọng lạc đi...

Lúc bắt đầu nghe - Hành động: “ quay phắt lại, lắp bắp hỏi ”. Hỏi Cố trấn tĩnh, gặng hỏi như
tin
lại nghi ngờ: “Liệu có thật không hở bác?”
để xác minh lại thông tin
một lần nữa.

- Lảng sang chuyện khác, ra về. Cúi gằm mặt Nỗi xấu hổ xâm chiếm,
mà đi.
ám ảnh.

KHI VỪA NGHE TIN LÀNG
THEO GIẶC
Cổ nghẹn ắng lại, da mặt tê rân
rân, lặng đi, không thở được.
Lảng chuyện, cười nhạt, cúi gằm
mặt xuống mà đi.
Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật.
 Bàng hoàng, sững sờ, bất ngờ,
xấu hổ và đau đớn.

KHI VỀ ĐẾN NHÀ
Nằm vật ra giường, nhìn con tủi
thân và khóc.
Buồn và thương cho những đứa
con của ông.
Không dám ra ngoài, nhục nhã.
 Nỗi cay đắng tủi nhục, uất hận
trước tin làng theo giặc.

NHỮNG NGÀY SAU ĐÓ
Ông không dám đi đâu.
Nghe nhắc đến Tây, Việt gian là
ông chột dạ.
Lủi thủi một góc, nín thít.
 Tâm trạng sợ hãi, lo lắng ám ảnh
khôn nguôi, biến thành sự sợ hãi
thường xuyên.

Khi mụ chủ nhà có ý muốn đuổi gia đình ông đi:

Về làng
Dằn vặt,
đau đớn,
đấu tranh
nội
tâm
quyết liệt:

Hay ở lại
nơi tản cư

- Phản bội kháng chiến, bỏ Cụ Hồ.
- Phải làm việc cho Tây.

- Không ai người ta chứa.
- Không ai buôn bán với.
- Ai ai cũng đuổi như đuổi hủi.

41

Quyết định
ở lại: Làng
thì yêu thật,
nhưng làng
theo
Tây
mất rồi thì
phải thù.

Lập
trường
kiên định, yêu
ghét rạch ròi:
Đặt tình yêu
nước lên trên
tình yêu làng.

Khi chủ nhà có ý định đuổi đi
Về làng
- Phản bội
kháng chiến,
cụ Hồ
- Làm nô lệ

Lựa chọn

Ở lại

Không ai cho
ở, bị đuổi

Là chuyển biến
mới mẻ trong
nhận thức của
người nông dân:
Tình yêu nước
chi phối tình
yêu làng.

Làng thì yêu thật nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù.

Ông Hai trò chuyện với con trai:
* Ông hỏi khẽ:
- Thế nhà con ở đâu?
- Nhà ta ở làng chợ Dầu.
- Thế con có thích về làng Chợ Dầu không?



Khẳng định ông vẫn yêu làng chợ Dầu
tha thiết lắm.



* Ông nói thủ thỉ:
- Ủng hộ cụ Hồ con nhỉ.
- Cụ Hồ trên đầu, trên cổ soi xét cho bố con
ông.
- Cái lòng bố con ông là như thế, chết thì chết…
dám đơn sai.

- Tin tưởng tuyệt đối vào cụ Hồ.
- Thủy chung một lòng với cách mạng.

Tình yêu làng gắn bó với tình
yêu nước.
43

* Nghe tin làng được cải chính:
- Cái mặt buồn thỉu mọi ngày bỗng tươi vui, rạng rỡ hẳn lên. Mồm bỏm bẻm nhai
trầu, cặp mắt hung hung đỏ, hấp háy…chia quà cho con.
- Nói bô bô…Tây nó đốt nhà tôi rồi bác ạ. Đốt nhẵn!….Ông chủ tịch làng tôi vừa
mới lên trên này cải chính…Toàn là sai sự mục đích cả.

- Lật đật bỏ lên nhà trên; lật đật bỏ đi nơi khác; múa tay lên mà khoe; sang bên nhà
bác Thứ vén quần lên tận bẹn mà nói chuyện về cái làng của ông….

Nhẹ nhõm, vui mừng, phấn khởi, sung sướng…đến cực điểm vì
làng ông không theo giặc.
44

Dáng vẻ

Ngôn
ngữ

Cử chỉ

KHOE LÀNG BỊ ĐỐT
 Minh chứng làng không theo giặc.
 Niềm vui sướng và hạnh phúc.
 Tâm hồn chất phác, mộc mạc.
 Tình yêu quê hương bền vững, sắt
son.

* Câu hỏi thảo luận: (1')

10
09
05
07
o8
01
02
58
53
54
42
59
60
55
56
57
43
44
45
46
47
48
49
50
51
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
52
19
22
21
18
15
11
12
03
04
06
17
14
20
16
13
Chi tiết ông Hai rất vui mừng khi hay tin nhà ông bị Tây đốt vừa có
vẻ vô lí nhưng lại rất hợp lí? Em hãy giải thích vì sao?

46

Từ một người nông dân chất phác, yêu làng quê
tha thiết, chân thành, ông Hai trở thành một
người công dân nặng lòng với kháng chiến: Tình
yêu làng, yêu nước đã hòa làm một trong ý nghĩ,
tình cảm, việc làm của ông Hai. Tình cảm ấy đã
thống nhất, đã hòa quyện như tình yêu nước được
đặt lên cao hơn, rộng lớn lên tình làng. Đây là nét
đẹp truyền thống mang tính chất thời đại. Ông
Hai là hình ảnh tiêu biểu của người nông dân
trong thời kì kháng chiến chống Pháp.

* Những người nông dân khác:
- Anh dân quân tự vệ và mọi người xem thông tin -> những người nông
dân không thờ ơ với CM.
- Người đàn bà tản cư -> căm ghét những kẻ việt gian theo giặc.
- Bà Hai: người phụ nữ tần tảo, lo lắng cho gđ. Khi nghe tin làng theo
Tây bà cũng buồn nhưng kín đáo hơn.
- Mụ chủ nhà rất chua ngoa, đanh đá, tham lam, hay soi mói, cạnh khóe.
Khi nghe tin, bà cũng căm ghét, không cho ở nữa. Nhưng khi nghe tin cải
chính, bà ta cũng sung sướng từ đáy lòng.
- Bác Thứ cũng đi tản cư và cũng vui thay cho ông Hai: người hiền lành,
chất phác.
- Thằng Húc - con út ông Hai - mới có mấy tuổi nhưng cũng biết ủng hộ
CM, ủng hộ cụ Hồ và cũng cảm nhận sự xấu hổ…
-> Họ là những người nông dân đều có một lòng yêu nước và căm thù
giặc.

III

TỔNG KẾT

Nội dung
Làng đề cập tới tình yêu làng quê và
lòng yêu nước cùng tinh thần kháng
chiến của người nông dân phải rời làng
đi tản cư khi cuộc kháng chiến chống
Pháp đang diễn ra được thể hiện một
cách chân thực, sâu sắc và cảm động ở
nhân vật ông Hai. Qua đó khẳng định
tình yêu quê hương, đất nước của con
người Việt Nam.

Theo dõi toàn bộ diễn biến tâm lí của nhân vật ông Hai qua ba thời điểm, em có nhận xét gì
về nghệ thuật xây dựng truyện của nhà văn Kim Lân?
- Nhà văn đã đặt nhân vật vào tình huống nào để bộc lộ tình cảm của mình?
Nhà văn rất
Tình huống bất ngờ, gay cấn, hợp lí: (ông Hai nghe tin làng mình theo Tây) am hiểu , gắn
bó với người
nông
dân,
- Tâm lí nhân vật được khắc hoạ qua những phương diện nào?
làng quê và
có tài miêu tả
Qua những cử chỉ, hành động, ngôn ngữ đối thoại và độc thoại nội tâm
tâm lí nhân
vật.
- Ngôn ngữ và lời kể của nhà văn có gì đặc biệt?
Ngôn ngữ tự nhiên, mộc mạc mang đậm tính khẩu ngữ hàng ngày
của người nông dân.
50