Lão Hạc
(Nam Cao)

I.Tìm hiểu chung
1. Tác giả: Nam Cao (1917- 1951)
- Tên thật: Trần Hữu Tri
- Quê: Hà Nam
Là nhà văn hiện thực xuất sắc viết về người nông dân nghèo đói bị vùi dập và người trí thức nghèo sống mòn mỏi, bế tắc trong xã hội cũ.
Được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật đợt I năm 1996.
- Tác phẩm chính của Nam Cao: viết về đề tài nông dân (Chí Phèo; Một bữa no; Mò sâm banh...) viết về đề tài trí thức (tiểu thuyết Sống mòn; truyện ngắn Đời thừa; ). Sau cách mạng tháng Tám 1945 ông viết Nhật kí ở rừng; Đôi mắt.

Truyện ngắn
1941
1942
1943
1944
Truyện dài
1944
2. Tác phẩm
Truyện ngắn
Truyện ngắn
Truyện ngắn
Truyện ngắn
Truyện ngắn
1941
1942
1943
1941
1942
1944
1943
1941
1942
1944
Truyện dài
1944
Truyện dài
1944
Truyện dài
1944
Trăng sáng
Lão Hạc
Trăng sáng
Trăng sáng
Trăng sáng

2. Tác phẩm
Lão Hạc là một tác phẩm tiêu biểu của nhà văn Nam Cao được đăng báo lần đầu năm 1943.
2. Tác phẩm
* Hướng dẫn cách đọc
Nhân vật lão Hạc: đọc giọng dằn vặt, đau đớn, ân hận
Nhân vật ông giáo: đọc giọng buồn, chậm, cảm thông
3.Thể loại: Truyện ngắn

4.Phương thức biểu đạt chính: Tự sự + miêu tả
5. Chủ đề: Hình ảnh người nông dân trước cách mạng tháng 8.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất. Nhân vật “tôi” (ông giáo) là người kể. Việc lựa chọn ngôi kể hợp lí đã đem lại hiệu quả nghệ thuật lớn cho tác phẩm:
+ Ông giáo là người gần gũi, tin cậy của lão Hạc, chứng kiến toàn bộ cảnh đời của Lão Hạc nên câu chuyện do “tôi” thuật lại có tính khách quan và chân thực.
+ Việc trần thuật từ ngôi thứ nhất khiến cho mạch kể linh hoạt, cốt truyện được dẫn dắt một cách tự nhiên, có thể linh hoạt dịch chuyển không gian, thời gian, có thể kết hợp giữa tự sự với miêu tả và biểu cảm.
+ Với việc lựa chọn ngôi kể như trên, nhà văn có thẻ sử dụng nhiều loại giọng điệu khác nhau khiến cho câu chuyện diển ra tự nhiên và sâu sắc.
+ Đặc biệt, để cho ông giáo vừa dẫn chuyện, vừa đan xen bày tỏ suy nghĩ cảm xúc, thái độ về lão Hạc, về người vợ, về chính bản thân mình, tác giả đã tạo nên chất triết lí sâu sắc cho tác phẩm.
*Tóm tắt phần chữ nhỏ
Tình cảnh của gia đình Lão Hạc: nhà nghèo, vợ chết, Lão còn đứa con trai lại phẫn chí bỏ đi phu đồn điền cao su vì không có tiền cưới vợ…
Chỉ còn Lão Hạc với con chó Vàng: lão coi con chó như con, âu yếm gọi nó là “cậu Vàng”, coi nó như người bạn, như kỉ vật của đứa con trai
Nhưng sự túng quẫn ngày càng đe doạ Lão Hạc: hết viêc làm, laị đau ốm liên miên, bão gió, hết mọi nguồn thu, không đủ tiền nuôi“cậu Vàng”...
Em hãy tóm tắt lại phần chữ in nhỏ?

* Tóm tắt tác phẩm
- Lão Hạc là người cô đơn, vợ mất, con bỏ đi phu đồn điền cao su, lão nuôi, yêu quý con Vàng, kỷ niệm của con trai lão.
- Đói kém, bị ốm, phải tiêu vào tiền dành dụm cho con → LH phải bán cậu Vàng
- Nhờ ông giáo trông hộ vườn, giữ tiền ma chay cho mình → tự tử bằng bả chó.
* Bố cục đoạn trích
Đoạn 1: “Hôm sau…cũng xong” Lão Hạc kể chuyện bán chó và nhờ ông giáo hai việc…ông giáo an ủi lão Hạc
- Đoạn 2: “Luôn mấy hôm…đáng buồn”  cuộc sống của LH sau đó, thái độ của Binh Tư và ông giáo
- Đoạn 3: “Không! Cuộc đời…một sào” Cái chết của LH
3 đoạn
II.Đọc –hiểu chi tiết .
1. Tình cảnh của lão Hạc:
Nêu hoàn cảnh của lão Hạc?
Tại sao một con chó lại được lão Hạc gọi là cậu vàng ?
? Lí do gì khiến lão Hạc phải bán cậu vàng ?
Tìm các chi tiết miêu tả tâm trạng lão Hạc sau khi bán cậu vàng?
1.NHÂN VẬT LÃO HẠC
a. Hoàn cảnh của lão Hạc:Nhà nghèo, vợ chết, con trai đi đồn điền, Lão sống một mình cô độc, chỉ biết làm bạn với con chó mà lão gọi là cậu Vàng.
đáng thương, cô đơn, già yếu, nghèo khổ.
Cậu Vàng: kỉ vật của người con trai
người bạn, người thân sớm tối
+ bắt rận,đem ra ao tắm
+ cho nó ăn bằng bát như nhà giàu, thức ăn như cho con trẻ, có gì cũng chia cho nó
+ nói chuyện với nó như 1 con người
chăm sóc cẩn thận chu đáo, yêu quý cậu Vàng, là chỗ dựa tinh thần lúc tuổi già cô đơn
- Tình cảnh túng quẫn
Không muốn tiêu vào số tiền dành dụm cho con
Yêu thương con sâu sắc
Động từ ép trong câu văn "Những nếp nhăn xô lại với nhau , ép cho nước mắt chảy ra " có sức gợi tả ntn?
Những từ ngữ tượng hình tượng thanh nào được sử dụng để tạo hình ảnh cụ thể , sinh động cho lão Hạc ?
-Gợi lên khuôn mặt cũ kĩ , già nua , khô héo ; một tâm hồn đau khổ đến cạn kiệt, một hình hài rất đáng thương …

Tâm trạng đau khổ , day dứt , ăn năn , vô cùng yêu thương loài vật.
b. Tâm trạng của lão Hạc sau khi bán cậu Vàng .

Những từ ngữ tượng hình tượng thanh nào được sử dụng để tạo hình ảnh cụ thể , sinh động cho lão Hạc ?
Nghệ thuật miêu tả tâm trạng đạc sắc của Nam Cao
Từ đó , em có nhận xét gì về tâm trạng của lão Hạc sau khi bán câu Vàng ?
b. Tâm trạng của lão Hạc sau khi bán cậu Vàng
Tâm trạng của lão Hạc khi quyết định bán chó: đắn đo, suy nghĩ, phân vân.
- Tâm trạng lão Hạc sau khi bán chó: day dứt, dằn vặt, đau khổ; tự trách mình nỡ lừa một con chó; tự lên án hành động của mình.
= > Sử dụng những từ ngữ tượng hình, tượng thanh độc đáo để diễn tả hình dáng bên ngoài và bản chất bên trong của lão Hạc. Lão lương thiện, hiền lành, nhân hậu, có lối sống ân nghĩa, thủy chung.
c. Những việc làm của Lão Hạc trước khi chết:

Trước khi chết lão Hạc đã cậy nhờ ông giáo những điều gì?
Mảnh vườn và món tiền gửi ông giáo có ý nghĩa ntn đối với lão Hạc ?
Em nghĩ gì về lão Hạc từ chối mọi sự giúp đỡ trong cảnh ngộ gần như khống kiếm được gì để ăn ngoài rau má , sung luộc?
Từ đó , phẩm chất nào của lão Hạc được bộc lộ ?
c. Những việc làm của Lão Hạc trước khi chết:
Việc thứ nhất: Lão nhờ ông Giáo giữ hộ 3 sào vườn cho thằng con trai lão; khi nào nó về thì sẽ nhận lại.
- Việc thứ hai: Lão gửi tiền nhờ ông giáo lo việc hậu sự để khỏi phiền cho hàng xóm
- Luôn mấy hôm, lão Hạc chỉ ăn khoai, khoai cũng hết.
- Từ đấy, lão chế được món gì, ăn món nấy: hôm thì lão ăn củ chuối, sung luộc, rau má, củ ráy, bữa trai, bữa ốc...
=> Hoàn cảnh cùng cực đẩy lão Hạc tới chỗ phải lựa chọn: Tiếp tục kéo dài sự sống tàn tạ để trở thành kẻ báo hại con hay là chết đi để trọn đạo làm cha. Một người cha thương con rất mực như lão tất yếu sẽ tìm đến cái chết để giữ mảnh vườn cho con.
d) Cái chết của lão Hạc
Hãy tìm trong đoạn văn đó những chi tiết miêu tả cái chết của lão Hạc?
Đặc tả cái chết của lão Hạc tác giả đã sử dụng từ ngữ ntn?
Vì sao mà lão Hạc lại phải tìm đến cái chết như vậy ?
Cái chết của Lão Hạc còn có ý nghĩa như thế nào ?
Theo em , bi kịch của lão Hạc tác động ntn đến người đọc ?
d) Cái chết của lão Hạc
Nguyên nhân:
+ Tình cảnh đói khổ, túng quẫn => chết như một hành động tự giải thoát.
+ Bảo toàn căn nhà và mảnh vườn cho con.
+ Không muốn phiền hà hàng xóm
=> cái chết xuất phát từ lòng thương con âm thầm mà lớn lao, từ lòng tự trọng đáng kính.
 
d) Cái chết của lão Hạc
Diễn biến:
+ Lão Hạc đang vật vã ở trên giường , đầu tóc rũ rượi …; khắp….giật mạnh một cái , nảy lên .
+ Dùng liên tiếp các từ tượng thanh , tượng hình : vật vã , rữ rượi , xộc xệch , long xòng sọc , tru tréo


d) Cái chết của lão Hạc
Ý nghĩa:
+ Bộc lộ rõ số phận và tính cách của lão Hạc, của người nông dân nghèo trước CMT8.
+ Tố cáo hiện thực xã hội thực dân nửa phong kiến: nô lệ, tăm tối.
 
-> Lão Hạc giàu tình thương, nhân hậu, giàu lòng tự trọng, trọng danh dự.
2. Thái độ , tình cảm của nhân vật “ tôi” đối với lão Hạc:

Theo dõi nhân vật ông giáo trong truyện cho biết
? Vai trò của ông giáo ntn trong truyện ?
Thái độ của nhân vật “tôi” khi nghe lão Hạc kể chuyện như thế nào ?
Từ đấy , phẩm chất nào của nhân vật tôi được bộc lộ
Học qua vb này em hiểu được điều sâu sắc nào về số phận và phẩm chất của người nông dân lao động trong xã hội cũ ?
Nhân vật ông giáo trong vb Lão Hạc là hình ảnh của nhà văn Nam Cao . Từ nhân vật này em hiểu gì về tác giả Nam Cao?
2. Thái độ , tình cảm của nhân vật “ tôi” đối với lão Hạc:
- Người chứng kiến, tham gia vào câu chuyện của nhân vật chính vừa đóng vai trò dẫn dắt truyện.
- Thái độ từ chỗ dửng dưng đến chổ khâm phục , cảm thương sâu sắc đối với nổi khổ và tấm lòng của lão Hạc , một người cha hết lòng vì con mình.
- Hành động, cư xử: an ủi, giúp đỡ lão Hạc.
- Ý nghĩ, tâm trạng: buồn  thất vọng  đầy tin yêu, cảm phục.
=> Trân trọng ca ngợi vẻ đẹp tiềm ẩn của người nông dân, trong cảnh khốn cùng vẫn giàu lòng tự trọng, khí khái.
III. Tổng kết:

1. Nghệ thuật.
- Sử dụng ngôi kể thứ nhất, người kể là nhân vật hiểu, chứng kiến toàn bộ câu chuyện và cảm thông với lão Hạc.
- Kết hợp các phương thức biểu đạt tự sự, trữ tình, lập luậ
- Sử dụng ngôn ngữ hiệu quả, tạo được lối kể khách quan, xây dựng được nhân vật có tính cá thể hóa cao.







2. Nội dung.
Văn bản thể hiện phẩm chất của người nông dân không thể bị hoen ố cho dù phải sống trong cảnh khốn cùng.
XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN SỰ LẮNG NGHE CỦA CÁC EM!
Chào tạm biệt !
Chào tạm biệt !