CHƯƠNG 2.

ĐÔNG NAM Á TỪ NỬA SAU THẾ KỶ
XVI ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX
BÀI 4.

ĐÔNG NAM Á TỪ NỬA SAU THẾ KỶ
XVI ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX

1. Khái quát quá trình xâm nhập Đông Nam Á

của thực dân phương Tây

* Nguyên nhân Đông Nam Á bị xâm lược:
- Đông Nam Á có vị trí địa lý quan trọng.
- Giàu tài nguyên khoáng sản.
- Dân cư đông đúc.
- Chế độ phong kiến đang khủng hoảng, suy yếu.

* Quá trình thực dân phương Tây xâm nhập Đông Nam Á
- In-đô-nê-xi-a: Thực dân Bồ Đào Nha xâm nhập ngay từ thế kỉ XVI.
Đến giữa thế kỉ XIX, Hà Lan đã hoàn thành xâm lược
- Mã Lai (Ma-lai-xi-a) và Miến Điện (Mi-an-ma): Từ sau thế kỉ XVI,
Anh, Pháp, Hà Lan tranh chấp.
- Phi-lip-pin: Giữa thế kỉ XVI, Tây Ban Nha xâm chiếm hầu hết quần
đảo này và đặt ách thống trị suốt 350 năm.
- Ba nước Đông Dương (Việt Nam, Lào, Cam pu chia): Từ thế kỉ XVI,
các nước thực dân Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh, Pháp tranh giành
phạm vi ảnh hưởng.
- Xiêm (Thái Lan): Thế kỷ XVI, thương nhân châu Âu đã xâm nhập
vào nước này. Giữa thế kỷ XIX, Anh bắt đầu xâm nhập Xiêm.

2. Tình hình Đông Nam Á dưới ách đô hộ
của thực dân phương Tây

Em có nhận xét gì qua đoạn trích ?

- Nhóm 1: Tìm hiểu về Chính trị
- Nhóm 2: Tìm hiểu về Kinh tế
- Nhóm 3: Tìm hiểu về Văn hóa
- Nhóm 4: Tìm hiểu về Xã hội

2. Tình hình Đông Nam Á dưới ách đô hộ của
thực dân phương Tây
- Về chính trị:
+ Chính quyền, tầng lớp trên ở các nước đã đầu
hàng, phụ thuộc hoặc làm tay sai cho thực dân.
+ Bộ máy ở trung ương, cấp tỉnh đều do các quan
chức thực dân điều hành.

- Về kinh tế:
+ Đẩy mạnh vơ vét, bóc lột người dân bản xứ,
không chú trọng mở mang công nghiệp nặng, chủ
yếu xây dựng những ngành công nghiệp chế biến.
+ Mở rộng đường giao thông để phục vụ cho công
cuộc khai thác kinh tế hoặc đàn áp nhân dân.
+ Cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền,....

- Về văn hoá:
+ Du nhập của văn hoá phương Tây làm xói mòn
những giá trị văn hoá truyền thống.
+ Thực hiện chính sách nô dịch nhằm đồng hoá và
ngu dân để dễ bề cai trị.

- Về xã hội: có sự phân hoá sâu sắc:
+ Một bộ phận quý tộc, lãnh chúa phong kiến câu kết
với thực dân.
+ Giai cấp nông dân ngày càng bị bần cùng hoá, phải
chịu mọi thứ thuế, lao dịch nặng nề.
+ Giai cấp tư sản dân tộc, giai cấp công nhân, tầng lớp
tiểu tư sản trí thức hình thành và phát triển, bắt đầu
tham gia vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.

3. Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước Đông Nam Á chống
thực dân phương Tây từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX.
Tại sao
Đông Nam
Á trở
thành đối
tượng xâm
lược của tư
bản
phương
Tây?

Tên nước

Thực dân
xâm lược

In-đô-nê-xi-a Hà Lan

Phi-líp-pin

Miến Điện

Tây Ban
Nha

Phong trào tiêu biểu
- Khởi nghĩa Tơ-ru-nô Giê-giô
(1675).
- Khởi nghĩa Su-ra-pa-tít (16831719).
- Khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-nô (1825 - Sự chống trả của thổ dân đảo Mác1830).
tan (1521)
- Khởi nghĩa của Nô va-lét (1823)

Anh
- Sự kháng cự của quân Miến Điện
(1824 - 1826) do tướng Ban-đu-la chỉ huy

Kết quả

Thất bại

Thất bại

Thất bại

Lapu-Lapu là vua của
Cebu tại Visayas.
Philippines xem ông
là người anh hùng đầu
tiên Philippines vì ông
là người dân tộc bản
địa đầu tiên chống lại
thực dân Tây Ban Nha
thông qua chiến thắng
của ông đối với nhà
thám hiểm Ferdinand
Magellan.
Hình 4.4. Tượng La-pu-la-pu (Phi-líp-pin)

Tại sao các phong trào này đều thất bại ?

- Lực lượng của các nước thực dân phương Tây còn mạnh.
- Chính quyền phong kiến ở các nước đầu hàng, làm tay
sai.
- Các cuộc đấu tranh của nhân dân còn diễn ra lẻ tẻ, chưa
có tổ chức và lãnh đạo chặt chẽ.

- Ở In-đô-nê-xi-a:
Nhiều cuộc khởi nghĩa tiêu biểu đã nổ ra như: khởi nghĩa Tơ-ru-nô Giê-giô (1675),
khởi nghĩa Su-ra-pa-tit (1683 - 1719), khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rô (1825 - 1830),...
Kết quả: các cuộc đấu tranh đều thất bại.
 - Tại Phi-líp-pin:
+ Ngay khi thực dân Tây Ban Nha xâm nhập đã vấp phải sự chống trả quyết liệt của
thổ dân đảo Mác-tan (1521) với thủ lĩnh là La-pu-la-pu.
+ Đầu thế kỉ XIX, phong trào đấu tranh đã có bước tiến rõ rệt, tiêu biểu là khởi
nghĩa của Nô-va-lét (1823), khởi nghĩa Khơ-rút-xơ (1844).
 - Ở Miến Điện: 
Ngay từ cuộc xâm lược đầu tiên (1824 - 1826), quân Anh đã vấp phải sự kháng cự
của quân đội Miến Điện do tướng Ban-đu-la chỉ huy. Đến năm 1825, Ban-du-la hi
sinh, cuộc kháng chiến thất bại.

LUYỆN TẬP
Em có nhận xét gì về chính sách đô hộ của thực
dân phương Tây đối với các nước Đông Nam Á?

+ Trong quá trình cai trị các nước Đông Nam Á, thực
dân phương Tây đã tiến hành những chính sách cai trị
thâm độc và toàn diện ở tất cả các lĩnh vực, từ: chính
trị đến kinh tế, văn hóa, xã hội,…
+ Sự thống trị của thực dân phương Tây đã dẫn đến
những chuyển biến lớn ở các nước trong khu vực
Đông Nam Á; đồng thời khiến mâu thuẫn dân tộc
giữa nhân dân thuộc địa với chính quyền thực dân
ngày càng sâu sắc. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến
sự bùng nổ của hàng loạt các cuộc đấu tranh giành
độc lập dân tộc ở các nước Đông Nam Á.

- Không đồng ý. Lý do và chứng cứ:
- Động cơ lợi nhuận, không phải “khai hóa”: Ở Đông Dương, nhà nước thuộc địa
thu lớn từ độc quyền thuốc phiện-muối-rượu (khoảng 44% ngân sách năm 1920),
cho thấy trọng tâm là bóc lột tài chính, không phải phúc lợi dân chúng.
- Cưỡng bức và tước đoạt: Tại Indonesia, buộc nông dân trồng cây xuất khẩu để
nộp thuế hay lao dịch-một cơ chế cưỡng bức gây đói nghèo kéo dài ở nông thôn
Java.
- Độc canh để phục vụ chính quốc: Ở Myanmar dưới Anh, chính quyền đẩy mạnh
độc canh lúa gạo để xuất khẩu, đi kèm bất ổn vì thuế ruộng đất nặng và biến động thị
trường-người bản xứ gánh rủi ro, lợi nhuận lớn chảy ra ngoài.
- “Giáo dục - y tế”: Ở Philippines thời Mỹ, hệ thống trường công đại trà được thiết
lập nhưng thiết kế để phục vụ kinh tế - hành chính thuộc địa và trật tự xã hội do thực
dân định ra, chứ không giải phóng người bản xứ khỏi lệ thuộc.
- Kết quả: Mặc dù có một số thiết chế hiện đại, phần lớn giá trị thặng dư và quyền
lực tập trung vào tay thực dân và thiểu số trung gian, còn đa số người dân rơi vào
cảnh phụ thuộc, nghèo hóa hoặc bấp bênh.