GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG

6

Lê Thanh Hiếu

TỈNH ĐỒNG THÁP
TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG
PHƯƠNG

THÁP SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO
TẠO

LỚP 6

KHỞI ĐỘNG

Em biết được những thông tin gì về
Em có cảm nghĩ gì về
nhân vật được nói đến trong đoạn
nhân vật đó?
video?

CHỦ ĐỀ 2

Truyện cổ dân gian
Đ ồ ng Tháp

Nhận biết được
một số đặc
điểm của truyện
dân gian Đồng
Tháp.

Nhận biết và
trình bày được
cách giải thích
của nhân dân
về một số sự
kiện lịch sử, địa
danh, nhân vật,
phong tục, tập
quán,... của
Đồng Tháp thể
hiện trong
truyện dân
gian.

Nhận biết và
trình bày được
chủ đề, thông
điệp mà văn
bản muốn gửi
đến người đọc.

Tóm tắt và kể
lại được một
truyện dân gian
Đồng Tháp.

Bồi dưỡng tình
yêu quê hương
Đồng Tháp.

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. MỘT SỐ ĐẶC
ĐIỂM CỦA
TRUYỆN DÂN
GIAN Ở ĐỒNG
THÁP

II. ĐỌC HIỂU MỘT
SỐ TÁC PHẨM
TRUYỆN DÂN
GIAN Ở ĐỒNG
THÁP

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

I. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA TRUYỆN DÂN GIAN Ở
ĐỒNG THÁP
Trải qua hơn 300 năm khai phá, bảo vệ và xây dựng quê hương,
truyện cổ dân gian Đồng Tháp, tuy vẫn mang những đặc trưng
chung của truyện cổ dân gian Nam Bộ, song văn học dân gian Đồng
Tháp có những nét riêng, phản ánh dấu ấn buổi đầu khai hoang mở
đất, đấu tranh thiên nhiên, đấu tranh xã hội, chống giặc ngoại xâm,
…
Đồng Tháp có hệ thống truyền thuyết, giai thoại khá phong phú và
có sự đan xem lẫn nhau. Phần lớn các truyện này nói về các nhân
vật qua các giai đoạn lịch sử như Thiên Hộ Dương, Đốc Binh Kiều,
Phòng Biểu,… hoặc các danh nhân văn hoá, những người có công
khai phá, mở mang, xây dựng các địa danh của Đồng Tháp.
Truyện cổ tích Đồng Tháp bao gồm các loại như: truyện cổ tích
thần kì, truyện cổ tích sinh hoạt (cổ tích thế sự), truyện cổ
tích loài vật. Nội dung chính của các truyện cổ tích trên là ở hiền
gặp lành, làm ác gặp dữ, đề cao lòng hiếu thảo, tình yêu chung
thuỷ; đồng thời, ca ngợi sự cần cù lao động, sự khôn ngoan của
người nông dân vùng Đồng Tháp Mười, giải thích nguyên nhân các
hiện tượng tự nhiên (lũ lụt, nắng hạn,…) hằng năm tại địa phương.

Ngoài ra, truyện cổ dân gian Đồng Tháp còn có một số
truyện ngụ ngôn và truyện cười. Các truyện cười mang
màu sắc địa phương thường có nội dung cười nhẹ nhàng
về sự ranh mãnh, lơ đễnh, khờ khạo, thói ham ăn nhậu;
châm biếm những kẻ giàu có nhưng ngốc nghếch, nhát
gan, tham lam, keo kiệt, khoe khoang của cải,… đồng thời
ẩn ý những bài học đạo đức cho con người nơi đây.
Truyện cổ dân gian Đồng Tháp tuy có những truyện, những
nội dung thống nhất với truyện cổ dân gian Nam Bộ,
truyện cổ dân gian Việt Nam nhưng cũng có những nét
riêng độc đáo, phản ánh đời sống tâm hồn, tâm tư, tình
cảm của người dân Đồng Tháp trong hành trình kiến thiết
quê hương.

I. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA TRUYỆN DÂN GIAN Ở
ĐỒNG THÁP

Truyền
thuyết,
giai thoại
1.

3.
Truyện
cười

2.
Truyện
cổ tích

1. Truyền thuyết, giai thoại

Truyền thuyết,
giai thoại về nhân
vật lịch sử:

Truyền thuyết,
giai thoại về địa
danh:

Truyền thuyết,
giai thoại về mở
cõi, xây dựng quê
hương:

Thiên Hộ Dương, Tháp Mười, Cao
Sự tích cây lúa
Đốc Binh Kiều, Lãnh, Cù lao Trâu, trời, Sự tích bông
Phòng Biểu... Đồng Chó Ngáp... sen, Miếu bà chủ
chợ Cao Lãnh...

Dựa vào văn bản
đọc trên, em hãy liệt
kê các truyền
thuyết, giai thoại
của Đồng Tháp theo
bảng phân loại sau?

1. Truyền thuyết, giai thoại
 Truyền thuyết, giai thoại ở Đồng Tháp rất phong phú,
đa dạng và có sự đan xen.
 Có loại truyền thuyết riêng, giai thoại riêng.
 Có loại nửa truyền thuyết, nửa giai thoại hoặc pha trộn nhau.
 Có truyền thuyết về nhân vật lịch sử (Thiên hộ Dương, Đốc binh
Kiều, Phòng Biểu…).
 Có truyền thuyết về một vùng đất trên địa bàn Đồng Tháp…

2. Truyện cổ tích

Dựa vào văn bản
đọc trên,
em loại
hãy
Hãy
nêu các
cho
biết truyện
cổ
của truyện
cổ tích
tích
loại
màcó
emmấy
biết?
chính?

a/. Truyện cổ tích thần kì

1.Truyện
1
cổ lo
tích
thần kí.

2
lo
ại3 loại
ại
4chính
3
2. Truyện
lo
3. Truyệnlo
cổ tích
cổ tích ại
sinhại
loài vật.

hoạt.

2. Truyện cổ tích

 Sự tích ông địa
bụng bự.
 Chàng cá lóc  Sự tích cái bình và cái
chung.
 Chuyện nàng công chúa
Quỳnh Nga
 Người
 Chàng Út lên
học trò với
con rùa
thiên đình.
2.1. Truyện cổ tích thần kì

Em
Emhãy
hãy kể
chotên
biết
những
nhữngnội
câudung
chính của
truyện
cổ các
tíchcâu
truyện trên là gì?
thần kỳ mà em
biết?

Nội dung chính của các truyện cổ tích
trên là:
- Ở hiền gặp lành, làm ác gặp dữ.
- Đề cao lòng hiếu thảo, tình yêu chung
thủy,
- Ca ngợi sự cần cù lao động, sự khôn ngoan
của người nông dân vùng Đồng Tháp Mười,
-

2. Truyện cổ tích

Nội dung chính của các truyện cổ
tích trên là:
- Ở hiền gặp lành, làm ác gặp dữ.
- Đề cao lòng hiếu thảo, tình yêu chung
thủy,
- Ca ngợi sự cần cù lao động, sự khôn
ngoan của người nông dân vùng Đồng
Tháp Mười,
-

2. Truyện cổ tích
a. Truyện cổ tích thần kì
b. Truyện cổ tích sinh hoạt

Phần lớn nội
dung các
truyện cổ tích
sinh hoạt
nhằm chê
trách thói
tham lam,
lười nhác,
nịnh nọt, ngu

 Sự tích cá ngao
 Con nào hay
nhất.
Sự tích
rau
răm

Hãy cho biết nội
Hãy
tên của
một
dungnêu
chính
vài câucổtruyện
cổ
truyện
tích sinh
tíchởsinh
hoạt
ở
hoạt
Đồng
Tháp
Đồng Tháp
mà
thường
kể những
emgì?
biết?

I. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA TRUYỆN DÂN GIAN Ở
ĐỒNG THÁP
1. Truyền thuyết, giai thoại

Truyền thuyết, giai thoại ở Đồng Tháp rất phong phú, đa dạng và có sự đan xen. Có loại truyền thuyết
riêng, giai thoại riêng. Có loại nửa truyền thuyết, nửa giai thoại hoặc pha trộn nhau. Có truyền thuyết về
nhân vật lịch sử (Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều, Phòng Biểu…). Có truyền thuyết về một vùng đất trên địa
bàn Đồng Tháp…

2. Truyện cổ tích

2.1. Truyện cổ tích thần kì

Truyện cổ tích thần kỳ (Nàng Út ống tre; Chàng cá lóc). Nội dung chính là ở hiền gặp lành, làm ác gặp dữ, đề
cao lòng hiếu thảo, sự khôn ngoan của người nông dân vùng Đồng Tháp Mười, giải thích nguyên nhân các hiện
tượng tự nhiên (lũ lụt, nắng hạn…) hàng năm tại địa phương.

2.2. Truyện cổ tích sinh hoạt
Truyện cổ tích sinh hoạt hay còn gọi là truyện cổ tích thế sự (Đực rựa; Sự tích rau răm…). Phần lớn nội dung
các chuyện này nhằm chê trách thói tham lam, lười nhác, nịnh nọt, ngu dốt…

2.3. Truyện cổ tích về loài vật
Truyện cổ tích về loài vật (Thỏ và cọp…) như những truyện ngụ ngôn vùng đầm lầy, sông nước; mượn chuyện
loài vật để hướng con người đến chân, thiện, mỹ.

3. Truyện cười

Truyện
cười
ở
Đồng
Tháp
tập
trung vào một số
chủ đề như:
- Cười nhẹ nhàng
về sự ranh mãnh,
lơ
đễnh,
khờ
khạo, thói ham ăn
nhậu…
- Bài học đạo đức
về cách đối xử với
cha mẹ; châm
biếm những kẻ
giàu có nhưng
ngốc
nghếch,
nhát gan, tham

3. Truyện cười
 Nói láo
 Làm rễ.

Hãy cho biết nội
Hãy nêu tên một
dung chính của
vài câu truyện
truyện cười ở
cười ở Đồng
Đồng Tháp thường
Tháp mà em biết?
kể những gì?

 Chàng ngốc học
 khôn.
Dốt hay nói chữ.
 Ráng ăn đi con.
 Coi tao đây nè.
 Mưu kế chàng rễ.

 Cái gương.
 Thách cưới.

I. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA TRUYỆN DÂN GIAN Ở
ĐỒNG THÁP
1. Truyền thuyết, giai thoại

Truyền thuyết, giai thoại ở Đồng Tháp rất phong phú, đa dạng và có sự đan xen. Có loại truyền thuyết
riêng, giai thoại riêng. Có loại nửa truyền thuyết, nửa giai thoại hoặc pha trộn nhau. Có truyền thuyết về
nhân vật lịch sử (Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều, Phòng Biểu…). Có truyền thuyết về một vùng đất trên địa
bàn Đồng Tháp…

2. Truyện cổ tích

2.1. Truyện cổ tích thần kì

Truyện cổ tích thần kỳ (Nàng Út ống tre; Chàng cá lóc). Nội dung chính là ở hiền gặp lành, làm ác gặp dữ, đề
cao lòng hiếu thảo, sự khôn ngoan của người nông dân vùng Đồng Tháp Mười, giải thích nguyên nhân các hiện
tượng tự nhiên (lũ lụt, nắng hạn…) hàng năm tại địa phương.

2.2. Truyện cổ tích sinh hoạt
Truyện cổ tích sinh hoạt hay còn gọi là truyện cổ tích thế sự (Đực rựa; Sự tích rau răm…). Phần lớn nội dung
các chuyện này nhằm chê trách thói tham lam, lười nhác, nịnh nọt, ngu dốt…

2.3. Truyện cổ tích về loài vật
Truyện cổ tích về loài vật (Thỏ và cọp…) như những truyện ngụ ngôn vùng đầm lầy, sông nước; mượn chuyện
loài vật để hướng con người đến chân, thiện, mỹ.

3. Truyện cười

Truyện cười ở Đồng Tháp tập trung vào một số chủ đề: cười nhẹ nhàng về sự ranh
mãnh, khờ khạo, thói ham ăn nhậu… (Nói láo; Làm rể; Dốt hay nói chữ…); bài học đạo đức về
cách đối xử với cha mẹ (Đưa cha lên rừng…); châm biếm những kẻ giàu có nhưng ngốc nghếch,
nhát gan, tham lam, keo kiệt, khoe khoang của cải (Cái gương; Coi tao đây nè; Mưu kế chàng rể;
Thách cưới; Mối ăn nhà…).

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. MỘT SỐ ĐẶC
II. ĐỌC HIỂU MỘT
ĐIỂM CỦA
SỐ TÁC PHẨM
II. ĐỌC
SỐ
TRUYỆN
DÂN HIỂU MỘT
TRUYỆN
DÂN
PHẨM TRUYỆN
GIAN ỞTÁC
ĐỒNG
GIAN Ở ĐỒNG
DÂN GIAN Ở ĐỒNGTHÁP
THÁP
THÁP

II. ĐỌC HIỂU MỘT SỐ TÁC PHẨM TRUYỆN DÂN GIAN Ở
ĐỒNG THÁP

Truyện cổ dân gian Đồng Tháp tuy
có những truyện, những nội dung
thống nhất với truyện cổ dân gian Nam
Bộ và truyện cổ dân gian Việt Nam
nhưng cũng có những nét riêng độc
đáo, phản ánh đời sống tâm hồn, tâm
tư, tình cảm của người dân Đồng Tháp
trong hành trình kiến thiết quê hương.

1. Tìm hiểu truyện dân gian “ Sự tích cây lúa trời”
Đọc - Hiểu văn bản

SỰ TÍCH CÂY LÚA TRỜI
Thuở xưa, lúc loài người mới hình thành, trời ban cho đủ
mọi thứ để sinh sống. Con người không phải làm lụng vất
vả.
Cứ đến mùa, nhà nhà chỉ việc quét dọn sân cho sạch sẽ
là lúa tự nhiên lăn về. Hạt lúa rất to, bẻ ra thành vô số hạt
nhỏ. Con người chỉ xay, giã thành gạo để ăn.
Năm nọ, đến mùa lúa về, trong khi mọi người lo quét
sân bãi thì ở nhà kia, có một cô gái làm biếng, khi lúa
lăn vào, chẳng những không quét dọn sân, không chút
mừng rỡ, mà còn lấy chổi đập, xua đuổi lúa đi nơi khác.
Trời túc giận: Sao dưới trần lại có người biếng
nhác, vô ơn? Để trừng phạt, Trời làm mưa to gió lớn,
nước dâng mỗi lúc một cao, biến hạt lúa nhỏ đi. Từ đó,
con người phải tự cày cấy mới có lúa gạo mà ăn.

Cũng trong mùa lúa ấy, ở vùng Đồng Tháp Mười bây
giờ, có một cô gái, cha mẹ mất sớm, một mình phải tần
tảo nuôi dạy mấy đứa em thơ. Cô đã quét dọn sân sạch
sẽ, chờ lúa lăn về, nhưng chờ hoài mà chẳng thấy. Mưa
gió lại nổi lên. Cô hướng mắt theo phía lúa lăn về hàng
năm, thấy có hạt lúa bể ra, thay vì phải lăn vào sân mới
bể như mọi khi. Cô lật đật chạy tới, đưa hai tay bụm lấy
những hạt lúa nhỏ, chạy về nhà. Thử coi lúa chắc hay
lép, cô thả lúa xuống nước. Tất cả đều nổi bèo. Lạ quá!
Cô đưa hai tay vớ lấy mớ lúa lép, coi kỹ lại. Lép thật! Từ
nay, lấy cái gì mà ăn? Các em cô sẽ đói. Hai tay cô bưng
mặt khóc.
Hồi lâu, cô cảm thấy trong đôi tay mình dường như
có cái gì đó khác lạ. Đưa hai tay ra coi thì rõ ràng chính
là nước mắt của cô làm cho mớ lúa lép hồi nãy ra rễ nảy
mầm. Mừng quá, cô liền gieo chúng ngay chỗ cô đứng,
lúc ấy nước đã ngập đến thắt lưng.

Chỉ một lát thôi, cây lúa đã nhô lên khỏi mặt nước, càng lúc
càng nhiều. Sáng sớm hôm sau, khi mặt trời chưa lên, cô đã ra
thăm đám lúa. Bây giờ đúng là một đám lúa thật, nó lan rộng ra
khắp nơi, đã trổ bông cong vòng. Do nước ngập quá sâu nên
không thể lội xuống cắt được, cô phải dùng xuồng bơi ra. Quan
sát một hồi, cô thấy, trong mỗi bông chỉ có một hạt chín thôi, cắt
hết rất uổng, nên cô tìm cách đập cho mấy hạt chín rụng vào
xuồng, đem về, xay thành gạo cho các em ăn.
Cô cũng không quên thông báo cho mấy nhà lân cận, đến đập
lúa về ăn.
Mà lạ thật, khi mặt trời lên cao thì hạt lúa tự rụng mất. Ngày
hôm sau, lại có một số hạt chín nữa. Cứ như thế, bà con trong
xóm chờ đến lúc mờ sáng là ra đập lúa. Đến khi nước rút thì lúa
cũng héo tàn. Mùa nước năm sau, những hạt lúa rơi rụng lại mọc
rễ nảy mầm, theo nước vượt lên, đơm bông cho hạt.
Không biết đặt tên lúa là gì, vì là của Trời cho nên bà con ở
Đồng Tháp Mười cứ gọi là lúa Trời.

Theo em, câu
chuyện nói
đến những
nhân vật nào?

a. Nhân vật: Câu chuyện nói đến 2 nhân vật:
- Cô gái làm biếng
- Cô gái cha mẹ mất sớm, chăm chỉ làm việc nuôi
mấy đứa em nhỏ.

Trong phần đầu
câu chuyện,
nhờ đâu con
người có gạo để
ăn?

 Nhờ trời ban cho đủ mọi thứ để
sinh sống. Con người không phải
làm lụng vất vả.
 Cứ đến mùa, nhà nhà chỉ việc quét
dọn sân cho sạch sẽ là lúa tự
nhiên lăn về. Hạt lúa rất to, bẻ ra
thành vô số hạt nhỏ. Con người
chỉ xay, giã thành gạo để ăn.

Sau khi làm Trời
tức giận, con người
phải làm những gì
mới có lúa gạo để
ăn?

 Sau khi làm Trời tức
giận, con người phải
tự cày cấy mới có lúa
gạo mà ăn.

Hai cách ứng xử của
hai cô gái đem đến
kết quả gì? Điều đó
có ý nghĩa như thế
nào?

b. Cách ứng xử của hai cô gái khi đến mùa
lúa lăn về nhà:
 Cách ứng xử của cô gái làm biếng đem
đến kết quả không có gạo để ăn.
 Cách ứng xử của cô gái chăm chỉ thì còn
lúa gạo để ăn.

 Ý nghĩa: Muốn có ăn thì phải tự làm lấy.

Em hãy tóm tắt các
sự việc chính của
câu chuyện Sự tích
cây lúa trời theo sơ
đồ bên:

Sự
việc
1.

Sự
việc
2

Sự
việc
3

Sự
việc
4

Sự
việc
5

 C. Sơ đồ tóm tắt các sự việc chính của câu chuyện Sự tích cây lúa trời

Kể lại việc
thuở lòi người
mới hình
thành, Trời ban
cho con người
mọi thứ để sinh
sống.

Kể lại việc cô
gái làm biếng
quét lúa ra
ngoài khi lúa
tới mủa thu
hoạch và Trời
tức giận, con
người phải tự
cày cấy mới có
lúa gạo mà ăn.

Kể lại việc cô
gái siêng năng
ở Tháp Mười
chở lúa về
nhưng lúa
không về nữa
và cô khóc vì
thương em bị
đói.

Kể lại việc Trời
thương xót ban
cho những
bông lúa kì lạ
nhằm răn dạy
con người có
làm thì mới có
ăn .

Giải thích
tên gọi của
cây Lúa
Trời.

d. Những yếu tố thần kỳ trong truyện nhằm
mục đích:
- Giải thích nguyên nhân vì sao có tên gọi
Cây Lúa Trời.
- Khuyên nhủ, răn dạy con người cần biết
trân quý hạt gạo mà Trời ban cho con
người và phải biết cách ứng xử theo đạo
đức” Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, biết siêng
năng lao động.
Những yếu tố thần kì
đó có vai trò như thế
Truyện
những
nào
trong có
việc
thể hiện
yếu dung
tố thầnvàkìýnào?
nội
nghĩa
câu chuyện?

 Cứ đến mùa, nhà nhà chỉ việc quét dọn sân cho sạch sẽ
là lúa tự nhiên lăn về. Hạt lúa rất to, bẻ ra thành vô số
hạt nhỏ.
 Để trừng phạt, Trời làm mưa to gió lớn, nước dâng mỗi
lúc một cao, biến hạt lúa nhỏ đi.
 Hồi lâu, cô cảm thấy trong đôi tay mình dường
như có cái gì đó khác lạ. Đưa hai tay ra coi thì rõ
ràng chính là nước mắt của cô làm cho mớ lúa lép
hồi nãy ra rễ nảy mầm
 Chỉ một lát thôi, cây lúa đã nhô lên khỏi mặt nước,
càng lúc càng nhiều. Sáng sớm hôm sau, khi mặt
trời chưa lên, cô đã ra thăm đám lúa. Bây giờ
đúng là một đám lúa thật, nó lan rộng ra khắp nơi,
đã trổ bông cong vòng

 Mà lạ thật, khi mặt trời lên cao thì hạt lúa tự rụng mất. Ngày hôm sau,
lại có một số hạt chín nữa. Cứ như thế, bà con trong xóm chờ đến lúc
mờ sáng là ra đập lúa. Đến khi nước rút thì lúa cũng héo tàn.

Truyện Sự tích cây
lúa trời đề cao điều
gì và thể hiện mong
ước gì của nhân
dân?

 Ý nghĩa :Truyện
Sự tích cây lúa
Trời đề cao tinh
thần lao động
của nhân dân và
mong ước có một
cuộc sống ấm no
hạnh phúc.

II. ĐỌC HIỂU MỘT SỐ TÁC PHẨM TRUYỆN DÂN GIAN Ở
ĐỒNG THÁP

1. Tìm hiểu truyện dân gian “ Sự tích cây lúa trời”
2. Đọc thêm : Văn bản : ÔNG BÀ CHỦ CHỢ CAO LÃNH

Văn bản: ĐỐC BINH NGUYỄN TẤN KIỀU.

Di tích mộ và đền thờ ông bà Đỗ Công Tường
(Nguồn: Bảo tàng Đồng Tháp)

Tượng Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều
(Nguồn: Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp)

Văn bản 2:

ÔNG BÀ CHỦ CHỢ CAO LÃNH
Vào khoảng giữa
thế kỉ XVIII, hoà
trong nhóm lưu dân
từ Quảng Ngãi, Bình
Định,… vào Nam
khai hoang lập nghiệp
ở vùng ven Đồng
Tháp Mười, gần sông
Tiền, có vợ chồng
ông Đỗ Công Tường,
tục danh là Lãnh.

Di tích mộ và đền thờ ông bà Đỗ Công Tường
(Nguồn: Bảo tàng Đồng Tháp)

Sau bao năm tháng chí thú làm ăn, cùng với bao lưu dân khác khai phá biến rừng
hoang thành ruộng vườn, với xóm làng sung túc, lập nên thôn Mỹ Trà. Cả hai ông bà
đều có lòng thương người, thường cưu mang, giúp đỡ người khốn khó, riêng ông tính
tình cương trực, sẵn sàng giúp đỡ kẻ thế cô nên cả hai được mọi người cảm mến. Do
đó, khi làng được thành lập, ông được cử giữ chức Câu đương, trông coi việc phân xử
các vụ tranh chấp nhỏ trong làng. Sở đất của ông có lập một vườn quýt, do nằm ở vị
trí thuận lợi, nên hàng ngày bà con trong xóm thường tụ tập ở đây mua bán, đổi chác,
lâu ngày thành một cái chợ nhỏ, gọi là chợ Vườn Quýt hay chợ Ông Câu (vì ông làm
chức Câu đương).
Năm Canh Thìn (1820), dân làng Mỹ Trà bị bệnh dịch tả hoành hành, có nhà chết gần
hết. Tiếng kêu cfíu khóc than vang dậy; cảnh chôn cất người chết hối hả diễn ra suốt
ngày; ban đêm, tiếng mõ kêu cfíu nổi lên từng chặp; làng xóm chợ vắng vẻ tiêu điều.
Lúc bấy giờ, người ta cho rằng bị bệnh dịch là do trời đất quở phạt, người nào lâm
bệnh coi như tới số, không phương cfíu chữa được.

Không thể ngồi yên nhìn cảnh tượng đau thương ấy. Ông bà lập bàn thời giữa chợ cầu
xin trời đất phù trợ cho dân tai qua nạn khỏi và nguyện chết thay cho trăm họ. Khấn
nguyện xong, ông bà ăn chay ba ngày, từ ngày mùng 6 đến ngày mùng 8. Đến sáng
mùng 9, bà lân bệnh, đến tối thì qua đời. Đang lo tẩn liệm cho bà thì ông phát bệnh và
đến hai giờ đêm rạng ngày 11, ông cũng qua đời.
Dân làng an táng ông bà xong, bệnh thời khí lần hồi cũng hết luôn. Do vậy mà dân làng
nghĩ rằng chính ông bà là người đã cứu họ thoát chết. Họ đã cùng nhau góp công góp
của, lập đền để thờ ông bà bên bờ rạch Thầy Khám (nay là đường Lê Lợi, thành phố Cao
Lãnh), ngày đêm khói hương không dfít để tưởng nhớ công lao của hai người, được gọi
là miếu Ông bà chủ chợ.
Từ đó, chợ Vườn Quýt được gọi là chợ Câu Lãnh. Chợ ngày một sung túc, kẻ mua
người bán tấp nập. Câu Lãnh được nói trại thành Cao Lãnh, lâu ngày thành danh.
(Theo Địa chí tỉnh Đồng Tháp)

ĐỐC BINH
NGUYỄN TẤN
KIỀU (ĐỐC BINH
KIỀU)

Đốc binh Kiều (?  1886) có tên là Nguyễn Tấn Kiều (ghi theo bia
mộ), hay Lê Công Kiều, trong dân gian gọi tôn là Quan lớn Thượng; là
Phó tướng của Võ Duy Dương (còn gọi là Thiên Hộ Dương) trong cuộc
khởi nghĩa chống thực dân Pháp ở Đồng Tháp Mười vào nửa cuối thế kỉ
XIX.
Tương truyền Đốc binh Kiều là người miền Trung di cư vào Nam lập
nghiệp ở huyện Kiến Đăng, tỉnh Định Tường, về sau đổi thành huyện Cai
Lậy thuộc tỉnh Mỹ Tho (ngày nay là tỉnh Tiền Giang).

Sau khi thành Gia Định thất thủ (1859), ông đến Gia Định đầu quân
chống thực dân Pháp. Nhờ giỏi võ nghệ, ông được cử chỉ huy một đội
dân dũng. Năm 1861, đại đồn Chí Hoà bị đối phương san bằng, ông
không theo quân triều đình rút về Biên Hoà mà dẫn quân về lập căn cfí
ở Sầm Giang, Long Hưng (thuộc huyện Kiến Đăng) để tiếp tục chiến đấu.
Khi hay tin Trương Định lập căn cfí Tân Hoà ( Gò Công), Võ Duy Dương
lập căn cfí ở Bình Cách, Mỹ Quý (thuộc Ba Giồng, huyện Kiến Đăng),
Tượng Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều
ông đem quân về hợp tác với chủ tướng Dương, được phong chfíc Đốc
(Nguồn: Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp) binh và rồi trở thành Phó tướng.

Sau các cuộc tấn công lớn của thực dân Pháp (1862, 1863), nghĩa quân bị đánh bật ra
khỏi Bình Cách, phải rút về Xoài Tư, một trong ba cửa ngõ vào Đồng Tháp Mười.
Để củng cố lại lực lượng, trong khi Nguyễn Hữu Huân đến các tỉnh miền Tây vận
động tiền bạc để mua thêm vũ khí, Võ Duy Dương đi chiêu mộ thêm lính và hô hào
đồng bào nổi dậy chống quân xâm lược, Đốc binh Kiều đã đến vùng Đồng Tháp Mười,
lập căn cứ chuẩn bị cho cuộc chiến đấu lâu dài.
Ở vùng Đồng Tháp Mười, ông đã huy động quân dân xây dựng đồn luỹ chính. Các
đồn đắp bằng đất, có hào và tre bao bọc, nằm án ngữ trên ba con đường dẫn vào Đồng
Tháp Mười. Đó là Đồn Tiền (trên đường đi Cái Nưa), Đồn Tả (trên đường đi Mộc
Hoá, hướng Gò Bắc Chiêng) và Đồn Hữu (trên đường đi Cần Lố). Đại bản doanh của
nghĩa quân được đặt tại Đồn Trung (Gò Tháp).
Năm 1864, phong trào chống Pháp chịu nhiều tổn thất lớn, Võ Duy Dương quyết
định rút hẳn vào Đồng Tháp Mười. Nơi đây thực sự trở thành trung tâm kháng chiến
mới trong những năm 1864 - 1866.

Theo sự phân công của chủ tướng, Đốc binh Kiều chỉ huy Đồn Tả, chịu trách nhiệm phòng giữ mặt
Xáng Xéo, Rạch Ruộng, không cho đối phương từ Cai Lậy, Cái Bè tiến vào. Ở đây, có vài lần ông đã chủ
động kéo quân đánh Cai Lậy và nhiều nơi khác, làm đối phương bị thiệt hại. Tuy nhiên, cách thfíc của
ông thường dùng vẫn là lối đánh du kích. Nhờ địa thế các nơi trấn giữ có nhiều đầm lầy, tràm, đưng cùng
vô số muỗi, đỉa,... nên ông đã cùng nghĩa quân nghĩ ra nhiều cách đánh du kích khá hiệu quả như thả
ong độc, rắn độc; lợi dụng cỏ khô trên đồng, dùng kế hoả công hay gài chông, đặt bẫy,...
Tháng 4-1886, thực dân Pháp cử các sĩ quan là Roubé, Paris de la Bollardère Gally, Passebose, Vigny và
các cộng sự là Trần Bá Lộc, Huỳnh Công Tấn, Phạm Công Khanh,... dẫn một đội quân đông đảo đồng
loạt tấn công cả ba đồn, hòng mở đường tiến vào đại bản doanh của nghĩa quân. Võ Duy Dương, Đốc
binh Kiều cùng nghĩa quân chống trả quyết liệt, đẩy lui được nhiều đợt tiến công của đối phương.
Chẳng may, lúc lên đài quan sát, Đốc binh Kiều trúng đạn bị thương, được đưa về gò Giồng Dung điều
trị. Nhưng do bị thương nặng, lại buồn rầu vì đại đồn thất thủ, ông mất ngay năm đó. Cũng có ý kiến cho
rằng, ông hi sinh khi đánh giáp lá cà với quân Pháp.
Sau khi ông mất, nghĩa quân mang thi hài ông về chôn cất tại nền đồn Trung ở Gò Tháp, đồng thời
cũng làm vài ngôi mộ giả để nghi trang. Hiện nay, ở Gò Tháp có ngôi đền thờ chung ông và chủ tướng
Võ Duy Dương. Và hằng năm, từ chiều 14 đến rạng sáng 16-11 âm lịch, tại đây đều tổ chức lễ hội để
tưởng niệm hai ôn

(Theo Địa chí tỉnh Đồng Tháp)

- Sau khi đọc xong văn bản đọc thêm, em cảm nhận gì về các
nhân vật trong truyện?

Thiên Hộ Võ Duy Dương

Đốc binh Kiều

Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường (cũ)

LUYỆN TẬP
VẬN DỤNG

Luyện tập
chung

Chủ đề 2

TRUYỆN CỔ DÂN GIAN ĐỒNG THÁP

Luyện Tập
A. Truyện cổ tích thần kì

Câu 1. Đâu không
phải là thể loại
truyện cổ tích của
Đồng Tháp

B. Truyện cười

C. Truyện cổ tích sinh hoạt

D. Truyện cổ tích về loài vật

Chủ đề 2

TRUYỆN CỔ DÂN GIAN ĐỒNG THÁP

Luyện Tập
A. Truyện cổ tích

Câu 2. Truyện cổ
dân gian Đồng
Tháp gồm

B. Truyện cười

C. Truyền thuyết, giai thoại

D. Cả 3 dáp án

Chủ đề 2

TRUYỆN CỔ DÂN GIAN ĐỒNG THÁP

Luyện Tập
A. Truyện cổ tích thần kì

Câu 3. Phần lớn nội
dung các chuyện
này nhằm chê trách
thói tham lam, lười
nhác, nịnh nọt, ngu
dốt…

B. Truyện cười

C. Truyện cổ tích về loài vật

D. Truyện cổ tích sinh hoạt

CÂU 4

0
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Truyền thuyết
về nhân vật
lịch sử

Truyện Đ
ốc
binh Kiều
thuộc
thể loại g
ì?

CÂU 5

0
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Đồng Tháp
Mười

Trong tru
y ện
Sự tích c
ây lúa
Trời, cây
lúa
trời mọc
nhiều
ở vùng n
ào?