Bài 4: NHỮNG TRẢI NGHIỆM TRONG ĐỜI

Văn bản 1

Trích: “Dế Mèn phiêu lưu kí”
– Tô Hoài-

I.TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI
1. Thời điểm Dế Mèn kể chuyện;
2. Phân biệt lời kể và lời đối thoại của Dế Mèn;
3. Nhân vật Dế Mèn;

Luật chơi:
- Mỗi HS sẽ được phát 4 tờ giấy nhớ (loại nhỏ) với 4 màu sắc khác nhau: xanh
- vàng - hồng – trắng (tương với với 4 đáp án của mỗi câu hỏi theo quy định).
- HS cả lớp sẽ đứng tại chỗ để cùng tham gia trò chơi.
- GV lần lượt đọc các câu hỏi. Sau khi GV đọc xong câu hỏi, HS giơ tờ giấy
nhớ tương ứng đáp án
- HS nào trả lời sai câu hỏi sẽ tự động ngồi xuống, không được tham gia trả lời
câu hỏi tiếp theo.
- Hết 5 câu hỏi, (những) HS nào còn đứng (trả lời được hết 5 câu hỏi) sẽ giành
chiến thắng.

01

Câu 1: Đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên
được trích từ tác phẩm nào?

Dế
lưu kí.
kí.
DếMèn
Mèn phiêu
phiêu lưu

Đất rừng phương Nam.
Thầy thuốc giỏi cốt
nhất ở tấm lòng.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Những năm tháng cuộc đời.

02

Câu 2: Đoạn trích nằm ở phần nào của tác phẩm?

Chương II
Chương

Chương III
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Chương VI

Chương X

03

Câu 3: Hai nhân vật chính trong
đoạn trích trên là ai?

Mẹ Dế Mèn và Dế Mèn.

Chị Cốc và Dế Choắt.
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Dế Mèn và chị Cốc.

Dế Mèn và Dế Choắt.

04

Câu 4: Phương thức biểu đạt
chính của đoạn trích là

Biểu cảm

Tự sự
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Miêu tả

Nghị luận

05

Câu 5: Đoạn trích Bài học đường đời
đầu tiên được kể lại theo lời

Dế Mèn.
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Dế Choắt.

Chị Cốc.
Tác giả.

3. Nhân vật Dế Mèn.
Hoàn thành
phiếu HT số 2

Hoạt
động
nhóm

Ngoại hình,
hành động,
ngôn ngữ và
tâm trạng của
Dế Mèn

Gợi ý: Tìm
những chi tiết thể
hiện ngoại hình,
hành động, ngôn
ngữ và tâm trạng
của nhân vật Dế
Mèn. Trên cơ sở
đó, nhận xét về
tính cách của Dế
Mèn.

Ngoại hình

-càng:.......................................
-vuốt:.......................................
-cánh:.......................................
-răng:.......................................
 

Lời nói

PHIẾU HỌC TẬP 2?
Hành động

Tâm trạng

2. Từ đó, em rút ra đặc điểm của nhân vật Dế Mèn? Nghệ thuật được sử dụng để
làm nổi bật các tính cách đó?

Ngoại hình
- Đôi càng mẫm bóng
- Vuốt cứng dần và nhọn hoắt, đạp phanh
phách.
- Đầu: to, nổi từng tảng
- Răng: đen nhánh, nhai ngoàm ngoạp
Râu: dài, uốn cong.
->Vẻ đẹp cường tráng, trẻ trung yêu đời,
chứa đầy sức sống mãnh liệt của tuổi trẻ

.

Lời nói
- Gọi Dế Choắt là chú mày.
- Thông ngách sang nhà ta?
- Mày bảo tao sợ cái gì? Mày bảo tao còn
biết sợ ai hơn tao nữa?
-> Trịch thượng, ngang ngược,

Hành động
- Co cẳng lên, đạp phanh phách
- Đi đứng oai vệ
- Quát mấy chị Cào Cào.
- Đá một cái, ghẹo anh Gọng Vó.
- Nghĩ mưu trêu chị Cốc.
->Kêu căng, ngạo mạng, ngông cuồng, coi
thường người khác.
Tâm trạng
- Tôi cho là tôi giỏi. Tôi càng tưởng tôi là tay ghê
gớm, đứng đầu thiên hạ.
- Coi thường Dế Choắt.
-“Tôi hối hận lắm!”, “Tôi thương lắm” …
->Cho là mình đẹp, cường tráng và giỏi; Ăn năn,
hối lỗi

=> Dế Mèn: Đẹp,yêu đời; Kêu căng, hung hăng, ích kỉ, nhưng biết ăn năn, hối lỗi và có khả
năng tự nhận thức về bản thân để sống tốt hơn.

Nhận xét:

- Ngoại hình: được miêu tả qua: càng, những cái vuốt, cánh, đầu, răng, râu...
- Hành động: đạp, vũ cánh, nhai, vuốt râu..; đi đứng, dún dẩy, cà khịa, quát,
đá ghẹo...
- Ý nghĩ: tưởng là tay ghê gớm, đứng đầu thiên hạ.
- > Tính từ, động từ, từ láy, phép so ánh, nhân hóa;
-> Làm nổi bật vẻ đẹp khoẻ mạnh, cường tráng, yêu đời, tự tin nhưng
kiêu ngạo, hiếu thắng tự phụ, hống hách,… cậy sức bắt nạt kẻ yếu.

4. Bài học đường đời đầu tiên mà Dế Mèn.
a. Lời nói, hành động của Dế Mèn với Dế Choắt.

Hoạt
động cá
nhân

Từ lời nói của Dế
Mèn khi thăm nhà
Dế Choắt và việc Dế
Choắt nhờ giúp đỡ.
Em có nhận xét gì về
Những lời nói và
thái độ gì của Dế
Mèn?

Có thể xem cái chết của Dế
Choắt là một bước ngoặt khiến
Dế Mèn thay đổi cách nhìn về
bản thân và về người khác
không? Vì sao?

* Dế Choắt trong cái nhìn của Dế Mèn
Tên gọi,
xưng hô

Ngoại hình

Tính cách, sinh
hoạt 

+ Tự đặt tên cho bạn: Dế Choắt
+ Xưng hô: Chú mày – ta;
+ Như gã nghiện thuốc phiện;
+ Cánh ngắn ngủn, râu một mẩu, mặt mũi ngẩn ngơ;
+ Hôi như cú mèo;
+ Dại dột, có lớn mà không có khôn;
+ Ăn ở bẩn thỉu, lôi thôi;

Dế Choắt trong mắt của Dế Mèn: Xấu xí, yếu ớt, lười nhác, bẩn thỉu.


Khi Dế Choắt nhờ giúp đỡ (đào hang sâu, có đường sang hang của Dế Mèn phòng lúc
hoạn nạn), Dế Mèn thẳng thừng từ chối, thậm chí còn miệt thị Dế Choắt: hôi hám…

a. Lời nói, hành động của Dế Mèn với Dế Choắt.

Lời nói: + Xưng hô - gọi: “chú mày” - xưng “ta”
+ Lời từ chối: Đào tổ nông thì cho chết!
=> Thái độ thể hiện sự ngạo mạn ích kỉ, hẹp hòi, coi thường
người khác.

b, Những cảm xúc suy nghĩ của Dế Mèn sau khi gây ra cái chết cho Dế Choắt
PHIẾU HỌC TẬP 3
Câu 1: Vì sao Dế Choắt lại chết?
A. Vì cơ thể Dế Choắc vốn ốm yếu
B.Vì Dế Choắc bị tai nạn
C.Vì Dế Mèn trêu chị Cốc, chị Cốc nổi nóng và mổ chết Dế Choắc để trút giận
C
Câu 2: Thái độ của Dế Choắc trước khi chết;
D.Oán hận
E.Không hề trách móc mà còn ân cần khuyên nhủ
B
F.Im lặng
Câu 3: Dế Choắc đã khuyên nhủ Dế Mèn điều gì khiến Dế Mèn xúc động và tỉnh ngộ?
G.Ở đời không được ngông cuồng dại dột sẽ chuốc vạ vào thân
H.Ở đời phải cẩn thận khi nói năng, nếu không sớm muộn cũng mang vạ vào thân
I. Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn cũng mang vạ vào
mình.
 

c

Cái
chết
của
Dế
Choắt

Nguyên nhân: Dế Mèn trêu chị Cốc, chị nổi
nóng và mổ chết Dế Choắt để trút giận;
Thái độ của Dế Choắt: không trách móc,
ân cần khuyên nhủ → hiền lành, bao dung;

b, Những cảm xúc suy nghĩ của Dế Mèn sau khi gây ra cái chết cho Dế Choắt

Hoạt động
cá nhân

Chứng kiến cái chết của
Dế Choắt. Dế Mèn đã có
những cảm xúc, suy nghĩ
gì? Những cảm xúc suy
nghĩ đó cho thấy sự thay
đổi nào ở Dế Mèn? Tác
giả đã sử dụng nghệ thuật
gì?

Gợi ý: Lời kể của Dế
Mèn, lời đối thoại của
Mèn với Choắt, sự thay
đổi trong lời nói, hành
động…thể hiện thái độ
gì của Dế Mèn? Sự thay
đổi tâm lí…

Cảm
xúc,
suy
nghĩ
của
Dế
Mèn

Sợ hãi
“tôi cũng khiếp, nằm im thít,
hoảng hốt”
Ân hận
“anh mà chết là tại tôi
ngông cuồng”

Hối lỗi
“Nào tôi đâu biết…bây giờ”

Nghệ thuật
miêu tả
tâm lí
nhân vật
sinh động,
hợp lý

b, Những cảm xúc suy nghĩ của Dế Mèn sau khi gây ra cái chết cho Dế
Choắt.

+ Nguyên nhân: Dế Mèn trêu chị Cốc
+ Hành động, lời nói: Hốt hoảng quỳ xuống, nâng đầu lên, than, đem
chôn, đứng lặng...
=>Nhân vật được miêu tả qua cử chỉ, lời nói, cảm xúc, suy nghĩ; lời
kể, lời đối thoại chân thành, thể hiện sự thay đổi trong tính cách của
Dế Mèn.

Hoạt động
cặp đôi

Từ những trải nghiệm
đáng nhớ, Dế Mèn đã rút
ra được bài học gì? Theo
em Dế Mèn tự kể lại câu
chuyện bằng ngôi kể thứ
nhất có tác dụng gì?

Gợi ý: - Theo em, vì sao Mèn
lại có sự thay đổi trong tính
cách của mình như vậy? (Điều
gì ở Choắt khiến Mèn tỉnh
ngộ?)
- Tính cách của con người có
thể thay đổi được không?
Điều gì giúp con người có thể
thay đổi tính cách?
- Theo em, bài học đường đời
đầu tiên của Mèn là gì?

Bài học đường đời đầu tiên mà Dế Mèn rút ra sau sự việc xảy ra với Dế Choắt là gì?

- Không nên hung hăng, hống hách ;

- Sống phải nhân ái, chan hòa, khiêm tốn;

- Trong ứng xử phải biết tôn trọng người khác.
* Dế Mèn kể câu chuyện của chính mình, đã khiến truyện trở nên chân thực, khách
quan, nhân vật có thể bộc lộ rõ nhất tâm trạng, cảm xúc của mình khi trải qua.

* Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.
- Không nên hung hăng, hống hách .
- Sống phải nhân ái, chan hòa, khiêm tốn;
- Trong ứng xử phải biết tôn trọng người khác.
=> Dế Mèn rút ra bài học chính là sự trả giá cho những hành
động ngông cuồng thiếu suy nghĩ. Bài học ấy thể hiện qua lời
khuyên chân tình của Dế Choắt.
Từ bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn em đã rút
ra được bài học gì cho bản thân?

+ Yêu cầu học sinh lấy tờ giấy đã bị xé rách đầu tiết học ra.
Sau đó sẽ sáng tạo một sản phẩm từ tờ giấy bị rách đó ( gấp
chim hạc, gấp ngôi sao, vẽ, cắt dán thành bông hoa...) và
thuyết trình về ý nghĩa của sản phẩm.
+ Từ hoạt động trải nghiệm, gv hỏi: Có phải tờ giấy rách là
tờ giấy bỏ đi không? Vậy thì đứng trước những lỗi lầm, ta cần
phải có thái độ như thế nào?

- Ai cũng có sai lầm, điều quan trọng là phải biết nhận ra sai
lầm của mình để điểu chỉnh.
- Cần nhân ái, khoan dung với người khác.
- Cần cân nhắc kĩ trước mọi hành động để không gây hại cho
người khác và cho chính mình.

Trước những lỗi lầm, chúng ta phải biết nhận ra và sửa chữa những
sai lầm mà mình mắc phải, biết nghiêm khắc trước những thiếu sót của bản
thân.

III.Luyện tập

Truyện
Đồng
Thoại

* Đặc
củaem
truyện
đồng
thoại.
Những dấu
hiệuđiểm
nào giúp
nhận biết
“Bài
học đường đời đầu tiên”
là truyện đồng thoại? (Thực hiện phiếu bài tập số 4)

Đọc giả chủ yếu

Thiếu nhi

Nhân Vật

Dế Mèn, Dế Choắt, chị Cốc
Nhân hóa

Nghệ thuật

Ngôi kể thứ nhất
Tưởng tượng đặc sắc
Tự sự kết hợp với miêu tả
Xây dựng hình tượng đẹp, gần gũi,..

Đối tượng Phản ánh Loài vật mang đặc trưng của con người (hung
hăng, kiêu ngạo, ích kỉ, bao dung,…

Đôi càng mẫm bóng

Vuốt cứng dần và nhọn choắt
Răng: đen nhánh, nhai ngoàm ngoạp

Đặc điểm
loài vật

Truyện
đồng
Thoại

đạp phanh phách

Râu: dài, uốn cong.
Đầu: to, nổi từng tảng
Ghẹo anh Gọng vó
Đưa chân lên vuốt râu

Cà khịa to tiếng với mọi người
Quát chị cào cào
Đặc điểm
con người

Xưng “tao” gọi “mày”
Hãnh diện, kiêu ngạo ngông cuồng
Sợ hãi, ân hận

IV. VẬN DỤNG
Hiện nay, trong cuộc sống, đặc biệt là trong lớp học vẫn còn hiện tượng "Dế
Mèn". Giả sử em gặp những hiện này, em sẽ nói với bạn như thế nào? Em rút
ra được bài học ứng xử như thế nào cho bản thân qua câu chuyện Dế Mèn?

Gợi ý
 Qua câu chuyện của Dế Mèn khiến em hiểu vì Dế Mèn mới lớn, sống
trong một thế giới nhỏ bé, quanh quẩn gồm những người hiền lành nên
đã lầm tưởng sự ngông cuồng là tài ba của mình, có thái độ kiêu căng, tự
phụ. Đây cũng là những lỗi lầm dễ mắc phải ở những người tuổi mới
lớn. 
 Thái độ cần có trước những lỗi lầm: chúng ta phải biết nhận ra và sửa
chữa những sai lầm mà mình mắc phải, phải tự trọng, biết nghiêm khắc
trước những thiếu xót của mình.

Dặn dò:

Ôn lại và ghi nhớ nội dung kiến thức của bài Bài học đường đời
đầu tiên.
Chuẩn bị bài “Giọt sương đêm” của Trần Đức Tiến:
+ Chuẩn bị các phiếu học tập số 1, 2,3 kẻ sẵn vào trong vở.
+ Tìm hiểu trước các câu hỏi trong phần Suy luận và phần Suy
ngẫm và phản hồi trong văn bản.
+ Tìm hiểu về tác giả Trần Đức Tiến và tuyển tập “Xóm bờ dậu”
của ông.

Hướng dẫn về nhà

- Viết đoạn văn khoảng 5-7 dòng) kể lại
một sự việc trong đoạn trích Bài học đường đời đầu
tiên bằng lời của một nhân vật do em tự chọn.
- Chuẩn bị bài “Giọt sương đêm”.
- Gợi ý:

HOẠT ĐỘNG CÁ NHÂN

+ Hình thức: Đảm bảo đoạn văn tự sự (viết hoa lùi đầu dòng
kết thúc đến chỗ chấm xuống dòng.)
+Nội dung: Kể lại một sự việc (Mèn chứng kiến cái chết của
Choắt). Lưu ý: đầy đủ các chi tiết chính.

CHÚC CÁC EM HỌC TỐT VÀ
TIẾN BỘ MỖI NGÀY.