1

NGƯỜI THỰC HIỆN: Nguyễn Hồng Nhung
CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI LỚP HỌC ONLINE
PHÒNG - CHỐNG COVID - 19
ÔN TẬP CÂU RÚT GỌN VÀ CÂU ĐẶC BIỆT
TRẠNG NGỮ
I. Kiến thức cơ bản
1. Rút gọn câu
? Em hãy cho biết cấu tạo của câu được bôi đỏ?

VD: - Bao giờ cậu đi Đà Lạt?
- Ngày mai
Câu thiếu chủ ngữ và vị ngữ
?Theo em có thể khôi phục được thành phần còn thiếu không? Nếu có hãy khôi phục?
Có thể khôi phục được thành phần còn thiếu
Ngày mai/ tớ/ đi Đà Lạt
TN CN VN
Thế nào là rút gọn câu:
- Khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu, tạo thành câu rút gọn.
- Mục đích:
+ Làm cho câu gọn hơn,vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu trước đó;
+ Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người (lược bỏ chủ ngữ)

BT 1: Trong các câu tục ngữ sau,câu nào là câu rút gọn? Những thành phần nào của câu được rút gọn? Rút gọn câu như vậy để làm gì?
a/ Người ta là hoa đất.
b/ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
Đáp án:
- Câu b là câu rút gọn chủ ngữ.
- Có thể khôi phục: Chúng ta ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
- Câu b là một câu tục ngữ nêu một quy tắc ứng xử chung cho mọi người.
BÀI TẬP NHANH
BT 2: Đâu là câu rút gọn trả lời cho câu hỏi
“ Hằng ngày, cậu dành thời gian cho việc gì nhiều nhất?”
Hằng ngày mình dành thời gian cho việc đọc sách nhiều nhất.
B. Đọc sách là việc mình dành nhiều thời gian nhất.
C. Đọc sách.
BT 3: Tìm câu rút gọn trong đoạn trích, cho biết thành phần nào được rút gọn ?
a, Anh cứ hát. Hết sức hát . Gò ngực mà hát . Há miệng to mà hát .
( Nguyễn Công Hoan )
Rút gọn VN
Rút gọn CN
b,Tiếng hát ngừng. Cả tiếng cười.
(Nam Cao)
2. Câu đặc biệt
a. Rầm! Mọi người ngoảnh lại nhìn, hai chiếc xe máy tông vào nhau. Thật khủng khiếp!
Xác định câu đặc biệt trong đoạn văn sau:
b. Sớm. Chúng tôi tụ hội ở góc sân. Toàn chuyện trẻ em. Râm ran.
(Duy Khán)
Rầm!
Thật khủng khiếp!
Câu đặc biệt trong hai đoạn văn :
Sớm.
Râm ran.
Câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.
=> Câu đặc biệt
Xem bảng sau, đánh dấu X vào ô thích hợp.
Tác dụng của câu đặc biệt
x
x
x
x
- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn.
- Bộc lộ cảm xúc
- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật hiện tượng
- Gọi đáp
Xác định câu đặc biệt và cho biết tác dụng của nó trong đoạn văn sau:
Tác dụng:
Thường gặp trong văn miêu tả, kể chuyện ; như là bối cảnh cho những sự việc được trình bày tiếp theo.
Vd : Sài Gòn. Năm 1975. Quân ta tấn công.
Thường gặp trong văn miêu tả, kể chuyện ; thường có nhiều câu đặc biệt nối tiếp nhau.
Vd : Gió. Mưa. Não nùng.
Bộc lộ trực tiếp tình cảm của mình đối với hiện thực. Thường dùng các thán từ.
Vd : Trời ơi !.
Người nói hướng tới người nghe, kêu gọi sự chú ý của người nghe. Trong trường hợp này thường có :
+ Từ hô gọi, đại từ nhân xưng, tên riêng.
+ Tình thái từ : ạ, ơi, nhỉ, này, à, hỡi, ơi…
- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn.
- Bộc lộ cảm xúc.
- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật hiện tượng.
- Gọi đáp.
Tác dụng
Phân biệt các câu màu đỏ sau, cho biết câu nào là câu rút gọn, câu nào là câu đặc biệt?


3. Chú ý
a) A hỏi :
- Chị gặp anh ấy bao giờ?
B trả lời :
- Một đêm mùa xuân.
b) Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.

3. Chú ý:
Có cấu tạo gồm một từ hoặc một cụm từ; ngắn gọn, truyền tải thông tin nhanh
Là loại câu được cấu tạo theo mô hình CN – VN.
- Dựa vào hoàn cảnh sử dụng, có thể xác định được thành phần bị rút gọn và khôi phục lại thành phần đó.
- Là loại câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.
Do từ hoặc cụm từ trong câu làm trung tâm cú pháp, không xác định được thành phần câu.
Ví dụ:
Bao giờ anh đi Hà Nội?
Ngày mai.
Ví dụ:
Lan ơi!
Gió.Mưa.Não nùng.
II. HƯỚNG DẪN GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP VỀ CÂU RÚT GỌN VÀ CÂU ĐẶC BIỆT TRONG ĐỀ CƯƠNG
Đề số 1:
Câu 2:Trong đoạn trích sau đây những câu nào là câu đặc biệt?
"Mọi người lên xe đã đủ. Cuộc hành trình tiếp tục. Xe chạy giữa cánh đồng hiu quạnh. Và lắc. Và xóc".

Câu đặc biệt: Và lắc. Và xóc.
Đề số 3
Câu 1:  Hãy xác định câu rút gọn có trong mỗi đoạn trích sau và khôi phục lại thành phần được rút gọn trong câu tìm được. 
a)  Con cá trả lời:
     – Thôi đừng lo lắng. Cứ về đi. Trời phù hộ lão. Mụ già sẽ là nữ hoàng.
(Ông lão đánh cá và con cá vàng – A.Pu-skin)
Câu rút gọn: Thôi đừng lo lắng. Cứ về đi.
Rút gọn chủ ngữ


b) Quan lớn đỏ mặt tía tai, quay ra quát rằng:
– Đê vỡ rồi!… Đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày, thời ông bỏ tù chúng mày! Có biết không?… Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy? Không còn phép tắc gì nữa à?
(Sống chết mặc bay – Phạm Duy Tốn)

Câu rút gọn: Có biết không?
Không còn phép tắc gì nữa à?
Rút gọn chủ ngữ.
Câu 2: Hãy tìm và nêu tác dụng của câu đặc biệt có trong các đoạn trích sau
a) Đêm. Thành phố lên đèn như sao sa. Màn sương dày dần lên, cảnh vật mờ đi trong một màu trắng đục.
(Ca Huế trên sông Hương – Hà Ánh Minh)
b) Mẹ ơi! Con khổ quá mẹ ơi! Sao mẹ đi lâu thế? Mãi không về!
c) Than ôi! Sức người khó địch nổi với sức trời! Thế đê không sao cự được lại với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất.
(Sống chết mặc bay – Phạm Duy Tốn)
a) Đêm. → Xác định thời gian diễn ra sự việc được nêu trong đoạn
b) Mẹ ơi! → Gọi đáp
c) – Than ôi! → Bộc lộ cảm xúc
– Lo thay! → Bộc lộ cảm xúc
– Nguy thay! → Bộc lộ cảm xúc

ĐỀ 11
Câu 1. Tìm câu đặc biệt trong đoạn trích dưới đây và cho biết tác dụng của chúng:
a) Buồn ơi! Xa vắng mênh mông là buồn.
b) Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm, cây tre mang đức tính của người hiền là tượng trưng cao quý của con người Việt Nam.
Buồn ơi! → Bộc lộ cảm xúc
b. Cây tre Việt Nam. → nêu lên nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn.









Câu 2. Tìm câu rút gọn, khôi phục lại thành phần bị lược bỏ và nhận xét tác dụng của việc rút gọn ấy trong đoạn văn sau:

Một thói quen xấu ta thường gặp hằng ngày, ở bất cứ đâu là thói quen vứt rác bừa bãi. Ăn chuối xong cứ tiện tay là vứt toẹt ngay cái vỏ ra cửa, ra đường…
(Băng Sơn)
Phượng xui ta nhớ cái gì đâu. Nhớ người sắp xa, còn đứng trước mặt… nhớ một trưa hè gà gáy khan… nhớ một thành xưa son uể oải…

Câu rút gọn:
a) Ăn chuối xong cứ tiện tay là vứt toẹt ngay cái vỏ ra cửa, ra đường.....
→ Thành phần bị lược bỏ: chủ ngữ
→ Chúng ta ăn chuối xong cứ tiện tay là vứt toẹt ngay cái vỏ ra cửa, ra đường.....
→ Tác dụng: tránh lỗi lặp từ trong câu trước đó.
b) Nhớ người sắp xa,còn đứng trước mặt....nhớ một trưa hè gà gáy khan...nhớ một thành xưa son uể oải...
→ Thành phần bị lược bỏ: chủ ngữ
→ Phượng nhớ người sắp xa,còn đứng trước mặt.... Phượng nhớ một trưa hè gà gáy khan... phượng nhớ một thành xưa son uể oải...
→ Tác dụng: không làm cho câu gặp phải lỗi lặp từ hay tránh lỗi lặp từ trong câu.

ĐỀ BÀI 16
Câu 1: Xác định câu rút gọn trong những trường hợp sau, chỉ rõ những thành phần được rút gọn và khôi phục lại thành phần bị rút gọn?
a. Vệ sĩ thân yêu ở lại nhé! Ở lại gác cho anh tao ngủ nhé! ( Khánh Hoài)
b. Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình. (Tô Hoài)
c. - Những ai ngồi đấy?
- Ông Lí Cựu với ông Chánh hội. ( Ngô Tất Tố)
d. - Khi nào lớp mình đi tham quan?
- Sáng thứ tư.
e. Có công mài sắt, có ngày nên kim
f. Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo
g. “Muốn sang phải bắt cầu Kiều
Muốn con hay chữ, phải yêu lấy thầy”
Câu rút gọn:
Ở lại gác cho anh tao ngủ nhé! → Rút gọn CN
Vừa thương vừa ăn năn tội mình. → Rút gọn CN
- Ông Lí Cựu với ông Chánh hội. → Rút gọn VN
- Sáng thứ tư
e f g đều là câu rút gọn thành phần CN
ĐỀ 18
Câu 1: Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi:
“Bố em đi cày về.
Đội sấm
Đội chớp
Đội cả trời mưa...”
(Mưa – Trần Đăng Khoa)
a, Xác định câu rút gọn có trong đoạn thơ trên?
b, Khôi phục lại thành phần câu được rút gọn?

a. Đội sấm
Đội chớp
Đội cả trời mưa...”
b. Câu rút gọn thành phần CN là “Bố”
Chúc các em học tốt.