Bảo tàng Quang Trung

TIẾT 15,16,17 BÀI 8

Bài 8: PHONG TRÀO TÂY SƠN
1. Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ
? Tìm hiểu nguyên nhân cuộc KN Tây Sơn bùng
nổ ?

Nhà Bác học Lê Quý Đôn nhận xét:
“Từ quan to đến quan nhỏ, nhà cửa chạm trổ,…
lấy sự phú quý phong lưu để khoe khoang lẫn
nhau… Họ coi vàng bạc như cát, lúa gạo như bùn,
hoang phí vô cùng”. Trương Phúc Loan “thu lợi 5
cửa nguồn, nhận của đút lót, vàng bạc, châu báu,
gấm vóc chứa đầy nhà. Ruộng vườn, tôi tớ, trâu
ngựa không biết bao nhiêu kể”

1:Nguyên nhân bùng nổ khởi nghĩa Tây Sơn:
- Từ giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến
Đàng Trong ngày càng suy yếu. Bộ máy quan lại
các cấp rất cồng kềnh và tham nhũng.
- Các chính sách của chính quyền chúa Nguyễn
như tô thuế, lao dịch nặng nề, lại thêm thiên tai và
sự suy thoái của nền kinh tế làm cho đời sống nhân
dân khốn cùng.

* Mâu thuẫn gay gắt giữa nhân dân với chính
quyền chúa Nguyễn làm bùng nổ cuộc khởi
nghĩa Tây Sơn.

Nguyễn Nhạc (? - 1793)

Nguyễn Huệ (1753 - 1792)

Nguyễn Lữ (? - 1787)

Tổ tiên anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ vốn quê ở
Nghệ An, bị chúa Nguyễn bắt đưa vào Đàng Trong khai khẩn đất
hoang. Ba anh em sinh ra và lớn lên ở ấp Kiên Thành, phủ Quy Nhơn,
nay thuộc Tây Sơn- Bình Định. Thuở nhỏ ba anh em theo học ông giáo
Hiến, một nho sĩ bất mãn với chế độ thối nát đương thời. Chính người
thầy này đã phát hiện được khả năng khác thường của Nguyễn Huệ (là
người có vóc dáng đặc biệt, vừa khỏe mạnh vừa can đảm, mắt sáng
như chớp, tiếng vang như chuông)và khuyên ba anh em khởi nghĩa để
xây dựng đại nghiệp. Do vậy, anh em Tây Sơn quyết đứng lên khởi
nghĩa được nhân dân ủng hộ nhiệt tình.

Điền thông tin vào bảng sau
Nội dung

Sự kiện chính

Thời gian bắt đầu

1771

Lãnh đạo

 Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ

Căn cứ

 Tây Sơn thượng đạo( nay thuộc An Khê,
Gia Lai)

Khẩu hiệu

  “Lấy của người giàu chia cho người
nghèo”

Lực lượng

 

Đông đảo các tầng lớp nhân dân

Tây Sơn thượng đạo
TỈNH
1771
TỈNH BÌNH ĐỊNH

GIA
LAI

S.
Côn T
ây

Sơ

n

hạ
đ

ạo

S.
Côn

Hình. 8.2 -Lược đồ căn cứ địa của nghĩa quân Tây Sơn

2 Những thắng lợi tiêu biểu của phong trào Tây Sơn

Đánh tan
quân Xiêm

Dựng cờ
khởi nghĩa

1777

Triều Lê sụp đổ Nguyễn
Huệ lên ngôi hoàng đế

1786
1785

1771

Lật đổ chính quyền
chúa Nguyễn

1789
1788

Lật đổ chính quyền
chúa Trịnh

Đại phá quân
Thanh

Sơ đồ diễn biến chính của phong trào Tây Sơn

2 Những thắng lợi tiêu biểu của phong
trào Tây Sơn
a) Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng
Trong

1

Tiết 37

Tiết 24

Luật chơi:
- Trả lời nhanh các câu hỏi.
- Sau khi câu hỏi được đưa ra, đội nào có tín hiệu trước
được quyền trả lời. Trả lời đúng mỗi câu được 5 điểm. Trả
lời sai hoặc chưa đầy đủ nhóm khác sẽ trả lời và được điểm.

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 1: Đến giữa năm 1774 nghĩa quân Tây Sơn kiểm
soát được những vùng đất nào?

1. Lật đổ chính quyền họ
Nguyễn.
THĂNG
LONG

PHÚ XUÂN
QUẢNG NAM
Giữa nămQUY
1774

GIA ĐỊNH

NHƠN

Nơi kiểm soát của
3 anh em Tây Sơn.
Nghĩa quân Tây Sơn
làm chủ được 1
vùng rộng lớn từ
Quảng Nam đến
Bình Thuận.

BÌNH THUẬN

LƯỢC ĐỒ TÂY SƠN CHỐNG CÁC THẾ LỰC PHONG KIẾN VÀ CHỐNG QUÂN XÂM

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 2. Chúa Trịnh đã làm gì khi quân Tây Sơn nổi dậy và
kiểm soát được một vùng đất rộng lớn từ Quảng Nam vào
tới Bình Thuận?

Đáp án: Chúa Trịnh từ Đàng ngoài đánh vào chiếm Phú
Xuân (Huế).

THĂNG LONG

PHÚ XUÂN
QUẢNG NAM
QUY NHƠN

GIA ĐỊNH

CẦN THƠ

BÌNH THUẬN

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 3. Xác định tình thế khó khăn của quân Tây Sơn Khi
quân Trịnh tiến vào Phú Xuân?

THẰNG LONG

Quân Trịnh
PHÚ XUÂN

QUẢNG NAM

Tây QUY NHƠN
Sơn
GIA ĐỊNH

BÌNH THUẬN

Đáp án:Quân
Tây Sơn bị kìm
kẹp giữa quân
Trịnh ở Đàng
Ngoài đánh vào
đã chiếm được
Phú Xuân( Huế)
và quân
Nguyễn ở Đàng
Trong.

Quân Nguyễn

LƯỢC ĐỒ TAY SƠN KHỞI NGHĨA CHỐNG CÁC THẾ

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 4. Nếu là cố vấn của ba anh em Nguyễn Huệ em có đề
xuất gì?

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 5. Nghĩa quân Tây Sơn đã làm gì khi ở vào thế
bất lợi?

Câu 5. Nghĩa
quân Tây Sơn đã
làm gì khi ở vào
thế bất lợi?

THẰNG LONG

Quân Trịnh
PHÚ XUÂN
QUẢNG NAM

QUY NHƠN

GIA ĐỊNH

Quân Nguyễn

Tây
Sơn
BÌNH THUẬN

Khi ở vào thế
bất lợi quân Tây
Sơn tạm hòa
hoãn với quân
Trịnh.
- Nghĩa quân
Tây Sơn bốn lần
đánh vào Gia
Định.

LƯỢC ĐỒ TAY SƠN KHỞI NGHĨA CHỐNG CÁC THẾ

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 6. Tại sao nghĩa quân lại hòa với quân Trịnh
mà không hòa với quân chúa Nguyễn?

Đáp án:Do vì lúc đó nghĩa quân Tây Sơn ở vào thế

bất lợi, phía Bắc có quân Trịnh, phía Nam có quân
Nguyễn, quân Trịnh lúc bấy giờ còn rất mạnh,
trong khi quân Nguyễn đang suy yếu do giao chiến
với quân Tây Sơn.

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 7. Trước lời đề nghị của quân Tây Sơn quân
Trịnh có chấp nhận giảng hòa không? Vì sao?

Đáp án: Quân Trịnh chấp nhận giảng hòa vì

muốn lợi dụng quânTây Sơn tiêu diệt quân
Nguyễn. Chờ cả hai bên suy yếu sẽ cùng lúc
tiêu diệt cả hai lực lượng này.

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 8. Từ năm 1776 đến 1783 quân Tây Sơn mấy
lần tiến đánh Gia Định?

Đáp án: Nghĩa quân Tây Sơn đã 4 lần đánh vào
Gia Định.

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 9. Trong lần tiến quân năm 1777 quân Tây
Sơn đã làm được việc gì?

Đáp án:Trong lần tiến quân năm 1777 quân
Tây Sơn bắt giết được chúa Nguyễn, chính
quyền họ Nguyễn ở Đàng trong sụp đổ.

1

Tiết 37

Tiết 24

Câu 10. Việc quân Tây Sơn lật đổ chính quyền họ
Nguyễn ở Đàng Trong có ý nghĩa gì?

Đáp án:Ý nghĩa là Phong trào TS ngày càng lớn
mạnh, được nhân dân ủng hộ, là tiền đề để đánh
đổ các tập đoàn phong kiến tiếp theo ở Đàng
Ngoài.

2. Những thắng lợi tiêu biểu của phong trào Tây Sơn
a. Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong
- Năm 1774, nghĩa quân đã làm chủ được một vùng
rộng lớn từ Quảng Nam đến Bình Thuận
- Bốn lần đánh vào Gia Định và năm 1777 đã bắt giết
được chúa Nguyễn.
- ý nghĩa: : Phong trào TS ngày càng lớn mạnh, được
nhân dân ủng hộ, là tiền đề để đánh đổ các tập đoàn
phong kiến tiếp theo ở Đàng Ngoài.
 

b, Đánh tan quân Xiêm xâm lược

Lược đồ quân Xiêm xâm lược nước ta

Lược đồ trận Rạch Gầm-Xoài Mút

Bài 8 PHONG TRÀO TÂY SƠN

2 Những thắng lợi tiêu biểu của phong trào Tây Sơn
b, Đánh tan quân xâm lược xiêm
Nội dung

Sự kiện

Thời gian

19-1-1785

Địa điểm

Trận địa quyết chiến ở Rạch Gầm – Xoài Mút( nay thuộc
Châu Thành Tiền Giang)

Cách đánh

Bố trí mai phục, nhử quân Xiêm vào trận địa, quân thủy
bộ cùng tiến quân tiêu diệt quân Xiêm.

Kết quả

Thắng lợi nhanh chóng

Ý nghĩa

Là một trong những trận thủy chiến lớn nhất trong lịch sử
chống giặc ngoại xâm của nhân dân ta, đập tan âm mưu
xâm lược của quân Xiêm bảo vệ nền độc lập dân tộc.

Chú giải
Ranh giới giữa
Đàng Trong -Đàng
ngoài
Quân thủy
Quân bộ

6/1786

Chó gi¶i
N¬i kiÓm so¸t cña 3
anh em T©y S¬n:
NguyÔn Nh¹c (Quy Nh¬n)

Lược đồ Tây
Sơn khởi nghĩa
chống các thế
lực phong kiến
và chống quân
xâm lược

NguyÔn HuÖ (Phó Xu©n)
NguyÔn L÷ (Gia §Þnh)

----- :Ranh giíi quèc gia
ngµy nay

1785

c, Lật đổ chính quyền chúa Trịnh. Triều Lê sụp đổ

STT

Thời gian

Sự kiện

1

5/1786

2

6/1786

Nguyễn Huệ chỉ đạo quân tiến ra
Phú Xuân và nhanh chóng hạ
thành
Quân Tây Sơn tiến ra phía Nam
sông Gianh , giải phóng toàn bộ
vùng đất Đàng Trong, rồi tiến
thẳng ra Đàng Ngoài

3
4

Lược đồ Tây
Sơn khởi nghĩa
chống các thế
lực phong kiến
và chống quân
xâm lược

7/1786

Chú giải
Ranh giới giữa Đàng
trong - Đàng ngoài
Quân thủy
Quân bộ

Lược đồ Tây
Sơn khởi nghĩa
chống các thế
lực phong kiến
và chống quân
xâm lược

Nguyễn
Huệ

Nguyễn
Nhạc

Nguyễn Lữ

c, Lật đổ chính quyền chúa Trịnh. Triều Lê sụp đổ
STT

Thời gian

Sự kiện

1

5/1786

Nguyễn Huệ chỉ đạo quân tiến ra Phú
Xuân và nhanh chóng hạ thành

2

6/1786

Quân Tây Sơn tiến ra phía Nam sông
Gianh , giải phóng toàn bộ vùng đất
Đàng Trong, rồi tiến thẳng ra Đàng
Ngoài

3

7/1786

Với danh nghĩa “ phù lê diệt Trịnh”
quân Tây tiến vào thành Thăng Long,
lật đổ chúa Trịnh

4

Giữa năm 1788

Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc lần 2,
vua Lê bỏ trốn. Chính quyền phong
kiến Lê – Trịnh hoàn toàn sụp đổ

d, Đại phá quân Thanh xâm lược

Nguyên nhân:
• Vua Lê Chiêu Thống “thế cùng lực kiệt” cầu
cứu nhà Thanh, nhân cơ hội này, Tôn Sĩ Nghị chỉ
huy 29 vạn quân Thanh xâm lược nước ta
*

iK
h
in

Tô
nS

ĩN

gh
ị

Ng
hi

Đạ
SƠN TÂY

Sầ
m

Đố
ng

Ô
TUYÊN QUANG

* Kế sách của quân Tây Sơn
- Quân Tây Sơn thực hiện kế sách “vườn không nhà
trống” rút khỏi Thăng Long, xây dựng tuyến phòng thủ
Tam Điệp-Biện Sơn.
- Tháng 12-1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng
đế, lấy niên hiệu là Quang Trung, chỉ huy 5 đạo
quân Tây Sơn tiến quân ra Thăng Long.

TUYÊN QUANG

SƠN TÂY

Biện Sơn

“Đánh cho để tóc dài ,
Đánh cho để răng đen ,
Đánh cho nó chích luân bất phản,
Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn,
Đánh cho sử tri Nam quốc anh
hùng chi hữu chủ”.

TUYÊN QUANG

ĐÔ ĐỐC LỘC

ĐÔ
ĐỐC
TUY
ẾT

TRUNG
QUANG

ĐÔ Đ
ỐC L
O NG

ỐC
BẢ
O

SƠN TÂY

ĐÔ
Đ

-Hướng tiến công của đạo
quân Quang Trung
+TừTam Điệp,Quang Trung
chia quân làm 5 đạo :
-Đạo chủ lực do Quang
Trung chỉ huy tiến thẳng về
Thăng Long ;
-Đạo thứ hai và thứ ba
đánh vào Tây Nam Thăng
Long
-Đạo thứ tư tiến ra Hải
Dương ;
-Đạo thứ năm tiến lên Lạng
Giang chặn đường rút lui
của giặc.

* Diễn biến:
Ngày 25-1-1789( đêm 30 Tết): Quân Tây Sơn vượt sông
Gián Khẩu tiêu diệt đồn tiền tiêu của giặc
Ngày 28-1-1789( đêm mông3 Tết) QuânTây Sơn vây
đồn Hà Hồi .Quân Thanh bị đánh bất ngờ hoảng sợ hạ
khí giới đầu hàng.
Ngày 30-1-1789( Mồng 5 Tết)
-Sáng quân Tây Sơn duới sự chỉ huy củaQuang Trung tấn đồn
Ngọc Hồi( Thanh Trì –Hà Nội)
-Đạo quân của Đô đốc Long tấn công đồn Đống Đa. Tướng giặc
Sầm Nghi Đống tự tử. Tôn Sĩ Nghị bỏ chạy.
-- Đến trưa , vua Quang Trung cùng đoàn quân chiến thắng tiến
vào kinh thành Thăng Long.

Tranh minh họa: Đạo quân của Quang Trung đánh đồn Ngọc Hồi

Tranh minh họa: Đạo quân của
Quang Trung đánh đồn Ngọc Hồi

*Kết quả: Chỉ trong vòng 5 ngày quân Tây Sơn
đã giải phóng được kinh thành Thăng Long,quét
sạch quân xâm lược Thanh, bảo vệ nền độc lập
của đất nước.

3 . Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của
phong trào Tây Sơn:
1) Nguyên nhân thắng lợi:
- Nhờ tinh thần yêu nước, sự đồng lòng và ý chí chiến
đấu dũng cảm của quân dân ta.
- Sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Quang Trung và
bộ chỉ huy nghĩa quân.
2) Ý nghĩa lịch sử:
- Lật đổ các chính quyền phong kiến thối nát
Nguyễn, Trịnh, Lê, xóa bỏ ranh giới chia cắt đất
nước, đặt nền tảng thống nhất quốc gia.
- Đánh tan các cuộc xâm lược của Xiêm, Thanh, bảo
vệ nền độc lập và lãnh thổ của Tổ quốc.

Di tích gò Đống Đa

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 1: Trong triều đình ở Đàng trong, người nào dưới
đây nắm hết quyền hành, tự xưng là “Quốc phó”, khét
tiếng tham nhũng ?

A. Trương Văn Hạnh
B. B. Trương Phúc Loan
C. Trương Phúc Thuần
D. Trương Phúc Tần .

Câu 2: Vì sao nhân dân gọi nghĩa quân Tây Sơn là “
những kẻ nhân đức''?
A . “Lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo'', xoá nợ
cho nhân dân và bỏ nhiều thứ thuế .
B. Lấy ruộng đất của địa chủ chia cho nông dân
C. Xoá nợ cho nông dân, mở lại chợ cho thương nhân.
D. Lấy ruộng đất công chia cho nông dân, xoá thuế cho
dân.

Câu 3: Căn cứ Tây Sơn Thượng Đạo của nghĩa quân Tây
Sơn trước đây nay thuộc vùng nào ?
A. Tây Sơn - Bình Định

B. An Khê - Gia Lai

C. An Lão - Bình Định

D. Đèo Măng Giang - Gia Lai

Câu 4: Khi lực lượng mạnh, nghĩa quân đánh xuống Tây
Sơn hạ đạo, rồi lập căn cứ ở đâu ?
A . Kiên Mĩ (Tây Sơn - Bình Định )
B . Truông Mây (Bình Định )
C . An Khê (Gia Lai )

Câu 5: Trong bối cảnh nào Nguyễn Nhạc phải tạm
hoà hoãn với quân Trịnh để dồn sức đánh quân
Nguyễn?
A. Nghĩa quân Tây Sơn làm chủ một vùng rộng
lớn.
B. Nghĩa quân Tây Sơn đối mặt với tình thế bất
lợi.
C. Chúa Trịnh hoà hoãn với chúa Nguyễn.
D. Chúa Nguyễn bị bắt, giết.