96

Yêu cầu cần đạt

6-PP

01
Củng cố kiến thức về các yếu
tố của truyện lịch sử: cốt
truyện, bối cảnh; về cách khắc
họa các nhân vật lịch sử, qua
đó, nắm bắt được tính cách
của các nhân vật.

02
Biết tìm và phân tích các
chi tiết tiêu biểu để khái
quát được chủ đề tư tưởng,
thông điệp mà VB muốn
gửi đến người đọc.

03

Kết nối VB với trải
nghiệm cá nhân, từ đó bồi
đắp cho mình tình yêu
nước, lòng tự hào dân tộc,
niềm kính trọng đối với
những người anh hùng của
dân tộc.

Hoạt động khởi động
ề
v
i
u
v
Đố
t
ậ
v
n
â
h
n
c
cá
lịch sử

Ai đã nối nghiệp Tiền Lê,
Hoa Lư chốn cũ, dời về Thăng
Long.
- Là ai?

Lý Công Uẩn

Ai người mặc đổi áo vua,
Cầm quân ra trận đánh lừa giặc Minh.
Vì đại nghĩa phải hy sinh,
Tấm gương trung nghĩa, hiển vinh đời đời. - Là ai?

Lê Lai

Bậc anh hùng tài không đợi tuổi,
Sấu chữ cờ giong ruổi khắp nơi,
Đánh cho quân giặc tơi bời,
Chương Dương, Hàm Tử rạng ngời chiến công.
- Là ai?

Trần Quốc Toản

Can trường kháng chiến mười năm
Anh hùng áo vải nhiều lần khốn nguy.
Gian lao có quản ngại gì,
Gươm thần trả lại chính vì quốc dân. - Là ai?

Lê Lợi

Cờ lau tập trận thiếu thời,
Lớn lên Vạn Kiếp khắp trời danh uy.
Hoa Lư nên bóng quốc kỳ,
Trường An nay hãy còn ghi ơn người - Là ai?

Đinh Bộ Lĩnh

Đố ai trên Bạch Đằng Giang,
Làm cho cọc nhọn, dọc ngang sáng ngời
Phá quân Nam Hán tơi bời,
Gươm thần độc lập giữa trời vung lên. - Là ai?

Ngô Quyền

Đố ai giải phóng Thăng Long,
Nửa đêm trừ tịch quyết lòng tiến binh,
Đống Đa sông Nhị vươn mình,
Giặc Thanh vỡ mộng cường chinh tơi bời - Là ai?

Quang Trung

I
Đọc văn bản và
tìm hiểu chung

1. Đọc
Chú ý đọc thầm, đọc phù
hợp tốc độ đọc

Một số từ khó: chạy trạm, thụ
phong, thừa tuyên, binh pháp,
tùy cơ ứng biến

01

02

2. Tìm hiểu chung
Nhiệm vụ
Hs báo cáo sản
phẩm theo
nhiệm vụ đã
phân công

a. Tác giả
Ngô gia văn phái
- Một nhóm tác giả thuộc
dòng họ Ngô Thì ở làng Tả
Thanh Oai, Hà Nội ngày
nay
- Đây là một dòng họ lớn
có truyền thống nghiên cứu
và sáng tác văn chương

Tên tuổi tiêu biểu
Ngô Thì Ức (1709 – 1736), Ngô Thì
Sĩ (1726 – 1780), Ngô Thì Nhậm
(1746 – 1803), Ngô Thì Chí (1753 –
1788), Ngô Thì Du (1772 – 1840),
Ngô Thì Hương (1774 – 1821),...

Hoàng Lê nhất thống chí là cuốn tiểu thuyết lịch sử, viết bằng chữ Hán theo lối
chương hồi, gồm 17 hồi.
Được sáng tác trong một khoảng thời gian dài từ cuối triều Lê sang đầu triều Nguyễn
(cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX), ghi chép về sự thống nhất của vương triều nhà Lê
vào thời điểm Tây Sơn diệt Trịnh, trả lại Bắc Hà cho vua Lê, đồng thời ca ngợi cuộc
khởi nghĩa Tây Sơn do người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ lãnh đạo

3 phần:

+ Phần 1 (từ đầu đến ngày 25 tháng Chạp năm Mậu Thân (1788)): Được tin quân
Thanh chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi vua, thân chinh đi dẹp giặc.
+ Phần 2 (tiếp theo đến tiến binh đến Thăng Long, rồi kéo vào thành): Chiến thắng
thần tốc của quân Tây Sơn với tài thao lược của vua Quang Trung.
+ Phần 3 (còn lại): Sự đại bại của quân tướng nhà Thanh và tình trạng
thảm hại của vua tôi Lê Chiêu Thống.

II

Khám phá
văn bản

1, Các em thấy video do Trí tuệ nhân tạo (AI) làm ra có
giúp các em dễ hình dung bối cảnh lịch sử hơn không?
2, Tuy nhiên, nếu dùng con mắt của một “nhà sử học” để
quan sát, các em có phát hiện ra điểm hạn chế nào của AI
trong video này không?
3, Từ đó, theo các em, khi chúng ta dùng AI để hỗ trợ học
tập, chúng ta có nên tin tưởng tuyệt đối không, hay vẫn
cần đối chiếu lại với Sách giáo khoa?

1

Liệt kê nhân vật, sự kiện
lịch sử trong văn bản

Em hãy mở Google trên máy
tính GV, gõ từ khóa “Lược
đồ Quang Trung đại phá
quân Thanh”, chọn ra 1 bức
ảnh rõ nét nhất lưu về máy
để đối chiếu với các địa
danh trong sách giáo khoa
và hoàn thiện phiếu sa bàn

1. Liệt kê nhân vật, sự kiện lịch sử trong văn bản
Em hãy liệt kê những
nhân vật và bối cảnh
lịch sử được tác giả đề
cập trong văn bản

1. Liệt kê nhân vật, sự kiện lịch sử trong văn bản
Nhân vật
Quang Trung, La
Sơn Phu tử Nguyễn
Thiếp, Ngô Văn Sở,
Lê Chiêu Thống,
Tôn Sĩ Nghị,…;

1. Liệt kê nhân vật, sự kiện lịch sử trong văn bản
Bối cảnh lịch sử
Đoạn trích tái hiện một giai đoạn lịch sử có
thật: cuối năm 1788, quân Thanh kéo vào xâm
lược nước ta và chiếm Thăng Long. Trước tình
thế nguy cấp, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế,
lấy hiệu Quang Trung, nhanh chóng tiến quân
ra Bắc và làm nên chiến thắng mùa xuân Kỉ
Dậu 1789

1. Liệt kê nhân vật, sự kiện lịch sử trong văn bản

1

Một số sự
kiện lịch
sử

2

3

Ngày 25 tháng Chạp năm Mậu Thân, Nguyễn
Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu là Quang Trung,
chỉ huy quân tiến ra Bắc tiêu diệt quân Thanh
Đêm mùng 3 Tết, bao vây tiêu diệt đồn Hà Hồi;
đêm mùng 5 Tết, quân ta tấn công và hạ đồn
Ngọc Hồi;
Quân Thanh thất bại thảm hại, Tôn Sĩ Nghị và
Lê Chiêu Thống tháo chạy;…

2

Nhân vật trong
truyện lịch sử

a. Nhân vật vua Quang Trung

Chia lớp thành 4 nhóm, HS thảo
luận nhóm để tìm hiểu về nhân
vật vua Quang Trung
- Nhóm 1,2: Hoàn thiện PHT số
1
- Nhóm 3,4: Hoàn thiện PHT số
2

a. Nhân vật vua Quang Trung
Nhận xét cảm hứng của các tác giả khi
khắc họa nhân vật vua Quang Trung
01

Theo em, nguồn cảm hứng
nào đã chi phối ngòi bút của
tác giả khi tạo dựng hình ảnh
người anh hùng dân tộc
Quang Trung?

02

Việc tác giả là trung thần
của nhà Lê nhưng lại viết
về nhân vật Quang Trung
bằng tình cảm đó có mâu
thuẫn không? Em lí giải
như thế nào về điều này?

a. Nhân vật vua Quang Trung
01
Tác giả không giấu nổi
giọng điệu ngợi ca khi nói
về trí tuệ, chiến lược của
vua Quang Trung

02
Mặc dù Ngô gia văn phái là
cựu thần, chịu ơn sâu nặng
của nhà Lê, nhưng là những
trí thức có lương tâm, họ đã
nhìn lịch sử bằng cái nhìn
khách quan, trung thực.

Cảm hứng của tác giả khi khắc họa nhân vật
Qua ngòi bút của các tác giả, ông vua nhà Lê trở nên hết
sức hèn hạ, nhu nhược, ngược lại, hoàng đế Quang Trung
hiện ra với những phẩm chất của một anh hùng dân tộc.

b. Nhân vật Lê Chiêu Thống
Phiên tòa lịch sử
1, Tình huống: Có ý kiến cho rằng:
“Lê Chiêu Thống chỉ là một ông
vua đáng thương vì bị mất ngôi.” Ý
kiến khác lại cho rằng: “Lê Chiêu
Thống là người đặt lợi ích cá nhân
và dòng họ lên trên vận mệnh dân
tộc.” Em đồng tình với ý kiến nào?

Phiên tòa lịch sử
- Chia lớp thành 3 nhóm và phân vai:
+ Nhóm 1: Nhóm trình bày bằng chứng buộc tội.
+ Nhóm 2: Nhóm tìm các yếu tố đáng thương, đáng
cảm thông.
+ Nhóm 3: Hội đồng lịch sử nhận xét và đưa ra kết
luận.

Nhân vật Lê Chiêu Thống
được khắc họa rõ nét qua
những chi tiết

b. Nhân vật Lê Chiêu Thống
Vua Lê trong điện, nghe tin có biến ấy, vội vã cùng bọn
Lê Quýnh, Trịnh Hiến đưa thái hậu ra ngoài.
Cướp thuyền đánh cá khi thấy cầu phao bị đứt, ngày
mồng 6 chạy đến núi Tam Tằng.
Vua Lê đưa thái hậu đến đồn Hòa Lạc, được một người
thổ hào giúp đỡ.
Khi vua Lê nghe thấy tin quân Tây Sơn đã đuổi theo đến
nơi, vua vội vã đi theo lối tắt đến cửa ải, kịp chỗ nghỉ
ngơi của Tôn Sĩ Nghị.

chi tiết vua tôi Lê Chiêu
Thống tháo chạy

b. Nhân vật Lê Chiêu Thống
Vì lợi ích của dòng họ, vị thế nhà Lê mà trở thành
những kẻ phản động, cõng rắn cắn gà nhà, đi
ngược lại quyền lợi của dân tộc.
Đớn hèn, nhục nhã trước quân Thanh.
Tháo chạy thục mạng, cướp cả thuyền của dân mà
qua sông, khi đuổi kịp Tôn Sĩ Nghị thì “nhìn nhau
than thở, oán giận chảy nước mắt”, rồi chấp nhận
phận vong quốc, sau này phải cạo đầu tết tóc như
người Mãn Thanh.

Bản chất hèn nhát,
vì lợi ích riêng của
dòng họ mà đem
vận mệnh dân tộc
đặt vào tay kẻ thù
xâm lược của nhân
vật này. Hành động
“rước voi giày mả
tổ” khiến Lê Chiêu
Thống mất tư cách
của bậc quân
vương

b. Nhân vật Lê Chiêu Thống
Thái độ của tác giả với vua Lê
01

Sự xót thương, ngậm
ngùi cho số phận của Lê
Chiêu Thống

02

Nhưng hơn cả vẫn là
thái độ phê phán một
cách nghiêm khắc đối
với nhân vật này.

3

Chủ đề tư tưởng,
thông điệp của văn bản

3. Chủ đề tư tưởng, thông điệp của văn
bản

Sự đối lập giữa hai nhân vật Quang
Trung và Lê Chiêu Thống; giữa
quân Tây Sơn và quân Thanh được
biểu hiện ra sao? Sự đối lập đó đã
góp phần như thế nào trong việc thể
hiện chủ đề của đoạn trích?

4

Biểu hiện của những đặc
trưng qua đoạn trích.

4. Biểu hiện của những đặc trưng qua đoạn trích.

HS đọc lại để nắm đặc
trưng của truyện lịch
sử được trình bày
trong phần Tri thức
ngữ văn

4. Biểu hiện của những đặc trưng qua đoạn trích.
HS làm việc nhóm, mỗi
nhóm thảo luận về một
đặc trưng (bối cảnh, nhân
vật, ngôn ngữ, cốt truyện)

4. Biểu hiện của những đặc trưng qua đoạn trích.
Bối cảnh
01
Đoạn trích đã tái hiện những sự
kiện nhân vật có thật ở một thời kì,
một giai đoạn lịch sử cụ thể: hiện
thực lịch sử hào hùng của dân tộc
ta và hình ảnh người anh hùng
Nguyễn Huệ với chiến thắng mùa
xuân năm Kỉ Dậu (1789) đánh tan
29 vạn quân Thanh.

02
Nhờ khả năng tưởng tượng,
hư cấu và miêu tả của nhà
văn, bối cảnh của một thời
đại trong quá khứ trở nên
sống động như đang diễn ra
trước mắt người đọc.