???? ? ????



B ài 2: Thường thức mĩ thuật
Sơ lược về mĩ thuật thời Lê
(Từ thế kỉ XV đến đầu thế kỉ XVIII)







I. Vài nét về bối cảnh lịch sử
Sau 10 năm kháng chiến chống quân Minh thắng lợi, trong giai đoạn đầu nhà Lê đã xây dựng một nhà nước phong kiến trung ương tập quyền hoàn thiện với nhiều chính sách kinh tế, quân sự, chính trị, ngoại giao, văn hóa tích cực, tiến bộ, tạo nên xã hội thái bình, thịnh trị.

Thời kỳ này tuy có bị ảnh hưởng tư tưởng Nho giáo và văn hóa Trung Hoa nhưng mĩ thuật Việt Nam vẫn đạt những đỉnh cao, mang đậm đà bản sắc dân tộc.
II. Sơ lược về mĩ thuật thời lê
Câu hỏi: Mĩ thuật thời Lê đã phát triển như thế nào so với mĩ thuật thời Lý - Trần?
- Mĩ thuật thời Lê đã để lại nhiều tác phẩm mĩ thuật có giá trị (các công trình kiến trúc, điêu khắc, tượng Phật .)

- Mĩ thuật thời Lê vừa kế thừa tinh hoa của mĩ thuật thời Lý - Trần vừa giầu tính dân gian.

1. Nghệ thuật kiến trúc
Câu hỏi: Thời Lê có nhiều công trình kiến trúc đẹp và quy mô to lớn gồm mấy loại?
- Gồm hai loại kiến trúc cung đình và kiến trúc tôn giáo
a. Kiến trúc cung đình
Câu hỏi: Em hãy nêu đặc điểm kiến trúc cung đình thời Lê?
- Trong khu vực Hoàng Thành đã xây dựng và sửa chữa nhiều công trình kiến trúc to lớn như các điện Kính Thiên, Cần Chánh,Vạn Thọ, .
* Kiến trúc Thăng Long:

- Về cơ bản vẫn giữ nguyên lối sắp xếp như thành Thăng Long Thời Lý - Trần.

Điện
Kính
Thiên
* Kiến trúc Lam Kinh
- Được xây dựng từ năm 1433. Đây là nơi tụ họp sinh Sốngcủa họ hàng thân thích nhà vua. Xung quanh điện là khu lăng tẩm của các vua và hoàng hậu nhà Lê. Khu điện Lam Kinh được xây dựng theo thế đất tựa núi nhìn sông, bốn bề nước non xanh biếc, rừng rậm. Hiện nay ở đây vẫn còn bia Vĩnh Lăng ghi công Lê Thái Tổ và lăng các vua Lê với nhiều tác phẩm điêu khắc đá

- Kiến trúc Lam Kinh, bên ngoài Hoàng Thành đã xây dựng những công trình khá đẹp như đình Quảng Văn ở ngoài cửa Đại Hưng (cửa phía Nam), cầu Ngoạn Thiềm để vào Hoàng Thành .
Điện ở
Lam Kinh
(Lam Sơn-T Hóa)
Kết luận:
- Tuy dấu tích của cung điện và lăng miếu còn lại không nhiều, song căn cứ vào các bệ cột, các bậc thềm và sử sách ghi chép lại cũng thấy được quy mô to lớn và đẹp đẽ của kiến trúc kinh thành thời Lê.
b. Kiến trúc tôn giáo
Đặc điểm kiến trúc tôn giáo
- Triều đình vẫn tu sửa chùa cũ như chùa Thiên Phúc (Quốc Oai - Hà Tây năm 1444), chùa Kim Liên (Hà Nội, năm 1445),.
- Từ năm 1593 đến năm 1788 nhà Lê đã cho tu sửa lại hoặc xây mới nhiều ngôi chùa điển hình là:
- Nhà Lê đề cao Nho giáo những miếu thờ Khổng Tử, trường dạy Nho học (như Quốc Tử Giám hoặc nhà Thái học) được xây dựng nhiều.

Văn Miếu
Quốc Tử
Giám
(Hà Nội)
Chùa Bút Tháp
(Bắc Ninh)
- Chùa Keo ở Thái Bình (xây dựng từ thời Lý, đến năm 1630 xây dựng lại.
- Chùa Mía ở Đường Lâm (Hà Tây) xây dựng lại năm 1632 với 27 gian và gần 300 pho tượng lớn nhỏ nổi tiếng.
- Chùa Bút Tháp ở Bắc Ninh được sửa chữa năm 1642
- Ngoài ra, nhà Lê còn cho xây dựng các chùa Chúc Thánh, Kim Sơn (Hội An, Quảng Nam năm 1697) Chùa Từ Đàm (Huế năm 1683),...
2. Nghệ thuật điêu khắc và chạm khắc trang trí
Câu hỏi: Thông qua các hình ảnh 2, 3, 4, 5 (SGK) ta nhận thấy các tác phẩm điêu khắc và chạm khắc trang trí thường gắn với loại hình nghệ thuật nào? Bằng những chất liệu gì?
- Nghệ thuật kiến trúc
- Đá và gỗ
a. Điêu khắc
Các tượng Phật bằng gỗ như tượng phật Bà Quan Âm nghìn mắt, nghìn tay chùa Bút Tháp (Bắc Ninh), Phật nhập Nát bàn ở chùa Phổ Minh (Nam Định),.
Tượng rồng tạc ở thành bậc điện Kính Thiên (1467) và điện Lam Kinh (1433 - 1448). Tượng rồng được tạc bằng đá có kích thước lớn, lượn suốt từ bậc trên cùng xuống bậc dưới cùng, dài khoảng 9m. Với khối hình tròn trịa đầu rồng có bờm uốn mượt phủ sau gáy có sừng và tai nhỏ, mũi sư tử, trên thân có nhiều dải mây khúc uốn lượn.
Các pho tượng bằng đá tạc người, lân, ngựa, tê giác hoặc
hổ, voi khu lăng miếu Lam Kinh đều nhỏ và được tạc rất gần với nghệ thuật dân gian.

Rồng ở điện
Kinh Thiên
Ngựa đá
(Lăng vua
Lê Thái Tổ
Thanh Hóa)
Phật bà Quan Âm
nghìn mắt, nghìn tay
(Bút tháp
Bắc Ninh)
b. Nghệ thuật chạm khắc trang trí
- Vai trò chạm khắc trang trí chủ yếu là phục vụ các công trình kiến trúc, làm cho các công trình đó đẹp hơn, lộng lẫy hơn
- Chạm khắc trang trí thời Lê có nhiều hình chạm khắc trên đá. Các bậc cửa trước một số công trình kiến trúc lớn; trên bia ở các lăng tẩm, đền miếu, chùa chiền. Hình chạm khắc chổ nổi, chổ chìm, với độ nông sâu và cao thấp khác nhau nhưng đều uyển chuyển, sắc sảo với những nét uốn lượn dứt khoát và rõ ràng.
- ở các đình làng có nhiều chạm khắc gỗ miêu tả cảnh vui chơi sinh hoạt trong nhân dân như các bức Đánh cờ, Chọi gà, Chèo thuyền, Uống rượu, Nam nữ vui chơi ...
Chạm khắc
(Chùa Bút
Tháp
Bắc Ninh)
Trò chơi
chồng người
(Đình
Tây Đằng,
Hà Tây)
Trai gái
Vui đùa
(Đình
Hương
Lộc
Nam Định)
Chạm
Khắc
Trang trí
Trên bia
(đá)
3. Nghệ thuật gốm
- Kế thừa truyền thống Lý - Trần, thời Lê chế tạo được nhiều loại gốm quý hiếm như: Gốm men ngọc tinh tế, gốm hoa nâu giản dị mà chắc khỏe.
- Phát triển gốm hoa lam phủ men trắng, vẽ trang trí men xanh.
- Đề tài trang trí trên gốm, ngoài các hoa văn hình mây, sóng nước, long, li. còn có các loại hoa: sen, cúc, chanh hoặc hoa văn hình muông thú, cỏ cây quen thuộc trong cuộc sống.
- Ngoài ra, gốm thời Lê còn có chất dân gian đậm nét hơn chất cung đình. Bên cạnh nét trau chuốt còn có sự khỏe khoắn của tạo dáng, bố cục theo một tỉ lệ cân đối và chính sác.
Gốm thời
Lê
Bài tập về nhà
HS học bài trong SGK
- HS có thể thăm quan các di tích lịch sử ở địa phương mình.
- Quan sát phong cảnh thiên nhiên mà em thích.
Chúc các em học tốt
Hẹn gặp lại