Tiết 119

Lựa chọn trật tự từ trong câu

Lựa chọn trật tự từ trong câu

I.

Nhận xét chung

II.

Tác dụng của sự sắp
xếp trật tự từ

III
.

Luyện tập

Lựa chọn trật tự từ trong câu
I. Nhận xét chung
1. Ví dụ:
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.
2. Nhận xét:
 Đảo “lom khom”, “lác đác” lên đầu
-> Nhấn mạnh sự tiêu sơ của Đèo Ngang.
- Cách sắp xếp khác:
2. Dưới núi lom khom tiều vài chú

1. Tiều vài chú lom khom dưới núi
Chợ mấy nhà lác đác bên sông,
3. Ghi nhớ 1 sgk/ tr 111

Bên sông lác đác chợ mấy nhà

3. Vài chú tiều lom khom dưới núi
Mấy nhà chợ lác đác bên sông

Lựa chọn trật tự từ trong câu
II. Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ:
1. Ví dụ: a. Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, chạy đến
đỡ lấy tay hắn.
b. Trong đó nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và những
phiên chợ chính còn bán cả vàng hương nữa.
c. Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.
d. Cùng lắm, nó có giở quẻ, hắn cũng chỉ đến đi ở tù. Ở
tù thì hắn coi là thường.
e. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ
nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín.

Lựa chọn trật tự từ trong câu

2. Nhận xét:
VD a: Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con
xuống đất, chạy đến đỡ lấy tay hắn.
Các cách sắp xếp khác:

 Chị Dậu vội vàng đặt con xuống đất, chạy
đến đỡ lấy tay hắn, xám mặt.
 Chị Dậu chạy đến đỡ lấy tay hắn, vội vàng
đặt con xuống đất, xám mặt.
…..

 Tác dụng: Biểu thị trật tự trước sau của hoạt
động

Biểu thị trật tự trước sau
Trên – Dưới

Dưới – Trên

Xa – Gần

Gần – Xa

Ngoài – Trong

Trong –
Ngoài

Lựa chọn trật tự từ trong câu

2. Nhận xét:
VD b: Trong đó nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và
những phiên chợ chính còn bán cả vàng hương nữa.

 Bán chính: Bóng đèn
 Bán phụ: Vàng hương
 T/dụng: Biểu thị thứ bậc chính – phụ; quan
trọng; cao thấp

Biểu thị thứ bậc quan trọng, cao thấp

Vai vế trong gia đình

Hữu hình  Trừu tượng
Hình thức  Nội dung
Vật chất  Tinh thần

VD: Ông, bà, cha, mẹ, anh, chị, em

VD: Tre xanh, nhũn nhặn  Tre
khiêm tốn, kiên cường, can đảm

2. Nhận xét:

Lựa chọn trật tự từ trong câu

VD c: Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

 Đảo “lom khom”, “lác đác” lên đầu
 T/dụng: Nhấn mạnh vào hình ảnh, đặc điểm tính chất của sự vật, hiện
tượng.

2. Nhận xét:

Lựa chọn trật tự từ trong câu

VD d: Cùng lắm, nó có giở quẻ, hắn cũng chỉ đến đi ở tù. Ở tù thì
hắn coi là thường.

 Đảo “ở tù” lên đầu câu (2) để tạo sự liên kết với câu (1)
 T/dụng: Đảm bảo sự liên kết của câu với câu

Đảm bảo sự liên kết của câu
(Câu đầu tiên nhắc đến đối tượng nào thì câu tiếp
theo sẽ bắt đầu bằng sự vật đó)
Chả mấy khi được lộc vua ban, bố cứ thưa với làng
ngả thịt hai trâu và đồ hai thúng gạo nếp để mọi người ăn
một trận cho sướng miệng. Còn một trâu và một thúng gạo,
ta sẽ xin làng làm phí tổn cho bố con ta trẩy kinh lo liệu việc
đó.

Lựa chọn trật tự từ trong câu

2. Nhận xét:
VD e: Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái
nhà tranh, giữ đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con người.

So sánh với các trật tự sau:
Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa
chín, giữ làng, giữ nước. Tre hi sinh để bảo vệ con người.
Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ mái nhà tranh, giữ
đồng lúa chín, giữ nước. Tre hi sinh để bảo vệ con người.
-> Cách sắp xếp như VD e hay hơn vì nó đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm

(Sự xen kẽ giữa nhịp điệu (nhờ thanh bằng trắc) dễ nghe, dễ thuộc,
dễ đi vào lòng người)
 T/dụng: Đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm

Lựa chọn trật tự từ trong câu

II. Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ:
3. Kết luận – Ghi nhớ 2 –sgk/ 112:
Tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ
- Biểu thị trật tự trước sau
- Biểu thị thứ bậc quan trọng, cao thấp

- Nhấn mạnh vào hình ảnh, đặc điểm tính chất của sự vật, hiện tượng.
- Đảm bảo sự liên kết của câu
- Đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm của lời nói

Lựa chọn trật tự từ trong câu
II. Luyện tập

Bài tập 1
Câu 1: Mục đích của việc chọn trật tự từ trong câu
là gì ?
A. Thể hiện tài năng của người nói.
B. Làm cho câu trở nên sinh động và thu hút hơn.
C.
C Thể hiện quan niệm của người nói về sự việc
được nói đến trong câu.
D. Làm cho sự việc được nói đến trong câu trở nên
dễ hiểu hơn.
Câu 2: Ý nào sau đây không nói lên được tác dụng
của sự sắp xếp trật tự từ trong câu?
A. Thể hiện thứ tự nhất định; nhấn mạnh hình ảnh,
đặc điểm của sự vật, hiện tượng.
B Làm cho sự việc được nói đến trong câu trở nên
B.
dễ hiểu hơn.
C. Liên kết câu với những câu khác trong văn bản.
D. Đảm bảo sự hài hoà về mặt ngữ âm trong lời nói.

Câu 3: Hiệu quả diễn đạt của trật tự từ trong câu thơ
“ Xanh xanh bãi mía bờ dâu” là gì?
A. Nhằm miêu tả vẻ đẹp của bãi mía bờ dâu.
B.
B Nhằm nhấn mạnh màu xanh tràn đầy sức sống của
bãi mía bờ dâu.
C. Nhằm giúp người đọc hình dung ra màu sắc của bãi
mía bờ dâu.
D. Cả A, B, C đều sai.
Câu 4. Trật tự từ của câu nào nhấn mạnh đặc điểm
của sự vật được nói đến ?
A. Sen tàn cúc lại nở hoa ( Nguyễn Du )
B. Những buổi trưa hè nắng to ( Tô hoài ).
C.CLác đác bên sông chợ mấy nhà ( Bà Huyện Thanh
Quan).
D. Tràng thở đánh phào một cái, ngực nhẹ hẳn đi ( Kim
Lân).

Bài tập 2

Nối các câu ở cột A với các hiệu quả diễn
đạt của trật tự tư tưởng ứng ở cột B

A
1. Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son

B
a. Thể hiện thứ tự trước sa
mỗi hoạt động

2. Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.

b. Nhấn mạnh đặc điểm của
sự vật được nói tới trong câu.

3. Hắn ho khẽ một tiếng, bước từng
bước dài ra sân.

c. Thể hiện thức bậc quan
trọng của sự vật được nói
đến.

4. Trong tay đủ cả quản bút, lọ mực,
giấy trắng và giấy thấm.

d. Tạo nhịp điệu mềm mại,
uyển chuyển cho câu nói.

Bài tập 3

Giải thích lý do sắp xếp trật tự từ trong
những bộ phận câu và câu in đậm dưới đây

a. Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của
dân ta. Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng,
Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung…
b. Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi! (1)
Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt 

Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát (2)
Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca

c.- Ấy cũng may cho cô, vơ vẩn mãi ở ngoài phố thế này mà gặp mật thám hay đội
con gái thì khốn.
- Mật thám tôi cũng chả sợ, đội con gái tôi cũng chả cần.

a. Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại
chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta. Chúng
ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ
vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng
Đạo, Lê Lợi, Quang Trung…

 Kể tên các vị anh hùng theo thứ tự xuất hiện
của các vị ấy trong lịch sử dân tộc.

b. Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi! (1)
Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt 
Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát (2)
Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca
 (1) Nhấn mạnh cái đẹp của Tổ quốc Việt Nam mới giải
phóng đang trên đà xây dựng, phát triển và cảm xúc của
nhà thơ.
 (2) Gieo vần (ô và át), tạo sự hài hòa về ngữ âm trong
câu thơ và gợi sự mênh mang của sông nước.

c.- Ấy cũng may cho cô, vơ vẩn mãi ở ngoài
phố thế này mà gặp mật thám hay đội con
gái thì khốn.
- Mật thám tôi cũng chả sợ, đội con gái tôi
cũng chả cần.
 Lặp từ ở đầu các vế câu tạo sự liên kết chặt
chẽ với câu trước đó và thể hiện rõ thái độ
bất cần của cô gái.

BÀI TẬP VỀ NHÀ
 Cho các ngữ liệu sau: Đầu, mặt, tóc, tay, chân, tim, áo,
quần, dép
 Làm việc theo nhóm và viết đoạn văn từ 3-5 câu có
chứa các từ liên quan đến các ngữ liệu trên (không cần
dung hết ngữ liệu)
 Đại diện nhóm đọc đoạn văn đã chuẩn bị, thuyết
minh ý tưởng định truyền tải và trật tự sắp xếp
các ngữ liệu đó

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1

Ôn lại bài cũ + Làm BTVN

2

Tìm hiểu thêm về lựa chọn
trật tự từ trong câu

3

Soạn bài: “Tìm hiểu các yếu
tố tự sự và miêu tả trong văn
nghị luận”

Hẹn gặp lại các
em!