TrËt tù tõ trong c©u cã thÓ :
- ThÓ hiÖn thø tù nhÊt ®Þnh cña sù vËt, hiện tượng, ho¹t ®éng, ®Æc ®iÓm (như­ thø bËc quan träng cña sù vËt, thø tù trước sau cña ho¹t ®éng, tr×nh tù quan s¸t cña ng­ười nãi,…)
- NhÊn m¹nh h×nh ¶nh, ®Æc ®iÓm cña sù vËt, hiÖn
t­ượng.
- Liªn kÕt c©u víi nh÷ng c©u kh¸c trong v¨n b¶n.
- §¶m b¶o sù hµi hoµ vÒ ng÷ ©m cña lêi nãi.
Lựa chọn trật tự từ trong câu có tác dụng gì?
Tiết 123- Tiếng Việt
LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
(Luyện tập)
Bài tập 1: Trật tự các từ và cụm từ in đậm dưới đây thể hiện mối quan hệ giữa những hoạt động và trạng thái mà chúng biểu thị như thế nào?
Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. Có khi được trung bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong giương trong hòm. Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. Nghĩa là phải ra sức giải thích tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hóa vẫn chưa về. Trong đó nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hương nữa.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
a) ...Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
Trật tự từ: Thể hiện trình tự trước sau công việc vận động,kêu gọi tinh thần yêu nước của nhân dân.
- Đầu tiên phải giải thích cho quần chúng hiểu ,sau đó tuyên truyền cho quần chúng hưởng ứng,tổ chức cho quần chúng làm đúng,để rồi cuối cùng tất cả trở thành các hành động yêu nước thiết thực.
Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hóa vẫn chưa về. Trong đó nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hương nữa.
C¸c ho¹t ®éng s¾p xÕp theo thø bËc: viÖc chÝnh diÔn ra hµng ngµy råi míi ®Õn viÖc lµm thªm trong những phiªn chî chÝnh.
Bài tập 2: Vì sao các cụm từ in đậm dưới đây được đặt ở đầu câu?
Chọn đoạn (d) .
Một thời đại vừa chẵn mười năm.
Trong mười năm ấy, thơ mới đã tranh đấu gắt gao với thơ cũ, một bên giành quyền sống, một bên giữ quyền sống. Cuộc tranh đấu kéo dài cho đến ngày thơ mới toàn thắng. Trong sự thắng lợi ấy, cũng có công những người tả xung hữu đột nơi chiến trường, nhưng trước hết là công những nhà thơ mới.
(Hoài Thanh- Hoài Chân , Một thời đại trong thi ca)
Các cụm từ in đậm được lặp ở ngay đầu câu là để liên kết câu ấy với những câu trước đó (liên kết bằng phép lặp).
Bài tập 3: Phân tích hiệu quả diễn đạt của trật tự từ trong những câu in đậm dưới đây:
a) Böôùc tôùi Ñeøo Ngang, boùng xeá taø,
Coû caây chen ñaù, laù chen hoa.
Lom khom döôùi nuùi, tieàu vaøi chuù,
Laùc ñaùc beân soâng, chôï maáy nhaø.
Nhôù nöôùc ñau loøng, con quoác quoác,
Thöông nhaø moûi mieäng, caùi gia gia.
Döøng chaân ñöùng laïi, trôøi, non, nöôùc,
Moät maûnh tình rieâng, ta vôùi ta. (Baø Huyeän Thanh Quan, Qua ñeøo Ngang)

Lom khom dưới núi, tiều vài chú

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.

Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc

Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.



Hiệu quả diễn đạt của trật tự từ trong những câu in đậm:
Đảo trật tự thông thường của các từ trong câu nhằm nhấn mạnh:
Vẻ hoang sơ, tiêu điều của Đèo Ngang .
Nhấn mạnh tâm trạng buồn hoài cổ .
Đảo
trật tự
cú pháp
Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng
VN
TN
CN
VN
VN
VN
CN
CN
CN
TN
Bài tập 5: Dưới đây là đoạn kết bài Cây tre Việt Nam của Thép Mới (Ngữ văn 6, tập 2 trang 95)
* Hãy liệt kê các khả năng sắp xếp trật tự từ trong bộ phận câu in đậm. Đối chiếu đoạn kết với dàn ý của bài văn và cho biết vì sao tác giả lựa chọn trật tự từ như ở đây.
Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm. Cây tre mang những đức tính của người hiền là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam.
MB: (Từ đầu ...chí khí như người.) Cây tre có mặt ở khắp mọi nơi và có những phẩm chất đáng quý (xanh tốt, dáng vươn cao, mộc mạc, tươi, nhũn nhặn, lớn lên cứng cáp, dẻo dai...) .
TB: a)Tre gắn bó với con người trong cuộc sống hằng ngày và trong lao động sản xuất “tre ăn ở với con người đời đời, kiếp kiếp”.

b) Tre sát cánh với con người trong chiến đấu “Tre xung phong vào xe tăng đại bát”; “Tre anh hùng lao động, tre anh hùng chiến đấu”.
KB:- Tre vẫn là người bạn đồng hành của dân tộc ta trong hiện tại và trong tương lai.
- Đúc kết những phẩm chất đáng quý của cây tre: xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm.
Các khả nang sắp xếp trật tự từ:
- Cây tre nhũn nhặn, xanh, thủy chung, ngay thẳng, can đảm.
- Cây tre can đảm, thủy chung, xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng.
Cây tre ngay thẳng, nhũn nhặn, xanh, can đảm, thủy chung.
......
Cây tre xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm.
(Th�p M?i, C�y tre Vi?t Nam)
Bài tập 6: Viết đoạn van về một trong hai đề tài sau đây:
Lợi ích của đi bộ với sức khỏe.
Lợi ích của đi bộ với việc mở rộng hiểu biết thực tế.
Yêu cầu:
Do?n van từ 5 - 7 câu.
Cách diễn đạt: diễn dịch (quy nạp).
Triển khai đề tài.
Sử dụng một câu sắp xếp trật từ từ mang hiệu quả diễn đạt (liên kết câu, nhấn mạnh hỡnh ảnh, thể hiện thứ tự sắp xếp các sự việc .)