KI?M TRA B�I CU
Câu 1: Lượt lời trong hội thoại ? Những điều cần lưu ý khi tham gia lượt lời trong hội thoại?
Câu 1: Vai hội là gì? Cách xác định vai xã hội?
Trả lời:- Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại.
Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội như :
+ Quan hệ trên -  dưới hay quan hệ ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)
 + Quan hệ thân - sơ.
- Trong hội thoại ai cũng được nói . Mỗi lần có một người tham gia hội thoại (nói) được gọi là một lượt lời.
- Nói đúng lượt lời, không ngắt lời người khác là thể hiện sự lắng nghe, thấu hiểu, tôn trọng người cùng tham gia hội thoại .
- Có những trường hợp, người nói bỏ lượt lời (im lặng) đó là cách  biểu lộ thái độ.
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
I. Thế nào là lựa chọn sắp xếp trật tự từ
1.Ví dụ: Sgk trang 110, 111
2.Nhận xét:
Đoạn trích: Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng.Uể oải, chống tay xuống phản, anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên. Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây thừng.
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:
- Thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua,còn sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Có thể thay đổi trật tự từ trong câu in đậm theo những cách nào mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản câu?
1. Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
2. Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ,gõ đầu roi xuống đất.
3. Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
4. Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất,thét.
5. Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất,cai lệ thét.
6. Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ thét.
Vì sao tác giả chọn trật tự từ trong đoạn trích?
 Nhấn mạnh bản chất của tên Cai Lệ hung hãn.
Việc lập lại từ "roi" có tác dụng gì? đặt từ "thét" ở cuối câu có tác dụng gì? Cụm từ "Gõ đầu roi xuống đất" ở đầu câu có nhấn mạnh gì?
H: Hãy chọn một trật tự khác và nhận xét tác dụng của thay đổi ấy ?
H: Em rút ra kết luận như thế nào về việc lựa chọn trật tự từ trong câu?
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
I. Thế nào là lựa chọn sắp xếp trật tự từ
1.Ví dụ: Sgk trang 110, 111
2.Nhận xét:
Đoạn trích: Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng.Uể oải, chống tay xuống phản, anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên. Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây thừng.
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:
- Thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua,còn sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
 Nhấn mạnh bản chất của tên Cai Lệ hung hãn.
Việc lập lại từ "roi" có tác dụng gì? đặt từ "thét" ở cuối câu có tác dụng gì? Cụm từ "Gõ đầu roi xuống đất" ở đầu câu có nhấn mạnh gì?
?Hãy chọn một trật tự khác và nhận xét tác dụng của thay đổi ấy ?
? Em rút ra kết luận như thế nào về việc lựa chọn trật tự từ trong câu?
- Có thể có 6 cách diễn đạt khác nhau mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản của câu
- Việc lặp lại từ (roi) ở đầu câu có tác dụng liên kết câu ấy với câu trước.
- Việc đặt từ “thét” ở cuối câu có tác dụng liên kết chặt câu ấy với câu sau.
- Việc mở đầu bằng cụm từ “gõ đầu roi xuống đất” có tác dụng nhấn mạnh sự hung hãn của cai lệ.
3. Kết luận:
- Có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ trong một câu.
- Cần phải biết lựa chọn trật tự từ phù hợp với yêu cầu giao tiếp.
* Ghi nhớ: SGK/ 111
II. Bài tập
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
I. Thế nào là lựa chọn sắp xếp trật tự từ
1.Ví dụ: Sgk trang 110, 111
2.Nhận xét:
- Có thể có 6 cách diễn đạt khác nhau mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản của câu
- Việc lặp lại từ (roi) ở đầu câu có tác dụng liên kết câu ấy với câu trước.
- Việc đặt từ “thét” ở cuối câu có tác dụng liên kết chặt câu ấy với câu sau.
- Việc mở đầu bằng cụm từ “gõ đầu roi xuống đất” có tác dụng nhấn mạnh sự hung hãn của cai lệ.
3. Kết luận:
- Có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ trong một câu.
- Cần phải biết lựa chọn trật tự từ phù hợp với yêu cầu giao tiếp.
* Ghi nhớ: SGK/ 111
II. Bài tập tìm hiểu một số tác dụng của trật tự từ
1. Bài tập 1(111)
a. Trật tự thể hiện thứ tự trước sau của các hoạt động( cai lệ giật cái dây thừng trong tay người nhà lí trưởng trước rồi mới chạy đến chỗ anh Dậu).
=> Chị Dậu xám mặt...→thứ tự trước sau của các hoạt động.
Đọc bài 1 và trả lời:
Trật tự từ trong những bộ phận in đậm dưới đây thể hiện điều gì ?
b.Thể hiện thứ tự cao thấp của các nhân vật và phản ánh thứ tự xuất hiện của các nhân vật.
- Trật tự hoạt động của các nhân vật tương ứng với trật tự xuất hiện của các nhân vật => cai lệ mang roi song, còn người nhà lí trưởng mang tay thước và dây thừng.
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
I. Thế nào là lựa chọn sắp xếp trật tự từ
1.Ví dụ: Sgk trang 110, 111
2.Nhận xét:
- Có thể có 6 cách diễn đạt khác nhau mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản của câu
- Việc lặp lại từ (roi) ở đầu câu có tác dụng liên kết câu ấy với câu trước.
- Việc đặt từ “thét” ở cuối câu có tác dụng liên kết chặt câu ấy với câu sau.
- Việc mở đầu bằng cụm từ “gõ đầu roi xuống đất” có tác dụng nhấn mạnh sự hung hãn của cai lệ.
3. Kết luận:
- Có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ trong một câu.
- Cần phải biết lựa chọn trật tự từ phù hợp với yêu cầu giao tiếp.
* Ghi nhớ: SGK/ 111
II. Bài tập tìm hiểu một số tác dụng của trật tự từ
1. Bài tập 2(112): Tác dụng của sắp xếp trật tự từ
Đọc bài tập 2và so sánh tác dụng của những cách sắp xếp trật tự từ trong các bộ phận câu in đậm .
?Từ kết quả các bài tập em hãy nêu tác dụng của việc sắp xếp trật tự từ ?
Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói .
- Chủ ý của tác giả đặt sóng đôi (làng với nước, mái nhà tranh với đồng lúa chín).
- Tạo sự cân đối hài hoà bằng trắc( bắt đầu là nhịp 2/2 luân phiên bằng- trắc tiếp dến là nhịp 4/4 có tiếng bằng tiếng trắc).
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
I. Thế nào là lựa chọn sắp xếp trật tự từ
1.Ví dụ: Sgk trang 110, 111
2.Nhận xét:
- Có thể có 6 cách diễn đạt khác nhau mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản của câu
- Việc lặp lại từ (roi) ở đầu câu có tác dụng liên kết câu ấy với câu trước.
- Việc đặt từ “thét” ở cuối câu có tác dụng liên kết chặt câu ấy với câu sau.
- Việc mở đầu bằng cụm từ “gõ đầu roi xuống đất” có tác dụng nhấn mạnh sự hung hãn của cai lệ.
3. Kết luận:
- Có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ trong một câu.
- Cần phải biết lựa chọn trật tự từ phù hợp với yêu cầu giao tiếp.
* Ghi nhớ: SGK/ 111
II. Bài tập tìm hiểu một số tác dụng của trật tự từ
1. Bài tập 3 (112): Những tác dụng của sắp xếp trật tự từ
Từ bài tập 3, hãy nêu kết luận: Có những tác dụng nào của sắp xếp trật tự từ?
- Tác dụng của việc sắp xếp trật tự từ:
+) Thể hiện thứ tự của sự vật hện tượng, hoạt động.
+) Nhấn mạnh hình ảnh đặc điểm của sự vật hiện tượng.
+) liên kết câu với những câu khác trong đoạn văn.
+) Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói.
* Ghi nhớ: SGK/ 112
Bài tập:
Thể hiện thứ tự trước sau của các vị anh hùng dân tộc trong lịch sử .
Nhấn mạnh vẻ đẹp của Tổ Quốc.
- Đảm bảo hài hòa về mặt ngữ âm
Lặp lại cụm từ đã xuất hiện câu trước, tạo sự liên kết giữa câu với câu trong văn bản
Bài 1.(SGK, trang 122, Ngữ Văn 8, tập 2)
Trật tự các từ và các cụm từ in đậm dưới đây thể hiện mối quan hệ giữa những hoạt động và những trạng thái mà chúng biểu thị như thế nào?
a) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. Những cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
b) Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hoá vẫn chưa về. Trong đó nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hương nữa.(Nguyên Hồng)
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
III. Luyện tập – trang 122,123,…
Trả lời:
a) Trật tự liệt kê được tác giả sắp xếp theo thứ tự trước sau của các khâu trong công tác vận động quần chúng: đầu tiên phải giải thích cho quần chúng hiểu, rồi tuyên truyền để quần chúng hưởng ứng, tổ chức cho quần chúng làm, lãnh đạo cho quần chúng làm đúng để rồi cuối cùng tất cả trở thành các hành động yêu nước thiết thực.
b) Trật tự từ của các hoạt động trong đoạn văn này lại được sắp xếp theo trật tự chính – phụ của công việc hàng ngày mà mẹ chú bé Hồng làm. Việc chính là bán bóng đèn được xếp lên trước, việc phụ là bán vàng hương (chỉ vào những phiên chợ chính) được xếp sau.
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
III. Luyện tập – trang 122,123,…
Bài 2.(SGK, trang 122, Ngữ Văn 8, tập 2)
 Vì sao những cụm từ in đậm dưới đây được đặt ở đầu câu?
a) Cùng lắm, nó có giở quẻ, hắn cũng chỉ đến đi ở tù. Ở tù thì hắn coi là thường.
(Nam Cao, Chí Phèo)
b) Nguyễn Tuân có một kho từ vựng hết sức phong phú mà ông đã cần cù tích luỹ. Vốn từ vựng ấy, trước Cách mạng tháng Tám, ông thường dùng để chơi ngông với đời.
c) Việc đến tai em bé con nhà thợ cày, em liền bảo cha:
- Chả mấy khi được lộc vua ban, cha cứ thưa với làng giết thịt hai con trâu và đồ hai thúng gạo nếp để mọi người ăn một bữa cho sướng miệng. Còn một con trâu và một thúng gạo, ta sẽ xin làng làm phí tổn cho cha con ta trẩy kinh lo liệu việc đó.
d) Một thời đại vừa chẵn mười năm.
Trong mười năm ấy, thơ mới đã tranh đấu gắt gao với thơ cũ, một bên giành quyền sống, một bên giữ quyền sống. Trong sự thắng lợi ấy, cũng có công những người tả xung hữu đột nơi chiến trường, nhưng trước hết là công những nhà thơ mới.
Trả lời:
Trong tất cả những trường hợp trên, cụm từ in đậm được đặt ngay ở đầu câu là để liên kết với những câu trước đó (liên kết bằng cách lặp)
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
III. Luyện tập – trang 122,123,…
Câu 3. (SGK, trang 123, Ngữ Văn 8, tập 2)
Phân tích hiệu quả diễn đạt của trật tự từ trong những câu in đậm dưới đây:
a)
 Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc.
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.
Dừng chân đứng lại trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng ta với ta.
(Bà Huyện Thanh Quan, Qua Đèo Ngang)
b)  
Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều
Bóng dài trên đỉnh dốc cheo leo
Núi không đè nổi vai vươn tới
Lá nguỵ trang reo với gió đèo…
(Tố Hữu, Ta đi tới)
Trả lời:
a) Việc đảo trật tự từ trong hai câu ba và bốn của bài thơ nhằm nhấn mạnh sự vắng vẻ, hoang sơ của cảnh Đèo Ngang. Trong khi đó, ở hai câu tiếp, việc đảo trật tự từ hướng vào khắc sâu tâm trạng cô đơn, buồn nhớ của nhân vật trữ tình.



b) Việc đảo trật tự từ trong câu thơ này đã làm hiện lên vẻ đẹp và sự kì vĩ của người lính trong buổi hoàng hôn. Người lính trở thành hình ảnh trung tâm của cảnh buổi chiều trên dốc núi.
Bài 4. (SGK, trang 123, Ngữ Văn 8, tập 2)
Các câu (a) và (b) sau đây có gì khác nhau? Chọn câu thích hợp điền vào chỗ trống trong đoạn văn bên dưới.
a) Tôi thấy một anh Bọ Ngựa trịnh trọng tiến vào.
b) Tôi thấy trịnh trọng một anh Bọ Ngựa tiến vào.
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
III. Luyện tập – trang 122,123,…
Trả lời:
- Hai câu khác nhau ở phần bổ ngữ (phần sau của động từ thấy).
Ở câu (a), chủ ngữ đứng đầu câu (kèm theo phần giới thiệu tên nhân vật và phần miêu tả hành động, dáng điệu của nhân vật).
Trong câu (b), vị ngữ được đảo lên trước chủ ngữ, đồng thời tính từ trịnh trọng lại được đặt ngay trước động từ, khiến cho người đọc hình dung được rất rõ cái sự “làm bộ làm tịch” của Bọ Ngựa.
- Câu thích hợp để điền vào chỗ trống là câu (b).
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
III. Luyện tập – trang 122,123,…
Câu 5. (SGK, trang 125, Ngữ Văn 8, tập 2)
Liệt kê các khả năng sắp xếp trật tự từ của bộ phận in đậm trong đoạn văn sau. Đối chiếu đoạn kết với dàn ý của bài văn và cho biết vì sao tác giả lựa chọn trật tự từ như ở đây.
Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thuỷ chung, can đảm. Cây tre mang những đức tính của người hiền là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam. (Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
Trả lời:
- Có rất nhiều cách sắp xếp trật tự từ khi ta đảo vị trí của các từ in đậm.
- Tuy nhiên cách sắp xếp trật tự từ của nhà văn là tối ưu hơn cả vì nó đúc kết những phẩm chất cao quý của cây tre theo đúng trình tự được miêu tả trong bài văn (Kiểm tra lại trong văn bản Cây tre Việt Nam).
Tiết 124,125- Tiếng Việt LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
III. Luyện tập – trang 122,123,…
Bài 6. (SGK, trang 125, Ngữ Văn 8, tập 2)
Viết một đoạn văn ngắn về một trong các đề tài sau đây:
a) Lợi ích của đi bộ đối với sức khỏe.
b) Lợi ích của đi bộ với việc mở rộng hiểu biết thực tế.
Giải thích cách sắp xếp trật tự từ ở một câu trong đoạn văn đã viết.
Trả lời: Đi bộ rất có lợi cho sức khoẻ. Đi bộ làm cho khí huyết lưu thông đầu óc trở nên sảng khoái minh mẫn. Nếu chúng ta đi bộ hằng ngày đều đặn, gân cốt sẽ săn chắc hơn và lại tiêu hao bớt đi những năng lượng dư thừa. Đi bộ nhiều sức lực sẽ dẻo dai hơn, giúp ta học tập và lao động tốt hơn.

Củng cố kiến thức: LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
Trong một số câu có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ, mỗi cách đem lại hiệu quả diễn đạt riêng. Người nói (người viết) cần biết lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp. Ví dụ:
 – Họ lại cấm chợ ngăn sông một cách tuỳ tiện, coi thường nhân dân quá đáng!
Cấm chợ ngăn sông, họ cậy quyền, cậy thế coi thường nhân dân một cách quá đáng.
Coi thường nhân dân và cậy quyền, cậy thế, họ đã ra sức cấm chợ ngăn sông.
Cách sắp xếp trật tự từ trong câu trước hết là một phương thức ngữ pháp dùng để biểu thị ý nghĩa ngữ pháp. Ngoài ra, nó còn dùng để biểu thị những dụng ý khác của ngưòi sử dụng. Vì vậy, việc sắp xếp trật tự từ theo mỗi cách khác nhau sẽ đem đến hiệu quả diễn đạt riêng. Do đó, khi nói hoặc viết, cần phải biết lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu sử dụng để làm tăng hiệu quả diễn đạt.
B�I T?P C�NG C?
5. Bài tập bổ trợ: Nhận xét ý nghĩa các câu khi có sự thay đổi về trật tự các từ:
1. a Hôm nay tôi đọc báo 1. b. Tôi đọc báo hôm nay

2.a Bao giờ anh về? 2. b. Anh về bao giờ?

3. a Tôi ngồi ở bàn ba 3.b. Tôi ngồi ở ba bàn.

4.a Giờ ra chơi, một số bạn nhảy dây, một số bạn đá cầu, một số bạn chơi bịt mắt bắt dê.
4.b. Giờ ra chơi, một số bạn chơi bịt mắt bắt dê, một số bạn đá cầu,. một số bạn nhảy dây

5. a. Tôi đang đọc sách 5. b. Sách đang đọc tôi.
B�I T?P C?NG C?
Bài tâp: Hãy sắp xếp câu sau bằng cáchlựa chọn những trật từ khác nhau
Vi?c du?c l�m.
L�m du?c vi?c
Du?c vi?c l�m
L�m du?c vi?c
Du?c l�m vi?c
Vi?c l�m du?c
L�m vi?c du?c
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
1/ Bài vừa học :
Xem lại nội dung bài đã học chép vào tập bài học .
Học kĩ các mục ghi nhớ.
Hoàn thành các bài tập
2/Làm bài :Chữa lỗi diễn đạt
chúc các em học sinh học tốt!