LUẬT THƠ



















KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Xác định thể thơ của đoạn thơ sau:
Mình về mình có nhớ ta
Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng
Mình về mình có nhớ không
Nhìn cây nhớ núi nhìn sông nhớ nguồn
A.Song thất lục bát.
B.Lục bát.
C.Hát nói.
D.Thất ngôn bát cú Đường luật.
Câu 2:
Tác phẩm “Thu điếu” (Nguyễn Khuyến); “Thương vợ” (Trần Tế Xương) thuộc thể thơ gì?
Song thất lục bát.
Lục bát.
Hát nói.
Thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 3: Đoạn thơ sau thuộc thể thơ gì ?
Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen
Ngoài rèm thước chẳng mách tin
Trong rèm, dường đã có đèn biết chăng

A.Song thất lục bát.
B.Lục bát.
C.Hát nói.
D.Thất ngôn bát cú Đường luật.


Câu 4: Đoạn thơ sau thuộc thể thơ gì ?
Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể
A. Ngũ ngôn Đường luật
B. Tự do
C. Ngũ ngôn hiện đại
D. Tứ tuyệt.

I. KHÁI QUÁT VỀ LUẬT THƠ:
1. Khái niệm về luật thơ
Từ việc xác định các thể thơ ở trên em thấy, người ta căn cứ vào những yếu tố nào để phân biệt thể thơ ?
Để phân biệt các thể thơ, người ta căn cứ vào: số câu, số tiếng, cách ngắt nhịp, cách gieo vần, cách phối hợp thanh điệu
2. Phân nhóm các thể thơ Việt Nam:
I. KHÁI QUÁT VỀ LUẬT THƠ:
Nhóm 1: Các thể thơ dân tộc gồm: lục bát, song thất lục bát, hát nói.
Nhóm 2 :Các thể thơ Đường luật: Ngũ ngôn, thất ngôn tứ tuyệt, thất ngôn bát cú
Nhóm 3: Các thể thơ hiện đại: Thơ năm tiếng, bảy tiếng, tám tiếng, thơ tự do, hỗn hợp, thơ văn xuôi...
I/ KHÁI QUÁT VỀ LUẬT THƠ:
3. Vai trò của Tiếng trong việc hình thành luật thơ:
*Tiếng là căn cứ để xác định các thể thơ. ( Thơ lục bát, thất ngôn, ngũ ngôn..).
*Vần của “Tiếng”là căn cứ để hiệp vần các câu thơ với nhau ( vần lưng, vần chân, vần chính, vần thông).
*Thanh của ”Tiếng” là căn cứ xác định luật bằng - trắc và nhịp điệu, nhạc điệu trong thơ.
=> Số tiếng và đặc điểm của tiếng là những nhân tố quan trọng cấu thành luật thơ.
*Nhịp trong câu thơ được xác định theo số lượng các tiếng trong một cụm từ.
II. MỘT SỐ THỂ THƠ TRUYỀN THỐNG:
1/ Luật của thơ lục bát:
Trăm năm trong cõi người ta

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau

Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng
Nhịp
Số tiếng
Vần
Thanh điệu
Chẵn
Đều đặn, nhịp nhàng
Câu trên: 6 tiếng
Câu dưới: 8 tiếng
Vần chân và vần lưng
B-T đan xen
II. MỘT SỐ THỂ THƠ TRUYỀN THỐNG:
4. Luật của thể thất ngôn Đường luật:
a. Thất ngôn tứ tuyệt:

Ông đứng làm chi đó hỡi ông ?

Trơ trơ như đá, vững như đồng.

Đêm ngày gìn giữ cho ai đó?

Non nước đầy vơi có biết không ?

(Nguyễn Khuyến)
Nhịp
Vần
Số tiếng
Thanh điệu
4/3
Một bài: 4 câu
Một câu: 7 tiếng
Vần chân, độc vận, vần cách
Đảm bảo niêm và đối
II. MỘT SỐ THỂ THƠ TRUYỀN THỐNG:
II. MỘT SỐ THỂ THƠ TRUYỀN THỐNG:

b. Thất ngôn bát cú
QUA ĐÈO NGANG
4. Luật thơ trong thể thất ngôn Đường luật:
Nhịp
Vần
Thanh điệu
Số câu, số tiếng
4/3
Vần chân, cách, độc vận
B-T đảm bảo niêm và đối
Một bài: 8 câu
Một câu: 7 tiếng
II. MỘT SỐ THỂ THƠ TRUYỀN THỐNG
4. Luật của thể thất ngôn Đường luật:
b. Thể thất ngôn bát cú: luật của thể thất ngôn bát cú được thể hiện ở bảng bên dưới
III. CÁC THỂ THƠ HIỆN ĐẠI:
“Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hon nhiều
Và non nước , và cây, và cỏ rạng,
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng,
Cho no nê thanh sắc của thời tươi;
Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”
(“Vội Vàng”- Xuân Diệu)
Đoạn thơ này thuộc thể thơ gì ?
Thơ tự do
III/ CÁC THỂ THƠ HIỆN ĐẠI:
TIẾNG THU
Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức?
Em không nghe rạo rực
Hình ảnh kẻ chinh phu
Trong lòng người cô phụ?
Em không nghe rừng thu
Lá thu rơi xào xạc,
Con nai vàng ngơ ngác,
Đạp trên lá vàng khô?
(Lưu Trọng Lư)
SÓNG
Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể

Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế
Nỗi khát vọng tình yêu
Bồi hồi trong ngực trẻ
(Xuân Quỳnh)
Hai đoạn thơ trên thuộc thể thơ gì ?
Thơ ngũ ngôn hiện đại
III. CÁC THỂ THƠ HIỆN ĐẠI:
Xuất hiện từ phong trào Thơ mới(1932-1945).
Gồm các thể thơ:năm tiếng, bảy tiếng,hỗn hợp, tự do, thơ- văn xuôi, …
Vừa tiếp nối luật thơ truyền thống vừa có sự đổi mới.
Bài tập củng cố:
2. CẢNH KHUYA
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ, người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo cho nước nhà.
( Hồ Chí Minh)
Phân biệt cách gieo vần, ngắt nhịp, hài thanh ?
1.Trống Tràng thành lung lay bóng nguyệt,
Khói Cam Tuyền mờ mịt thức mây,
Chín lần gươm báo trao tay
Nửa đêm truyền hịch định ngày xuất chinh….
( Đoàn Thị Điểm- Đặng Trần Côn)

- Gieo vần: “Nguyệt, mịt”: Tiếng thứ 7 và tiếng thứ 5
→ vần lưng.
- Ngắt nhịp: 3/4.
- Hài thanh: Tiếng thứ 3: “ thành, Tuyền”: đều là tiếng B.
1.Trống Tràng thành/ lung lay bóng nguyệt,
B
Khói Cam Tuyền/ mờ mịt thức mây,
B
Chín lần gươm báo trao tay
Nửa đêm truyền hịch định ngày xuất chinh….
CẢNH KHUYA
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.

Cảnh khuya như vẽ, người chưa ngủ,

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.

nhịp
Vần
Thanh điệu
Số câu, số tiếng
4/3
vần chân, độc vận, cách
đảm bảo niêm và đối
mỗi bài có 4 câu; mỗi câu có 7 tiếng
Hãy điền những thông tin chính xác vào bảng trên để tổng kết nội dung bài học
LUYỆN TẬP
BÀI TẬP 1
BÀI TẬP 2
BÀI TẬP 3
BÀI TẬP 4
Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế
Nỗi khát vọng tình yêu
Bồi hồi trong ngực trẻ

Trước muôn trùng sóng bể
Em nghĩ về anh, em
Em nghĩ về biển lớn
Từ nơi nào sóng lên
Vằng vặc bóng thuyền quyên
Mây quang gió bốn bên
Nề cho trời đất trắng
Quét sạch núi sông đen
Có khuyết nhưng tròn mãi
Tuy già vẫn trẻ lên
Mảnh gương chung thế giới
Soi rõ: mặt hay, hèn
Số tiếng
Vần
Thanh điệu
Nhịp
Số tiếng
Vần
Thanh điệu
Nhịp
5 tiếng
5 tiếng
Tự do
2/3
Chân, đa vận
Chân, độc vận
B-T đan xen hài hòa
Dùng nhiều T
BÀI TẬP 2
Đưa người, ta không đưa qua sông

Sao có tiếng sóng ở trong lòng

Bóng chiều không thắm không vàng vọt

Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong
Nhịp
Vần
Thanh điệu
Số tiếng
tự do
Chân, cách, độc vận
Dùng nhiều thanh B
nỗi bâng khuâng
7 tiếng (thất ngôn)
BÀI TẬP 3
MỜI TRẦU

Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi

Này của Xuân Hương mới quệt rồi

Có phải duyên nhau thì thắm lại

Đừng xanh như lá, bạc như vôi
Nhịp
Vần
Thanh điệu
Số câu, số tiếng
B-T đủ niêm và đối
4/3
Chân, độc vận, cách
Một bài 4 câu; một câu 7 tiếng
Thơ nôm Đường luật thất ngôn tứ tuyệt
BÀI TẬP 4
Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuôi mái nước song song

Thuyền về nước lại sầu tram ngả

Củi một cành khô lạc mấy dòng
Nhịp
Vần
Thanh điệu
Số câu, số tiếng
B-T đủ niêm và đối
4/3
Chân, độc vận, cách
Một bài 4 câu; một câu 7 tiếng
Thơ hiện đại mang màu sắc cổ điển