Tiết 31 – 32 :
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích :“Truyện Lục Vân Tiên”)
Nguyễn Đình Chiểu
I. TÌM HIỂU CHUNG


? Nêu những nét sơ lược về tác giả.
1. Tác giả
- Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888). Tục gọi là Đồ Chiểu, sống và sáng tác ở thời kì đau thương mà anh dũng của dân tộc ta TK XIX.
- Quê nội ở Thừa Thiên Huế, quê ngoại ở Gia Định.
- Cuộc đời gặp nhiều trắc trở, là tấm gương sáng về nghị lực phi thường.
Bức tượng thể hiện hình tượng Nguyễn Đình Chiểu đặt trong Văn Miếu Trấn Biên
Cổng vào Lăng nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu (Ba Tri, Bến Tre, Việt Nam)
2. Tác phẩm
Thể loại: Là truyện thơ Nôm gồm 2082 câu lục bát.
? Lục Vân Tiên thuộc thể loại nào.
Gồm 4 phần :
+ Phần 1: Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Kiều Nguyệt Nga.
+ Phần 2: Lục Vân Tiên gặp nạn và được cứu.
+ Phần 3: Kiều Nguyệt Nga. gặp nạn và được cứu.
+ Phần 4: Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga. đoàn tụ.
Tóm tắt tác phẩm :
? Truyện được sáng tác trong khoảng thời gian nào.
- Viết khoảng những năm 50 của TK XIX, thể hiện rõ lí tưởng đạo đức mà NĐC muốn gửi gắm qua tác phẩm.
Được xuất bản nhiều lần và của nhiều NXB khác nhau:
Đặc biệt mới đây Truyện thơ "Lục Vân Tiên" có tranh minh họa được xuất bản thành sách vào năm 2016.
Nghệ sĩ Hồng Ánh, Chi Bảo – hai nhân vật chính trong phim truyện
“Lục Vân Tiên” – Hãng phim truyền hình thành phố Hồ Chí Minh
Được chuyển thể thành phim.
? Em hãy nêu vị trí đoạn trích.
* Vị trí: Đoạn trích nằm ở phần đầu của truyện.
? Nêu kết cấu của truyện, truyện có mang tính khuôn mẫu của loại truyện dân gian truyền thống xưa hay không.
* Kết cấu:
- Theo chương hồi.
- Mang tính khuôn mẫu giống với truyện dân gian truyền thống xưa (người tốt thường gặp nhiều gian truân, trắc trở, bị kẻ xấu hãm hại nhưng cuối cùng vẫn được hưởng hp, còn kẻ xấu phải bị trừng trị).
* Bố cục đoạn trích : 2 đoạn
+ Đoạn 1 : ( 14 câu thơ đầu )
Lục Vân Tiên đánh tan bọn cướp, tiêu diệt tên cầm đầu Phong Lai.
+ Đoạn 2 : ( phần còn lại )
Cuộc trò truyện giữa Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung:
Nhân vật Lục Vân Tiên
a1) Với bọn cướp :
? Em hãy đọc 14 câu thơ đầu.
Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quang gươm giáo tìm đàng chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…”
“Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang”.

Nếu chọn câu thơ đề tên cho tranh minh hoạ sau đây thì em sẽ chọn câu thơ nào?
Hãy tìm những chi tiết
chỉ hành động, lời nói của
Lục Vân Tiên khi đánh cướp?
* Hành động:
- Một mình bẻ cây làm gậy
- Xông vào đánh cướp.
- Tả đột hữu xông
* Lời nói:
- Bớ đảng hung đồ
Hãy tìm những chi tiết miêu tả bọn cướp?
Hình ảnh bọn cướp:
 Hung dữ, rất đông
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng
Kết quả trận đánh như thế nào?
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quăng gươm giáo tìm đàng chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…
* Kết quả: Bọn cướp bị đánh tan
Kể nhanh, ngắn gọn bằng biện pháp so sánh, tương phản.
? Em có nhận xét gì về cách kể của tác giả ở đoạn này?
Rất dũng cảm, không sợ hiểm nguy, vì nghĩa quên thân.
? Qua đó ta thấy Lục Vân Tiên có những phẩm chất, tính cách gì?
a2 ) Với Kiều Nguyệt Nga:
“…Khoan khoan ngồi đó chớ ra,
Nàng là phận gái, ta là phận trai…”.
… Vân Tiên nghe nói liền cười:
“Làm ơn há dễ trông người trả ơn…
... Nhớ câu kiến nghĩa bất vi,
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”.
Em hãy tìm những câu thơ miêu tả lời nói của Lục Vân Tiên với Kiều Nguyệt Nga?
? Từ những lời nói này
của chàng, em hiểu gì về
con người Lục Vân Tiên?
Chàng hỏi han ân cần, an ủi, giữ đúng phép tắc gia giáo, từ chối sự trả ơn.
 Là người chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm nhân hậu
Quan niệm của người anh hùng được thể hiện trong câu nào?
Quan niệm lẽ sống của người anh hùng:
“Nhớ câu kiến nghĩa bất vi,
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”.
THẢO LUẬN NHÓM
Theo em nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu có dụng ý gì khi sáng tạo nhân vật Lục Vân Tiên
 Lục Vân Tiên là hình ảnh đẹp,
lý tưởng, tác giả gửi gắm niềm tin và khát vọng về trang anh hùng vì dân dẹp loạn.
b. Nhân vật Kiều Nguyệt Nga:
? Em có nhận xét gì về cách xưng hô của Kiều Nguyệt Nga?
Thưa rằng: “ Tôi Kiều Nguyệt Nga,
Con này tì tất tên là Kim Liên.
Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Sai quân đem bức thơ về,
Rước tôi qua đó định bề nghi gia.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành…
…Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa…
Cách xưng hô: ( Quân tử, tiện thiếp )

 Dịu dàng, khiêm nhường, mực thước.
Quê nhà ở quận TâyXuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành…
…Lâm nguy chẳng gặp giải nguy,
Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi.
Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa.
Hà Khê qua đó cũng gần,
Xin theo cùng thiếp đền ân cho chàng.
? Qua những lời giãi bày của Kiều Nguyệt Nga với Lục Vân Tiên, cho ta thấy Kiều Nguyệt Nga là một cô gái có những phẩm chất, tính cách gì?
- Một cô gái khuê các, hiền hậu, nết na, có học thức, có hiếu, có giáo dục, ân tình, trọng ân nghĩa.
- Kiều Nguyệt Nga là một cô gái đáng quý, đáng trọng
2. Nghệ thuật :
Miêu tả nhân vật chủ yếu thông qua cử chỉ, hành động, lời nói.
Sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, bình dị gần gũi với lời văn thông thường, mang màu sắc Nam bộ rõ nét, phù hợp với diễn biến tình tiết truyện.
Truyện thơ mang tính chất truyện kể. Kết cấu khuôn mẫu theo truyện kể dân gian.
3. Ý nghĩa văn bản:
Ca ngợi phẩm chất cao đẹp của hai nhân vật Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga. Qua đó cho thấy khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả.
III. TỔNG KẾT: ( Ghi nhớ / SGK trang 115 )
Truyện Lục Vân Tiên là một trong những tác phẩm xuất sắc của Nguyễn Đình Chiểu, được lưu truyền rộng rãi trong nhân dân. Đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga thể hiện khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả và khắc họa những phẩm chất đẹp đẽ của hai nhân vật: Lục Vân Tiên tài ba, dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài, Kiều Nguyệt Nga hiền hậu, nết na, ân tình.
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM: CHỌN PHƯƠNG ÁN TRẢ LỜI ĐÚNG:

1. Những yếu tố nghệ thuật nào làm nên sự thành công của văn bản?
A. Khắc hoạ nhân vật chủ yếu qua phương diện hành động, cử chỉ, lời nói.
B. Ngôn ngữ đối thoại mộc mạc, bình dị, mang màu sắc của địa phương Nam Bộ.
C. Ngôn ngữ thơ đa dạng, phù hợp với diễn biến tình tiết.
D. Tất cả các ý trên.
2. Dòng nào sau đây nói đúng, đủ nhất về nội dung của đoạn trích?
A. Khắc hoạ phẩm chất đẹp đẽ của nhân vật Lục Vân Tiên: tài ba, dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài.
B. Khắc hoạ phẩm chất đẹp đẽ của nhân vật Kiều Nguyệt Nga: Hiền hậu, nết na, ân tình.
C. Thể hiện khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả.
D. Cả 3 ý kiến trên.
Hướng dẫn về nhà
- Học thuộc lòng đoạn trích, ghi nhớ.
- Nắm nghệ thuật, nội dung.
- Viết đoạn văn có độ dài từ 10 đến 15 câu nêu cảm nhận sâu sắc nhất của em về nhân vật Lục Vân Tiên qua đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”.
- Chuẩn bị bài “Tổng kết từ vựng ( Từ đơn, . . . , trường từ vựng ”. ( Phần I, II, V, VI, VII )