I. Sự cần thiết của việc tóm tắt văn bản tự sự

a. Em bị ốm không đi xem bộ phim Chiếc lá

cuối cùng với các bạn trong lớp đựơc nhưng em
rất muốn biết nội dung bộ phim.
b. Để nắm chắc nội dung Chuyện người con
gái nam Xương , em cần phải làm gì?
c. Trong buổi sinh hoạt câu lạc bộ văn học , em
được phân công giới thiệu tác phẩm văn học mà
mình yêu thích. Công việc trước khi giới thiệu của
em là gì?

Tóm tắt tác phẩm tự sự là thao tác cần thiết để giúp
người đọc và người nghe nắm được nội dung chính
của một câu chuyện.

Các tình huống: tóm tắt văn bản một câu chuyện để kể lại cho người thân,
tóm tắt văn bản một tác phẩm văn học theo yêu cầu của đề kiểm tra, tóm
tắt một văn bản luật nào đó để trình bày ngắn gọn với người thân,...

- Dùng để trao đổi vấn đề liên quan đến các tác
phẩm được tóm tắt.
-Dùng để lưu trữ tài liệu học tập.
- Dùng để giới thiệu tác phẩm tự sự.
* Yêu cầu:
- Văn bản ngắn ngọn, phù hợp với mục đích sử
dụng.
-Các sự việc chính trong truyện phải được tổ chức
thành một chỉnh thể thống nhất, dễ theo dõi ,trung
thành với cốt truyện.
- Ngôn ngữ cô động với từ ngữ có tính khái quát,
câu văn có khả năng bao quát nhiều sự kiện.

- Khi tóm tắt thường lược bỏ những chi
tiết, nhân vật và các yếu tố phụ => ngắn gọn,
dễ nhớ, giúp người chưa đọc nắm được nội
dung chính của tác phẩm.
- Làm nổi bật được các sự việc và nhân vật
chính.
- Bảo đảm tính khách quan: không thêm
bớt sự việc, không nêu thêm ý kiến bình luận,
khen chê của người tóm tắt.
- Bảo đảm tính cân đối: số dòng của các sự
việc, nhân vật phải phù hợp...

II. Thực hành tóm tắt văn bản tự sự

(1) Chàng Trương Sinh phải đầu quân đi lính, để lại mẹ già
và người vợ trẻ là Vũ Thị Thiết (Vũ Nương) ở nhà.
(2) Mẹ Trương Sinh ốm chết, Vũ Nương lo ma chay chu tất.
(3) Giặc tan, Trương Sinh trở về nhà, nghe lời con nhỏ, nghi
ngờ vợ không chung thuỷ.
(4) Vũ Nương bị oan, bèn gieo mỡnh xuống sông Hoàng
Giang tự vẫn.
(5) Phan Lang là người cùng làng với Vũ Nương, do cứu
mạng thần rùa Linh Phi, vợ vua Nam Hải, nên khi chạy nạn,
chết đuối ở biển đã được Linh Phi cứu sống để trả ơn.
(6) Phan Lang gặp lại Vũ Nương trong động của Linh Phi.
Hai người đã nhận ra nhau. Phan Lang được trở về trần gian,
Vũ Nương gửi chiếc hoa vàng cùng lời nhắn Trương Sinh.
(7) Trương Sinh nghe Phan Lang kể, biết vợ bị oan, bèn lập
đàn giải oan trên bến HoàngGiang. Vũ Nương trở về, ngồi trên
một chiếc kiệu hoa đứng ở giữa dòng, lúc ẩn, lúc hiện.

? Các sự việc trên đã đảm bảo đầy đủ các sự việc
chính của câu chuyện chưa? Nếu chưa đủ thì sự việc còn
thiếu là sự việc nào? Tại sao lại không thể bỏ qua sự việc
ấy?
? Các sự việc nêu trong mục (a) ở trên đã đúng chưa?
Có cần điều chỉnh sự việc nào cho chính xác hay không?
? Dựa trên các sự việc đã được sắp xếp, điều chỉnh lại,
bằng lời văn của mình hãy viết một văn bản (20 dòng) tóm
tắt ngắn gọn Chuyện người con gái Nam Xương.
? Hãy rút gọn hơn nữa văn bản tóm tắt trên.
Trình bày sự việc khá đủ của cốt truyện.
-Vẫn thiếu một sự việc quan trọng: Bé Đãn chỉ cái bóng
trên vách và bảo là cha Đãn, Trương Sinh hiểu ra nỗi oan
của vợ.

- Cưới vợ xong, Trương Sinh phải đi lính.
- Tan giặc, Trương về, nghe lời con, nghi oan vợ.
- Vũ Nương bị oan phải tự vẩn.
- Bé Đãn chỉ cái bóng trên vách bảo là cha Đãn, Trương
hiểu ra nỗi oan của vợ.
- Phan Lang là người cùng làng với Vũ Nương nhờ cứu
mạng rùa thần nên khi chết đuối đã được cứu sống để trả ơn.
- Gặp lại Vũ Nương họ nhận ra nhau.
- Phan Lang trở về trần gian, Vũ Nương gởi theo chiếc hoa
vàng và lời nhắn.
- Trương Sinh lập đàn giải oan, Vũ Nương trở về trên kiệu
hoa.

Xưa có chàng Trương Sinh phải đầu quân đi lính, để lại mẹ
già và người vợ trẻ mới cưới là Vũ Thị Thiết, còn được gọi là
Vũ Nương đang bụng mang dạ chửa. Mẹ Trương Sinh ốm
chết, Vũ Nương lo ma chay chu tất. Giặc tan, Trương Sinh trở
về nhà, nghe lời con trai thơ dại, nghi vợ không chung thuỷ.
Vũ Nương oan ức, bèn gieo mình xuống sông Hoàng Giang tự
tử. Sau khi vợ chết, một đêm hai cha con Trương Sinh ngồi
bên đèn, đứa con chỉ cái bóng trên tường và nói đó chính là
cha nó vẫn đến đêm đêm. Trương Sinh vỡ lẽ ra rằng vợ mình
bị oan. Phan Lang là người cùng làng với Vũ Nương, do cứu
mạng thần rùa Linh Phi, vợ vua Nam Hải, nên khi chạy nạn,
chết đuối ở biển đã được Linh Phi cứu sống để trả ơn. Phan
Lang gặp Vũ Nương trong động của Linh Phi. Hai người nhận
ra nhau. Phan Lang được trở về trần gian, Vũ Nương gửi
chiếc hoa vàng cùng lời nhắn Trương Sinh. Trương Sinh nghe
Phan Lang kể, bèn lập đàn giải oan trên bờ Hoàng Giang, Vũ
Nương hiện lên giữa dòng sông nhưng không trở lại trần gian
nữa.

Lược lại ý cơ bản.
-Cưới vợ xong Trương Sinh phải đi lính.
-Trở về nghe lời con, nghi oan vợ.
-Vũ Nương phải tự vẫn.
-Từ lời nói của con Trương nhận ra vợ bị oan.
-Phan Lang gặp Vũ Nương ở thuỷ cung.
-Phan Lang được về trần gian, Vũ Nương gởi hoa
vàng và lời nhắn.
-Trương Sinh lập đàn giải oan, Vũ Nương trở về.
 

Có thể rút ngắn bản tóm tắt lại:
Xưa có chàng Trương Sinh phải đi lính khi vừa cưới vợ xong.
Lúc trở về, chàng nghe lời con dại nghi oan cho vợ không chung
thuỷ. Vũ Nương bị oan bèn gieo mình tự vẫn ở sông Hoàng
Giang. Một đêm khi ngồi với con trai bên đèn, đứa con chỉ chiếc
bóng nói đấy là cha nó vẫn đến đêm đêm. Trương Sinh vỡ lẽ ra
là vợ mình bị oan ức. Phan Lang gặp Vũ Nương dưới thuỷ
cung. Phan Lang được trở về trần gian, kể lại lời nhắn của Vũ
Nương. Trương Sinh lập đàn giải oan cho vợ bên sông Hoàng
Giang. Vũ Nương hiện lên nhưng không về trần gian nữa.
 

CÁC BƯỚC TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ:

Đọc
Rút ra các sự việc chính liên quan đến nhân
vật chính
Sắp xếp theo một trình tự hợp lí
Viết thành một văn bản tóm tắt

III. Luyện tập
Bài tập 1 /sgk/59

Xiu và Giôn-xi là hai nữ hoạ sĩ trẻ sống trong một khu nhà
trọ. Cụ Bơ – men, một họa sĩ già cũng sống ở đó. Cả đời cụ
khao khát vẽ một kiệt tác nhưng chưa thỏa ý. Mùa đông năm
ấy, Giôn-xi chẳng may bị bệnh sưng phổi nặng. Bệnh tật
khiến cô tuyệt vọng không muốn sống nữa. Cô nghĩ rằng khi
chiếc lá thường xuân cuối cùng rụng xuống mình sẽ lìa đời.
Xiu vô cùng lo lắng, hết lòng chạy chữa cho bạn nhưng vô ích;
Giôn - xi vẫn bi quan. Cô gái tội nghiệp âm thầm đếm từng
chiếc lá thường xuân. Biết được ý nghĩ điên rồ đó, cụ Bơ-men
đã lặng lẽ thức suốt đêm mưa gió bão bùng để vẽ chiếc lá
thường xuân trên tường. Chiếc lá giống như thật. Nó đã không
rụng trong đêm mưa bão lớn làm cho Giôn-xi suy nghĩ lại. Cô
hi vọng muốn được sống và được sáng tạo. Và Giôn-xi đã từ
cõi chết trở về nhưng cụ Bơ-men lại chết vì sưng phổi nặng
sau đêm sáng tạo kiệt tác chiếc lá cuối cùng để cứu Giôn-xi.
Xiu lặng lẽ đến bên Giôn –xi báo cho bạn biết về cái chết của
cụ Bơ - men và bí mật của chiếc lá cuối cùng.

Viết văn bản tóm tắt văn bản “Lão Hạc” – Nam Cao
Lão Hạc là người nông dân bất hạnh, tần tảo ,cô đơn. Lão
có một người con trai, một mảnh vườn và một con chó vàng.
Khi con trai lão đi phu đồn điền cao su, ở nhà, lão chỉ còn lại
cậu vàng là bạn thân thiết.Vì muốn giữ lại mảnh vườn cho con
mà lão đành phải bán con chó, mặc dù lão hết sức buồn bã và
chua xót. Sau khi bán chó lão mang tất cả tiền dành dụm được
gửi ông giáo và nhờ trông coi mảnh vườn. Cuộc sống mỗi ngày
một khó khăn, lão kiếm được gì ăn nấy và từ chối cả những gì
ông giáo giúp. Một hôm ,lão xin Binh Tư ít bã chó, nói là để giết
con chó hay đến vườn, làm thịt và rủ Binh Tư cùng uống rượu.
Ông giáo rất buồn khi nghe Binh Tư kể chuyện ấy. Nhưng rồi
bỗng nhiên lão chết - cái chết thật dữ dội. Cả làng không hiểu vì
sao lão chết, chỉ có Binh Tư và ông giáo hiểu.

* Tóm tắt “Chuyện cũ trong phủ Chúa Trịnh”
Khoảng năm Giáp Ngọ, Ất Mùi (17741775),Thịnh Vương(Trịnh Sâm),thích chơi đèn
đuốc, thường ngự ở các li cung, xây đình đài liên
miên, thường xuyên cùng các quan đại thần, binh
lính , nhạc công ra bờ Tây Hồ tổ chức các trò chơi
bán hàng . Chúa còn có sở thích sưu tầm những
loài trân cầm dị thú, cổ mộc quái thạch , chậu hoa
cây cảnh, chúa ra sức vơ vét không thiếu thứ gì.
Mỗi khi đêm thanh cảnh vắng chim kêu,vượn hót
khắp bốn bề, ồn ào những trận mưa sa gió táp.
Bọn hoạn quan, cung giám mượn gió bẻ măng, ra
ngoài tìm mọi cách vơ vét để lấy của cải của
người dân một cách vô tội vạ . Bản thân nhà tác
giả cũng nằm trong cảnh đó.

•Hướng dẫn về nhà.

-Tãm t¾t c¸c t¸c phÈm cßn l¹i và viết thành
văn bản hoàn chỉnh.
- So¹n bµi míi: Sự phát triển của từ vựng
•Yêu cầu: Đọc kĩ ngữ liệu , trả lời các câu
hỏi trong SGK, chú ý tìm hiểu có mấy cách
phát triển từ vựng. Căn cứ vào đâu ta phân
loại như vậy? Đặc điểm của mỗi loại? Sưu
tầm các câu thơ ,văn có sử dụng phương
thức chuyển nghĩa của từ . Xem trước phần
bài tập .