Luyện tập
về thay đổi trật tự
các thành phần của cụm từ
và các thành phần của câu
I. Tìm hiểu ngữ liệu
Đọc các cặp câu thơ, văn sau :
Và thực hiện các nhiệm vụ dưới đây:
Gọi tên hiện tượng ngôn ngữ ở các cặp câu thơ văn trên ?
Hiệu quả của hiện tượng ngôn ngữ đó?
Phân tích và nhận xét
Cặp câu 1a - 1b : Thay đổi trật tự từ trong thành phần định ngữ của danh từ dẫn đến sự thay đổi về nghĩa của câu. Sự thay đổi trật tự đó nói lên sự trái khoáy trớ trêu
- Cặp câu : 2a - 2b : Câu 2a: đảo vị ngữ lên trước chủ ngữ và đảo bổ ngữ lên trước động từ có tác dụng: nhấn mạnh tình cảnh của người dân trong cảnh chạy giặc

3a. Tôi đang đọc sách
3b. Sách đang đọc tôi
+ Bản chất của tín hiệu ngôn ngữ là tính hình tuyến. Trong cấu tạo của một cụm từ hoặc một câu , các thành phần ngữ pháp được sắp đặt theo một trật tự khá ổn định . Mô hình trật tự thường thấy của các phần trong cụm từ và các thành phần của câu như sau :
+ §iÒu kiÖn ®Ó thay ®æi trËt tù ®ã lµ :
Quan hệ giữa các phần trong cụm từ hoặc quan hệ chủ vị vẫn được dễ dàng nhận ra bằng cách lập lại trật tự bình thường của chúng
+ Hiệu quả diễn đạt : Phần hay thành phần nào được đổi lên trước thường được nhấn mạnh về nội dung diễn đạt , kèm thêm sắc thái biểu cảm
* Lưu ý
Bài tập luyện tập
Đọc các câu thơ, văn sau (Chú ý chỗ đổi màu chữ) và thực hiện nhiệm vụ nêu ở dưới:
1.- Củi một cành khô lạc mấy dòng
- Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu
2. Giữa đoàn quân nhạc , bỗng rộn lên bốn mươi cây sáo trúc
3. Của ong bướm này đây tuần tháng mật
Này đây hoa của đồng nội xanh rì
4. Xiên ngang mặt đất rêu từngđám
Đâm toạc chân mây đá mấy hòn
Hãy chỉ ra hiện tượng thay đổi về trật tự các thành phần ngôn ngữ trong các câu thơ , văn trên và phân tích sự thay đổi đó
Thử khôi phục lại trật tự các thành phần ngôn ngữ của các câu thơ văn trên và nêu ý kiến nhận xét của em về hiệu quả của sự thay đổi đó
Một cành củi khô, lạc mấy dòng
ĐN s.lượng DTtr.tâm ĐN miêu tả ĐT BN
đảo định ngữ miêu tả lên trước cụm danh từ
Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu
Cồn nhỏ lơ thơ , gió hắt hiu
CN VN CN VN
VN CN CN VN
ĐẢO VỊ NGỮ LÊN TRƯỚC CHỦ NGỮ

Giữa đoàn quân nhạc, bỗng rộn lên bốn mươi cây sáo trúc
Giữa đoàn quân nhạc, bốn mươi cây sáo trúc bỗng rộn lên

đảo vị ngữ lên trước chủ ngữ

Của ong bướm này đây tuần tháng mật

Này đây tuần tháng mật của ong bướm
D?O V? NG? LêN TRU?C KH?I NG? VàCH? NG?

. Xiên ngang mặt đất rêu từng đám


Từng đám rêu xiên ngang mặt đất
đảo vị ngữ lên trước chủ ngữ

đảo định ngữ đứng trước xuống sau danh từ trung tâm
Bài tập củng cố và luyện tập
1. Cách thay đổi trật tự các thành phần của cụm từ và câu nhằm đạt hiệu quả nhấn mạnh được gặp nhiều ở loại văn bản :
a. nhật dụng c. hành chính
b. nghệ thuật d. khoa học
2. Khi gặp hiện tượng thay đổi trật tự thành phần trong cụm từ và câu , để thấy được hiệu quả diễn đạt ta nên :
a.Tìm cách thay đổi trật tự theo một cách khác so với cách của tác giả
b. tìm cách khôi phục lại dạng thức thông thường trước khi bị thay đổi
c. phân tích và so sánh với dạng thức thông thường
d. không quan tâm vì đó chỉ là hệ quả của những ràng buộc về thể loại
3. Hiệu quả diễn đạt của sự thay đổi trật tự thành phần câu trong câu thơ sau ( chú ý phần in nghiêng) :
Đáp thuyền thẳng xuống huyện Ung Ninh
Lủng lẳng chân treo tựa giảo hình
( Hồ Chí Minh )
a. nhấn mạnh vào tình trạng khổ sở của người tù
b. miêu tả cụ thể trạng thái của người tù
c. chứng tỏ thơ là thể loại dễ thay đổi trật tự các thành phần
d. nhấn mạnh khả năng dùng từ láy trong tiếng Việt rất linh hoạt
4. Hãy thử thay đổi trật tự các thành phần của cụm từ và câu cho dưới đây và nêu hiệu quả diễn đạt của sự thay đỏi đó?
a. Tràng giang trắng xóa phẳng lặng tờ
b. Cái xe ngựa chuyển bánh lạch cạch
c. Ta đã làm gì ? Và được bao nhiêu ?
Cho cuộc đời, cho Tổ quốc thân yêu
d. Con đưa cho bà Lộc cái áo còn ông Hồng quyển sách nhé!
Đáp án
Câu 4