Tiết 15: MẠCH ĐiỀU KHIỂN TỐC ĐỘ ĐỘNG CƠ ĐiỆN XOAY CHIỀU MỘT PHA
Biết được công dụng của mạch điều khiển tốc độ động cơ một pha.
Hiểu được mạch điều khiển tốc độ quạt điện bằng triac.
I. Công dụng của mạch điều khiển tốc độ động cơ điện xoay chiều một pha.
Để điều khiển tốc độ động cơ một pha người ta có thể sử dụng các phương pháp sau:
Thay đổi số vòng dây của Stator (ví dụ quạt bàn)
Mắc nối tiếp với động cơ một điện trở hay cuộn dây điện cảm (ví dụ điều khiển quạt trần kinh điển)
Điều khiển điện áp đưa vào động cơ.
Điều khiển tần số nguồn điện cấp cho động cơ.

Các phương pháp điều khiển kinh điển
II. Nguyên lí điều khiển tốc độ độ cơ một pha
Điều khiển
Điện áp
ĐC
U1 , f1
U2, f1
Điều khiển
Tần số, điện áp
ĐC
U1 , f1
U2, f2
1. Điều khiển tốc độ bằng thay đổi điện áp.
2. Điều khiển tốc độ bằng thay đổi tần số và điện áp.
Ta
U1
VR
R
C
Đ
K
Tụ NẠP ĐiỆN
Triac dẫn
Động cơ hoạt động
Tụ nạp đầy
III. Một số mạch điều khiển tốc độ động cơ một pha
Sơ đồ điều khiển động cơ một pha bằng triac
Nguyên lí làm việc
Triac không mở thông khi chưa có dòng điện kích đặt tại cực điều khiển G
Khi đóng khóa K sẽ có dòng điện nạp vào tụ điện. Khi tụ nạp đầy, điện áp định mức của tụ cũng là điện áp ngưỡng mở thông triac.
Khi triac dẫn sẽ cung cấp điện cho động cơ hoạt động.
Để điều khiển tốc độ của động cơ, thì thay đổi điện áp nạp tụ bằng biến trở VR, khi đó sẽ thay đổi thời gian nạp điện cho tụ và thay đổi thời gian dẫn của triac.
VD: Giảm điện trở VR, tụ nạp nhanh hơn, triac dẫn nhiều hơn, điện áp đưa vào động cơ lớn hơn, động cơ quay với tốc độ lớn hơn và ngược lại.
Nhược điểm: Triac làm việc lâu ngày sẽ bị thiếu chính xác. Để khắc phục mắc thêm vào mạch một điac.
Ta
U1
VR
R
C
Đ
K
Tụ NẠP ĐiỆN
Triac dẫn
Động cơ hoạt động
Tụ nạp đầy
Da
Điac dẫn
Khi điện áp tụ tăng tới ngưỡng điện áp thông của điac. Điac dẫn, có dòng điều khiển chạy vào cực điều khiển triac, triac được mở thông, cấp điện cho động cơ hoạt động.
Tổng kết bài
Nêu nhận xét về điện áp đưa vào động cơ một pha khi điều khiển bằng mạch điện tử?
Khi sử dụng triac để điều khiển tốc độ động cơ, cần tác động vào thông số nào của nguồn cấp điện cho động cơ?
So với điều khiển động cơ quạt bằng phím bấm, thì điều khiển bằng điện tử có ưu và nhược điểm gì?
Xem bài thực hành