THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Dấu câu – Biện pháp tu từ

KHỞI ĐỘNG
Nghe bài hát và tìm câu có sử dụng biện pháp
so sánh, nhân hoá?

Tìm ít nhất một câu văn có sử dụng so sánh và
một câu văn nhân hoá có trong bài hát?
nhân hoá: - Này chú chim non nho nhỏ.
so sánh: - Cất tiếng hát líu lo như muốn ngỏ.

I. ÔN TẬP LÍ THUYẾT

1. Dấu câu đã học:
-Dấu chấm
-Dấu chấm phẩy
-Dấu gạch ngang
-Dấu ngoặc đơn
-Dấu ngoặc kép

-…
*Dấu gạch ngang:
+ Thường được đặt ở đầu dòng để đánh
dấu lời nói của nhân vật hoặc để liệt kê.
+ Đặt ở giữa câu để đánh dấu bộ phận
chú thích, giải thích trong câu.
+ Nối các từ trong một liên danh.

Biện pháp tu từ đã học
- Nhân hóa
- Ẩn dụ
- Hoán dụ
- So sánh
- Điệp ngữ

Nối các phần A, B sao cho phù hợp ?
A
So sánh

B
a.Là lặp lại từ ngữ để nhấn
mạnh, khẳng định, liệt kê

2.Nhân hoá

b.Là đối chiếu sự vật, sự việc này
với sự vật, sự việc khác có nét
tương đồng để tăng sức gợi hình,
gợi cảm cho sự diễn đạt

3.Điệp ngữ

c.Gắn cho đồ vật, cây cối, con vật,...
những đặc điểm, thuộc tính của
người, nhằm làm cho đối tượng
được miêu tả gần gũi, sinh động

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
I. ÔN TẬP LÍ THUYẾT
1. Dấu câu đã học:
-Dấu chấm
-Dấu chấm phẩy
-Dấu gạch ngang
-Dấu ngoặc đơn
-Dấu ngoặc kép
-…
*Dấu gạch ngang:
+ Thường được đặt ở đầu dòng để đánh dấu
lời nói của nhân vật hoặc để liệt kê.
+ Đặt ở giữa câu để đánh dấu bộ phận chú
thích, giải thích trong cầu.
+ Nối các từ trong một liên danh.

2. Các biện pháp tu từ đã học:
-So sánh
-Nhân hoá
-Ẩn dụ
-Hoán dụ
-Điệp ngữ
+so sánh: đối chiếu sự vật, sự việc này với
sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để
tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt)
+Nhân hoá: gắn cho đồ vật, cây cối, con
vật,... những đặc điểm, thuộc tính của người,
nhằm làm cho đối tượng được miêu tả gần
gũi, sinh động
+ Điệp ngữ : lặp lại từ ngữ để nhấn mạnh,
khẳng định, liệt kê,...

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. THỰC HÀNH

Bài tập 1: Đọc hai câu văn sau và thực
hiện những yêu cầu bên dưới:
a.Mùa xuân của tôi- mùa xuân Bắc Việt,
mùa xuân của Hà Nội là mùa xuân có
mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng
nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống
chèo vọng lại từ nhừng thôn xóm xa xa.
có câu hát huê tình của cô gái đẹp như
thơ mộng...
b.Đẹp quá đi. mùa xuân ơi- mùa xuân
của Hà Nội thân yêu, của Bắc Việt
thương mến.

(1) Nêu công dụng của dấu gạch ngang
trong các câu văn trên.?
(2)Theo em. nếu không có các cụm từ
được tách ra bởi dấu gạch ngang thì nội
dung của những câu văn trên sẽ thay đổi
như thế nào?

Đáp án.
1. Hai dấu gạch ngang (câu a) và phần sau
dấu gạch ngang (câu b) đánh dấu bộ phận
giải thích, chú thích
2- Nếu bỏ các cụm từ tách ra từ dấu gạch
ngang thì ý nghĩa của câu sẽ không đầy
đủ.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. THỰC HÀNH

Đáp án.

Bài tập 2: Chỉ ra biện pháp tu từ so sánh
trong các câu sau. Cho biết điểm tương
đồng giữa các đối tượng được so sánh với
nhau trong mỗi trường hợp và nêu ý nghĩa
của sự tương đồng đó?

a.Cặp so sánh đôi mày ai - trăng mới in
ngần: chỉ sự thanh tân, tươi trẻ, dịu dàng;

a.Tôi yêu sông xanh, núi tím: tôi yêu đôi mày
ai như trăng mới in ngần và tôi cũng xây
mộng ước mơ, nhưng yêu nhất mùa xuân
không phải là vì thế.
b.Cuối tháng Giêng có những đêm không
mưa, trời sáng lung linh như ngọc, chỉ chừng
mười giờ tối thì trăng mọc cao lên đỉnh đầu.

b. trời sáng lung linh - ngọc: chỉ vẻ đẹp
trong sáng, thanh khiết, có sắc màu ảo
diệu.
Chính sự tương đổng này sẽ tạo ra hiệu
quả thẩm mĩ cho câu văn. Ở đây, nhà văn
bộc lộ tài năng sáng tạo qua việc tạo ra
những liên tưởng bất ngờ, kết nối những
sự vật tưởng như rất khác nhau.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. THỰC HÀNH
Bài tập 3: Hãy chỉ ra biện pháp tu từ

được dùng trong các câu văn sau và
nêu tác dụng của chúng:

a. Chàng trai kia yêu mùa xuân,
phải chăng là tại lúc đôi mùa giao
tiễn nhau, chàng tưởng như nghe
thấy đồi núi chuyển mình, sông hồ
rung động trong cuộc đổi thay
thường xuyên của cuộc đời?
b. Trên giàn hoa lí, vài con ong
siêng năng đã bay đi kiếm nhị hoa.

Bài tập 4: Hãy chỉ ra biện pháp tu từ

được dùng trong các câu văn sau và
nêu tác dụng của chúng:

c. Ai bảo được non đừng thương nước,
bướm đừng thương hoa, trăng đừng
thương gió; ai cấm được trai thương
gái, ai cấm được mẹ yêu con, ai cấm
được cô gái còn son nhớ chổng thi mới
hết được người mê luyến mùa xuân.

Biện pháp tu từ nhân hóa.
+ đôi mùa giao tiễn nhau
+ đồi núi chuyển mình
+ sông hồ rung động
+ vài con ong siêng năng

Tác dụng: thể hiện những
rung động của nhà văn lan
tỏa vào cảnh vật, thiên
nhiên phóng chiếu nội tâm
con người

Biện pháp tu từ điệp ngữ

+ ai cấm được
+ đừng thương

Tác dụng: nhấn mạnh cảm
xúc của tác giả và tạo nhịp
điệu cho câu văn

Bài 5.Hãy nêu tác dụng của biện pháp tu
từ so sánh trong câu văn sau và cho biết
cách so sánh trong câu này có gì khác so
với cách so sánh trong những câu văn ở
bài tập 2: (THẢO LUẬN NHÓM BÀN)

Nhựa sống ở trong người căng lên như
máu cũng căng lên trong lộc của loài nai,
như mầm non của cây cối, nằm im mãi
không chịu được, phải trỗi ra thành những
cái lá nhỏ ti ti giơ tay vẫy những cặp uyên
ương đứng cạnh.

-Đây là biện pháp so sánh tầng bậc. Vế một là một cảm giác: nhựa
sống ở trong người căng lên (hoàn toàn trừu tượng). Vế hai là hai hiện
tượng: máu cũng căng lên trong lộc của loài nai (cũng trừu tượng
nhưng còn có hình ảnh lộc nai để hình dung), mầm non của cầy cối
trỗi ra thành những cái lá nhỏ tí ti (dễ hình dung).
-Tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu này: Gợi lên sự tươi
trẻ và nhiệt huyết và tình yêu tha thiết trong tâm hồn tác giả và những
người yêu mùa xuân.
-Sự khác nhau : cách so sánh 1 - 1 ở bài tập 2 là so sánh giữa hai sự
vật , chỉ có một vế so sánh. ở bài tập này là cách so sánh tầng bậc: Bài
tập này có nhiều vế so sánh, làm cho đối tượng được so sánh hiện lên
đa dạng, phong phú, sâu sắc hơn.

01

Dấu gạch gang trong câu sau có tác dụng gì ?
Tuyến đường Hà Nội- Hải Phòng là tuyến đường giao thông quan
trọng của cả nước.

Nối các từ trong một
liên danh
Đánh dấu lời nói
trực tiếp của nhân
vật

Liệt kê

Đánh dấu phần chú
thích, giải thích

03

Dấu gạch gang trong câu sau có tác dụng gì ?

Hà-Lớp trưởng 7A- học rất giỏi

Nối các từ trong
một liên danh

Liệt kê

Đánh dấu phần
chú thích, giải
thích

Đánh dấu lời
nói trực tiếp của
nhân vật

02

Câu văn sau sử dụng biện pháp tu từ gì ?

Bàng non khúc khích cười đùa với gió

So sánh

Điệp ngữ

Nhân hoá

Ẩn dụ

01

Có bạn cho rằng trong câu: “Cây gạo sừng sững như một tháp
đèn khổng lồ” là sử dụng so sánh. Theo em đúng hay sai?

Đúng

Sai

DẶN DÒ
-Hoàn thành bài tập vào vở.
-Soạn bài: “Chuyện cơm hến
(Viết trước bài:Trình bày ý kiến về vấn đề văn hoá truyền thống
trong xã hội hiện đại tiết sau sẽ nói trước lớp.)

Tạm biệt các em !!!