Tiết 31,32 – Tập làm văn

MIÊU TẢ NỘI TÂM
TRONG VĂN BẢN
TỰ SỰ

KIỂM TRA BÀI CŨ
1/ Nêu đặc điểm của yếu tố miêu tả trong văn tự sự
và tác dụng tố miêu tả trong văn tự sự?
- Yếu tố miêu tả là tái hiện lại những hình ảnh, những trạng
thái, đặc điểm, tính chất, … của sự vật, con người và cảnh vật
trong tác phẩm.
- Việc miêu tả làm cho lời kể trở nên cụ thể, sinh động và hấp
dẫn hơn.

2/ Giới thiệu trước lớp vẻ đẹp chị em Thúy
Kiều bằng lời văn của mình.

Tiết 31,32
MIÊU TẢ NỘI TÂM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I/ Tìm hiểu yếu tố miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự:
1. Xét các vd – SGK117

(?) Nhắc lại yếu tố miêu tả trong VB tự sự?
 Yếu tố miêu tả là tái hiện lại những hình ảnh, những trạng thái,
đặc điểm, tính chất, … của sự vật, con người và cảnh vật trong
tác phẩm.
(?) Bằng kiến thức của mình em hãy cho biết “nội tâm” có nghĩa
là gì?
 Là tâm tư, tình cảm riêng của mỗi con người (nói khái quát) (Từ điển tiếng Việt)
 (Trong tác phẩm)
2. Bài học

- Nội tâm là suy nghĩ, tâm trạng, thái độ, tình cảm sâu
kín của nhân vật.

Đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích.
(?) Tìm những câu thơ tả cảnh và những câu thơ miêu tả tâm
trạng của Thúy Kiều?
 Tả cảnh:
“Trước lầu Ngưng Bích … bụi hồng dặm kia”.
Hoặc:
“Buồn trông cửa bể … kêu quanh ghế ngồi”.
 Miêu tả tâm trạng:
“Tưởng người … vừa người ôm”

Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia
Buồn trông cửa bể chiều hôm
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trong nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi

(?) Sao em biết những đoạn
văn này là tả cảnh?

 Vì những câu thơ tái hiện lại
những hình ảnh của sự vật, hiện
tượng (ta có thể hình dung, phát
thảo để vẽ một bức tranh).

Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ.
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai,
Quạt nồng ấm lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.

(?) Dấu hiệu nào cho em
biết đoạn văn này là
miêu tả nội tâm?

 Vì đoạn thơ tập trung miêu tả những suy nghĩ của Kiều: nghĩ thầm về
thân phận cô đơn, bơ vơ nơi đất khách, nghĩ về Kim Trọng, nghĩ về cha
mẹ chốn quê nhà ai chăm sóc lúc tuổi già?

(?) Vậy qua đó em hãy cho biết miêu tả nội tâm trong VB
tự sự là gì?
- Miêu tả nội tâm trong VB tự sự là tái hiện những
ý nghĩ, cảm xúc và diễn biến tâm trạng của nhân vật.
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ.
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai,
Quạt nồng ấm lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.

Miêu tả nội
tâm trực
tiếp

(?) Văn bản tự sự nào ở lớp dưới có yếu tố miêu tả nội tâm nhân
vật?
Bài học đường đời đầu tiên
(Dế Mèn phiêu lưu kí – Tô Hoài)
- “Chao ôi, tôi có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ
đem thân mà trả nợ những cử chỉ ngu dại của mình thôị Tôi đã phải
trải cảnh như thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi…”
- “Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn
tội mình..”

Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia
Buồn trông cửa bể chiều hôm

Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?

Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trong nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi

(?) Vậy những câu thơ tả
cảnh trên có mối quan hệ
với việc thể hiện nội tâm
nhân vật không? Vì sao?

 Những câu thơ tả cảnh có liên quan đến việc thể hiện nội tâm nhân
vật, vì nhiều khi từ việc miêu tả ngoại cảnh, ngoại hình mà người viết cho
thấy được tâm trạng bên trong của nhân vật, ví dụ:
- Cảnh vật thiên nhiên trong 4 câu thơ đầu càng bao la, hoang vắng thì
càng làm nổi bật nỗi cô đơn của Kiều.
- Cảnh vật thiên nhiên 8 câu thơ cuối buồn vắng mênh mông thì đó
cũng chính là tâm trạng của Kiều khi ngồi ở lầu Ngưng Bích.

Ví dụ 2 – SGK117
Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho
nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém
của lão mếu như con nít
(Nam Cao – Lão Hạc)
(?) Đoạn trích miêu tả hình dáng bên ngoài hay miêu tả nội tâm
của nhân vật lão Hạc?
 Miêu tả hình dáng bên ngoài của lão Hạc.

3 phút

(?) Thế thông qua miêu tả hình
dáng bên ngoài đó cho em thấy
được tâm trạng gì của lão Hạc?
Đây là cách miêu tả trực tiếp hay
gián tiếp?

 Thông qua miêu tả bên ngoài cho thấy được tâm trạng của
lão Hạc: Đau đớn tột cùng, dằn vặt, hối hận (khi bán đi “cậu
Vàng” thương yêu) .
 Miêu tả gián tiếp.

(?) Tóm lại qua tìm hiểu em hãy cho biết ta có mấy cách để
miêu tả nội tâm nhân vật? Đó là những cách nào?
 Có 2 cách: diễn tả trực tiếp và diễn tả gián tiếp.
(?) Thế nào là cách diễn tả trực tiếp? Cách diễn tả gián tiếp?

- Những thách thức khác nhau để miêu tả nội tâm nhân
vật: diễn tả trực tiếp những ý nghĩ, cảm xúc, tình cảm của nhân
vật; cũng có thể miêu tả nội tâm gián tiếp thông qua miêu tả
ngoại hình của nhân vật.

(?) Nếu trong văn tự sự ta bỏ đi phần miêu tả nội tâm nhân
vật thì em thử hình dung nhân vật đó như thế nào?
 Nhân vật không sinh động, không thể hiện lên tích cảnh rõ, không
có linh hồn…

 Cần phải sử dụng miêu tả nội tâm nhân vật trong quá trình
làm văn tự sự để bài viết của mình đạt hiệu quả cao nhất.

Ví dụ: “ Tôi bất chợ giật mình thức dậy và nhận ra chỉ là giấc mơ….lòng
tôi đau đớn và buồn tẻ…tôi suy nghĩ về bà…tôi yêu bà…”
(Bài làm của Thúy Vy)

II/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 3: Ghi lại tâm trạng của em sau khi để xảy ra một chuyện
có lỗi với bạn:
* Lưu ý HS: Không phải kể lại sự việc mà ghi lại tâm trạng của em
khi gây ra sự việc đó.
Phân tích một đoạn văn tự
sự có sử dụng các yếu tố
miêu tả tâm trạng nhân vật
đã học.

CÁM ƠN QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC EM