Chào mừng các em đến với
bài học hôm nay!

KIỂM TRA BÀI CŨ
Trong văn bản tự sự, sự miêu tả có tác
Miêu
tả câu
có tác
dụng như
thế hấp dẫn,
dụng làm
cho
chuyện
trở nên
nàogợi
trong
sự ?
cảmvăn
vàbản
sinhtựđộng

KIỂM TRA BÀI CŨ
Đối miêu
tượngtảmiêu
trong
văn
Đối tượng
trongtả
văn
bản tự
sự có thể là
nhân vật,
bản cảnh
tự sựvật,
là những
yếusựtốviệc.
nào?

KHỞI ĐỘNG
Diễn kịch

Hoạt cảnh lão Hạc đang trò
chuyện với ông giáo

Trong cuộc trò chuyện của lão Hạc với
ông giáo, nhìn nét mặt lão Hạc ta thấy
tâm trạng của lão thế nào?

Tiết 34:
làm TÂM
văn
MIÊU
TẢTập
NỘI

TRONG VăN BẢN TỰ
SỰ

I. Tìm hiểu yếu tố miêu tả nội tâm
trong văn bản tự sự
* Ví dụ:

Đọc 2 đoạn văn sau rồi trả lời câu hỏi:
a /Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện
thuốc phiện. Đã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả
mạng sườn như người cởi trần mặc áo gi-lê. Đôi càng bè bè, nặng nề, trông
đến xấu. Râu ria gì mà cụt có một mẩu và mặt mũi thì lúc nào cũng ngẩn
ngẩn ngơ ngơ…
b/ Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân
mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như
thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi. Thế mới biết, nếu đã trót
không suy tính, lỡ xảy ra những việc dại dột, dù về sau có hối cũng không thể
làm lại được…
(Trích “Dế Mèn phiêu lưu kí” của Tô Hoài)

Cho biết trong 2 đoạn văn trên,
đoạn văn nào tác giả sử dụng yếu tố
miêu tả?
Miêu tả về đối tượng nào?
Đối tượng được miêu tả hiện lên ra
sao?

Đọc 2 đoạn văn sau rồi trả lời câu hỏi:
a /Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện
thuốc phiện. Đã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả
mạng sườn như người cởi trần mặc áo gi-lê. Đôi càng bè bè, nặng nề, trông
đến xấu. Râu ria gì mà cụt có một mẩu và mặt mũi thì lúc nào cũng ngẩn
ngẩn ngơ ngơ…
b/ Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân
 Một
chúngu
dếdại
gầycủagò,
ốmthôi.
yếu,Tôi
xấu
mà trả nợ cho những
cử chỉ
mình
đã xí
phải trải cảnh như
thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi. Thế mới biết, nếu đã trót
không suy tính, lỡ xảy ra những việc dại dột, dù về sau có hối cũng không thể
làm lại được…
(Trích “Dế Mèn phiêu lưu kí” của Tô Hoài)

b/ Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống
hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những
cử chỉ ngu dại của mình thôi. Tôi đã phải trải
cảnh như thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá,
ân hận mãi. Thế mới biết, nếu đã trót không suy
tính, lỡ xảy ra những việc dại dột, dù về sau có
hối cũng không thể làm lại được…
(Trích “Dế Mèn phiêu lưu kí” của Tô
Hoài)

- Tâm trạng của Dế Mèn sau khi gây ra
cái chết cho Dế Choắt: Ăn năn, hối hận.
=> Miêu tả nội tâm trực tiếp của Dế
Mèn.

Kiều ở lầu Ngưng Bích
Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông,
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia.
Bẽ bàng mây sớm đèn khuya,
Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ,
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?

Sân lai cách mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.
Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trông nội có rầu rầu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.

Thảo luận nhóm: (5 phút)
Nhóm 1: Tìm
những câu thơ
miêu tả cảnh
trong

đoạn

trích “Kiều ở
lầu
Bích”?

Ngưng

Nhóm 2: Tìm

Nhóm 3: Những

những câu thơ

câu thơ tả cảnh

miêu

tâm

có mối quan hệ

trạng của Thuý

như thế nào đối

Kiều trong đoạn

với việc thể hiện

trích “Kiều ở lầu

nội

Ngưng Bích”?

vật?

tả

tâm

nhân

Nhóm 4: Tác dụng
của miêu tả nội tâm
đối với việc khắc
hoạ nhân vật?

NHỮNG CÂU THƠ TẢ CẢNH
(MIÊU TẢ BÊN NGOÀI
Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông,
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia.

- Những câu thơ tả cảnh: Tả cảnh thiên
nhiên trước lầu Ngưng Bích, có thể quan
sát được.

….Buồn trông cửa bể chiều hôm,

- Dấu hiệu tả cảnh: Đối tượng miêu tả ở

Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?

những câu thơ này là: Khung cảnh thiên

Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trông nội có rầu rầu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.

nhiên ở lầu Ngưng Bích (núi, trăng, thời
gian, không gian, màu sắc, cảnh vật.)

NHỮNG CÂU THƠ MIÊU TẢ
TÂM TRẠNG (NỘI TÂM)
- Những câu thơ miêu tả nội tâm: Miêu tả suy
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ,
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.

nghĩ của Kiều không thể quan sát được.
- Dấu hiệu tả tâm trạng: Tập trung miêu tả nỗi
tủi thẹn bẽ bàng, nỗi nhớ về Kim Trọng, cha
mẹ, nghĩ về thân phận cô đơn, bơ vơ nơi đất
khách quê người…

Mối quan hệ giữa tả cảnh với việc thể hiện nội tâm
nhân vật:
- Miêu tả khung cảnh thiên nhiên ở lầu Ngưng Bích mênh mông,
hoang vắng, rợn ngợp qua đó ta thấy tâm trạng của Thuý Kiều
buồn rầu, tủi hổ, cô đơn, lẻ loi, lo lắng…
- Cảnh vật mênh mông, rộng lớn đối lập với tâm trạng cô
đơn của Kiều
 Có quan hệ chặt chẽ với nhau. Miêu tả bên ngoài có thể thấy
được tâm trạng của nhân vật.

Miêu tả nội tâm có tác dụng rất to lớn trong việc
khắc hoạ đặc điểm, tính cách, tâm trạng nhân vật, nhằm
khắc hoạ “chân dung tinh thần” của nhân vật, tái hiện
những niềm vui, hạnh phúc hay những trăn trở, dằn vặt,
khổ đau…những rung động tinh vi trong tình cảm, tư
tưởng của nhân vật.

Thảo luận theo bàn (1 phút)

Em hiểu nội tâm là gì? Thế nào là miêu tả nội tâm?

- Nội tâm: Là suy nghĩ, tâm trạng, thái độ, tình cảm sâu kín
của nhân vật.
- Miêu tả nội tâm: Là tái hiện những ý nghĩ, cảm xúc và diễn
biến tâm trạng của nhân vật

Đọc đoạn văn sau và nhận xét cách
miêu tả nội tâm nhân vật của tác giả

Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau,
ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái
miệng móm mém của lão mếu như con nít.
(Nam Cao – Lão Hạc)

Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép
cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng
móm mém của lão mếu như con nít.
Dằn vặt, đau khổ, ân hận, day dứt khi bán con Vàng.
=> Miêu tả nội tâm gián tiếp (nét mặt,cử chỉ)

VD1:

Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
VD2:
VD3:
Vân xem trang
trọng tựa
kháccửa
vờihôm mai,
Xót người
KhuônQuạt
trăngnồng
đầy ấm
đặnlạnh
nét ngài
nởainang
những
đó giờ?
Hoa cười ngọc
thốtcách
đoan
trang
Sân Lai
mấy
nắng mưa,
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da…
Có khi gốc tử đã vừa người ôm
Đối tượng của miêu tả bên ngoài.

Đối tượng của miêu tả nội tâm.

Cảnh vật, hình dáng, lời nói…..
=> Quan sát được trực tiếp từ bên
ngoài.

Tâm trạng, suy nghĩ, tình cảm, cảm
xúc.
Þ Không quan sát được trực tiếp từ
bên ngoài.

- Miêu tả nội tâm là biện pháp quan trọng xây dựng nhân vật.
- Khắc hoạ đặc điểm tính cách nhân vật => Các nhân vật hiện lên
sinh động.

(?) Nếu trong văn tự sự ta bỏ đi phần miêu tả nội tâm nhân vật thì em
thử hình dung nhân vật đó như thế nào?
Ví dụ1: “ Tôi bất chợt giật mình thức dậy và nhận ra chỉ là giấc mơ….tôi suy
nghĩ về mẹ……”

 Nhân vật không sinh động, không thể hiện được tình cảm rõ ràng,
không có linh hồn…
Ví dụ2: “ Tôi bất chợt giật mình thức dậy và nhận ra chỉ là giấc mơ….lòng tôi
đau đớn và buồn tẻ…tôi suy nghĩ về mẹ…tôi yêu mẹ…”

 Cần phải sử dụng miêu tả nội tâm nhân vật trong quá trình làm
văn tự sự để bài viết của mình đạt hiệu quả cao nhất.

* Ghi nhớ (SGK/117)

Luyện tập

Bài tập 1: Đoạn văn sau miêu tả trực tiếp hay gián tiếp nội tâm
nhân vật? Hãy chỉ rõ tác dụng của việc miêu tả nội tâm
trong đoạn văn trên?
Tôi giật sững người. Chẳng hiểu sao tôi
phải bám chặt lấy tay mẹ. Thoạt tiên là
sự ngỡ ngàng, rồi đến hãnh diện, sau đó
là xấu hổ. Trước mắt em tôi, tôi hoàn hảo
đến thế kia ư! Tôi nhìn như thôi miên vào
dòng chữ đề tên bức tranh “anh trai tôi”

(Bức tranh của em gái tôi - Tạ Duy Anh)

Định hướng trả lời
-> Miêu tả trực tiếp nội tâm nhân vật.
=> Tâm trạng người anh: ngạc nhiên, sững sờ, bất ngờ, xấu hổ ân
hận và cảm phục trước tài năng và tình cảm của em gái dành cho
mình.

Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự là gì?
A. Là tái hiện ý nghĩ, cảm xúc và diễn biến tâm trạng của nhân
vật.
B. Là tái hiện suy nghĩ của nhân vật.
C. Là tái hiện lại những suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật.
D. Là tái hiện lại những diễn biến tâm lí của nhân vật.

Câu 2: Có thể miêu tả nội tâm bằng mấy cách?
A. Ba cách
B. Bốn cách
C. Hai cách
D. Một cách

Câu 3: Điều nào không phải là đối tượng của miêu tả bên
ngoài?
A. Chân dung
B. Hình dáng
C. Ngôn ngữ
D. Tâm trạng

Câu 4: Điều nào không phải là đối tượng miêu tả trực
tiếp nội tâm?
A. Suy nghĩ
B. Tình cảm
C. Ngôn ngữ
D. Tâm lý

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
HỌC BÀI: - Học thuộc phần ghi nhớ.
- Sưu tầm một số đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố
miêu tả nội tâm.
SOẠN BÀI: Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự (tiết 2)
- Xem trước bài tập 3 phần Luyện tập (trang 117)

Chúc các em học tốt!

Bài tập 2: Ghi lại tâm trạng của em sau khi để xảy ra một
chuyện có lỗi với bạn:
Lưu ý:
- Việc không hay mà mình gây ra cho bạn là việc gì? Diễn ra
như thế nào? Đặc biệt lưu ý miêu tả tâm trạng sau khi xảy ra
sự việc không hay đó?
- Không phải kể lại sự việc mà ghi lại tâm trạng của em khi
gây ra sự việc đó.

Vận dụng
Đọc đoạn văn sau và thực hiện yêu cầu phía dưới:
Một mùi hương lạ xông lên trong lớp. Trông hình gì treo trên
tường tôi cũng thấy lạ và hay hay. Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi
ngồi rất cẩn thận rồi tự nhiên nhận là vật riêng của mình. Tôi
nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi, một người bạn tôi chưa
hề biết, nhưng lòng tôi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút
nào. Sự quyến luyến ấy tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng
không dám tin là có thật.
Một con chim con liệng đến đứng trên bờ cửa sổ, hót mấy
tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao.
Tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim. Một kỷ niệm
cũ đi bẫy chim giữa cánh đồng lúa bay trên bờ sông Viêm
sống lại đầy dẫy trong trí tôi.
Nhưng những tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng
đen đã đưa tôi về cảnh thật.Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ
nhìn thầy viết và lẩm bẩm đọc:
Bài tập viết : Tôi đi học !

?1: Nêu những cảm xúc của nhân
vật "tôi" khi ngắm nhìn lớp học và
người bạn mới
?2: Vì sao nhân vật "tôi" bỗng
nhiên nhớ về kỉ niệm cũ của
những ngày đi bẫy chim? Điều gì
đưa ý nghĩ của nhân vật "tôi"
quay trở lại lớp học, bài học?
?3: Theo em, diễn biến tâm của
nhân vật tôi trong đoạn trích trên
có được miêu tả hợp lí không? Vì
sao?