Tiết 40,41
MIÊU TẢ NỘI TÂM TRONG
VĂN BẢN TỰ SỰ
I/ Tìm hiểu yếu tố miêu tả nội tâm trong văn bản
tự sự:
1. Xét các vd – SGK117

(?) Nhắc lại yếu tố miêu tả trong VB tự sự?
 Yếu tố miêu tả là tái hiện lại những hình ảnh,
những trạng thái, đặc điểm, tính chất, … của sự
vật, con người và cảnh vật trong tác phẩm.
(?) Bằng kiến thức của mình em hãy cho biết
“nội tâm” có nghĩa là gì?
 Là tâm tư, tình cảm riêng của mỗi con người
(nói khái quát) - (Từ điển tiếng Việt)
 (Trong tác phẩm)
2. Bài học

- Nội tâm là suy nghĩ, tâm trạng, thái
độ, tình cảm sâu kín của nhân vật.

Đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng
Bích.
(?) Tìm những câu thơ tả cảnh và những
câu thơ miêu tả tâm trạng của Thúy Kiều?
 Tả cảnh:
“Trước lầu Ngưng Bích … bụi hồng dặm kia”.
Hoặc:
“Buồn trông cửa bể … kêu quanh ghế ngồi”.
 Miêu tả tâm trạng:
“Tưởng người … vừa người ôm”

Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia
Buồn trông cửa bể chiều hôm
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trong nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi

(?) Sao em biết
những đoạn văn
này là tả cảnh?

 Vì những câu
thơ tái hiện lại
những hình ảnh
của sự vật, hiện
tượng (ta có thể
hình dung, phát
thảo để vẽ một
bức tranh).

Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ.
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai,
Quạt nồng ấm lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.

(?) Dấu hiệu
nào cho em
biết đoạn văn
này là miêu tả
nội tâm?

 Vì đoạn thơ tập trung miêu tả những suy
nghĩ của Kiều: nghĩ thầm về thân phận cô đơn,
bơ vơ nơi đất khách, nghĩ về Kim Trọng, nghĩ
về cha mẹ chốn quê nhà ai chăm sóc lúc tuổi
già?

(?) Vậy qua đó em hãy cho biết miêu tả nội tâm
trong VB tự sự là gì?
- Miêu tả nội tâm trong VB tự sự là tái
hiện những ý nghĩ, cảm xúc và diễn biến tâm
trạng của nhân vật.
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ.
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai,
Quạt nồng ấm lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.

Miêu tả
nội tâm
trực tiếp

(?) Văn bản tự sự nào ở lớp dưới có yếu tố miêu
tả nội tâm nhân vật?
Bài học đường đời đầu tiên
(Dế Mèn phiêu lưu kí – Tô Hoài)
- “Chao ôi, tôi có biết đâu rằng: hung hăng, hống
hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ những cử chỉ
ngu dại của mình thôị Tôi đã phải trải cảnh như
thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận
mãi…”
- “Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm.
Vừa thương vừa ăn năn tội mình..”

Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia
Buồn trông cửa bể chiều hôm

Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?

Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trong nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi

(?)
Vậy
những
câu
thơ tả cảnh
trên có mối
quan hệ với
việc thể hiện
nội tâm nhân
vật không? Vì
sao?

 Những câu thơ tả cảnh có liên quan đến việc
thể hiện nội tâm nhân vật, vì nhiều khi từ việc
miêu tả ngoại cảnh, ngoại hình mà người viết cho
thấy được tâm trạng bên trong của nhân vật, ví
dụ:
- Cảnh vật thiên nhiên trong 4 câu thơ đầu càng
bao la, hoang vắng thì càng làm nổi bật nỗi cô
đơn của Kiều.
- Cảnh vật thiên nhiên 8 câu thơ cuối buồn vắng
mênh mông thì đó cũng chính là tâm trạng của
Kiều khi ngồi ở lầu Ngưng Bích.

Ví dụ 2 – SGK117
Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô
lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão
ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão
mếu như con nít
(Nam Cao – Lão Hạc)
(?) Đoạn trích miêu tả hình dáng bên ngoài
hay miêu tả nội tâm của nhân vật lão Hạc?
 Miêu tả hình dáng bên ngoài của lão Hạc.

3 phút

(?) Thông qua miêu tả hình dáng
bên ngoài của nhân vật, em thấy
được tâm trạng gì của lão Hạc?
Đây là cách miêu tả trực tiếp hay
gián tiếp?

 Thông qua miêu tả bên ngoài cho thấy
được tâm trạng của lão Hạc: Đau đớn tột
cùng, dằn vặt, hối hận (khi bán đi “cậu Vàng”
thương yêu) .
 Miêu tả gián tiếp.

(?) Tóm lại qua tìm hiểu em hãy cho biết ta
có mấy cách để miêu tả nội tâm nhân vật?
Đó là những cách nào?
 Có 2 cách: diễn tả trực tiếp và diễn tả gián
tiếp.
(?) Thế nào là cách diễn tả trực tiếp? Cách
diễn tả gián tiếp?

- Những thách thức khác nhau để
miêu tả nội tâm nhân vật: diễn tả trực tiếp
những ý nghĩ, cảm xúc, tình cảm của nhân
vật; cũng có thể miêu tả nội tâm gián tiếp
thông qua miêu tả ngoại hình của nhân vật.

(?) Nếu trong văn tự sự ta bỏ đi phần miêu tả
nội tâm nhân vật thì em thử hình dung nhân
vật đó như thế nào?
 Nhân vật không sinh động, không thể hiện lên tích
cảnh rõ, không có linh hồn…

 Cần phải sử dụng miêu tả nội tâm nhân vật
trong quá trình làm văn tự sự để bài viết của
mình đạt hiệu quả cao nhất.
Ví dụ: “ Tôi bất chợ giật mình thức dậy và nhận ra
chỉ là giấc mơ….lòng tôi đau đớn và buồn tẻ…tôi
suy nghĩ về bà…tôi yêu bà…”

II/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 3: Ghi lại tâm trạng của em sau khi
để xảy ra một chuyện có lỗi với bạn:
* Lưu ý HS: Không phải kể lại sự việc mà ghi
lại tâm trạng của em khi gây ra sự việc đó.
Phân tích một đoạn văn tự
sự có sử dụng các yếu tố
miêu tả tâm trạng nhân vật
đã học.

CỦNG CỐ KIẾN THỨC
(?) Miêu tả nội tâm trong VB tự sự là gì?
(?) Có mấy cách để miêu tả nội tâm nhân
vật? Là những cách gì?

CÔNG VIỆC VỀ NHÀ
- Học bài. Xem lại bài tập.
- Chuẩn bị bài tt: Luyện tập trau dồi vốn từ
+ Xem lại phần Lí thuyết.
+ Làm tất cả các bài tập còn lại.

CÁM ƠN QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC EM