SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
Chương I: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
Chương II : HỆ SINH THÁI
Chương III : CON NGƯỜI, DÂN SỐ VÀ MÔI TRƯỜNG
Chương IV : BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
Chương I: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
Bài 41: MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI
Nội dung bài học:
I/ Môi trường sống của sinh vật.
II/ Các nhân tố sinh thái của môi trường.
III/ Giới hạn sinh thái.
I/ Môi trường sống của sinh vật:
? Quan sát hình sau cho biết Thỏ sống trong rừng chịu ảnh hưởng của những yếu tố nào?
Nhiệt độ
Độ ẩm
Ánh sáng
Thức ăn
Mưa
Thú dữ
 Môi trường là gì?
Thợ săn
TL: Môi trường là nơi sinh sống của sinh vật bao gồm tất cả những gì bao quanh chúng có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự sống sinh trưởng và phát triển của sinh vật.
 Môi trường là gì?
4
4
4
4
2
3
4
1
Môi trường nước
Môi trường trên mặt đất – không khí
Môi trường trong đất
Môi trường sinh vật
Quan sát và cho biết có mấy loại môi trường chủ yếu, kể tên ? Lấy vd về môi trường sống của một số loài
Quan sát các hình ảnh trong tự nhiên  Thảo luận nhóm điền nội dung phù hợp vào các ô trống trong bảng 41.1?
Cá lóc
Giun đất
Bọ chét ở chó
Chim
I/ Môi trường sống của sinh vật:
Trong nước
Sinh vật
Trong đất
Đất- không khí
I. MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI:
- Môi trường là nơi sinh sống của sinh vật bao gồm tất cả những gì bao quanh chúng có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự sống sinh trưởng và phát triển của sinh vật.
Có 4 loại môi trường chủ yếu:
+ Môi trường nước
+ Môi trường trên mặt đất – không khí ( MT trên cạn)
+ Môi trường trong đất
+ Môi trường sinh vật
4/12/2020
TRẦN THỊ THU HỒNG
8
MÔI TRƯỜNG NƯỚC
Bạch tuộc
Rùa
Cá ngựa
San hô
Cua

Sứa
4/12/2020
TRẦN THỊ THU HỒNG
9
MÔI TRƯỜNG NƯỚC
Rong
Sen
Bèo hoa dâu
Lục bình
4/12/2020
TRẦN THỊ THU HỒNG
10
MÔI TRƯỜNG SINH VẬT
Cây tầm gửi sống ký sinh trên nhiều cây khác
Cây tơ hồng đang tiến đến và ký sinh trên thân cây cà chua.
4/12/2020
TRẦN THỊ THU HỒNG
11
MÔI TRƯỜNG SINH VẬT
Bọ chét
Mối ong ký sinh
trên nhộng ong
Sán lá gan
Vòng đời sán lá gan
ký sinh
4/12/2020
TRẦN THỊ THU HỒNG
12
MÔI TRƯỜNG ĐẤT - KHÔNG KHÍ
Bò
Vịt
Gà
Lợn
4/12/2020
TRẦN THỊ THU HỒNG
13
MÔI TRƯỜNG ĐẤT - KHÔNG KHÍ
Cò
Chuồn chuồn
Ong
Chim
4/12/2020
TRẦN THỊ THU HỒNG
14
MÔI TRƯỜNG TRONG ĐẤT
Kiến
Chuột chũi
Giun đất
Rết
Tại sao cơ thể sinh vật cũng được coi là môi trường sống ?
Cơ thể sinh vật cũng được coi là môi trường sống khi chúng là nơi ở, nơi lấy thức ăn, nước uống của các sinh vật khác.
Ví dụ: Cây xanh là MT sống của VSV và nấm kí sinh, ruột người là môi trường của các loài giun, sán…
Nhiệt độ
Độ ẩm
Ánh sáng
Thức ăn
Mưa
Thú dữ
Bài 41: MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI
Thợ săn
- Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác động đến sinh vật.
II. CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI CỦA MÔI TRƯỜNG:
Nh�n t? sinh th�i l� gì ?
Thực vật
Động vật
VSV
Con người
As, t°,
CO2, O2...
Nước
Đất
Dựa vào tính chất người ta phân loại
nhân tố sinh thái thành mấy nhóm?
Nhân
tố
hữu
sinh
Nhân
tố
vô
sinh
Phiếu học tập : Cho các nhóm nhân tố sinh thái sau
Hãy lựa chọn và sắp xếp các nhân tố sau thành từng nhóm
Ánh sáng
Núi đá vôi
Không khí
Nước ngọt
Săn bắt cá
Bão

Nước chảy
Phá rừng
Trồng lúa
Trùng biến hình
Cá sấu
Rêu
Bài tập : cho các nhóm nhân tố sinh thái sau
Hãy lựa chọn và sắp xếp các nhân tố sau thành từng nhóm
Có 2 nhóm chính:
+ Nhóm nhân tố sinh thái vô sinh (không sống): ánh sáng, nhiệt độ, nước, độ ẩm,…
+ Nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh (Sống): con người và sinh vật khác…
Tại sao con người được tách thành nhóm nhân tố sinh thái riêng?
Con người có trí tuệ nên bên cạnh việc khai thác tài nguyên thiên nhiên con người còn góp phần cải tạo thiên nhiên.
Một số hình ảnh về sự tác động của con người đến môi trường.
Tác động tích cực
Tác động tiêu cực
Những nhóm nhân tố sinh thái tác động như thế nào lên đời sống sinh vật?
- Các nhân tố đó có quan hệ mật thiết với nhau, tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sinh vật, vì vậy khi một nhân tố bị ô nhiễm sẽ ảnh hưởng đến các nhân tố khác và ảnh hưởng đến sinh vật.
Nếu một trong các nhân tố đó bị ô nhiễm thì có ảnh hưởng đến các nhân tố khác và đến sinh vật không?
Bạn muốn môi trường sống của chúng ta sẽ như thế nào ?

Xanh, sạch, đẹp...
...văn minh
...và hiện đại.
hay là: Ô nhiễm...
...rác, rác và rác.
HÃY HÀNH ĐỘNG !
Trong một ngày ( từ sáng tới tối), ánh sáng mặt trời chiếu trên mặt đất thay đổi như thế nào?
 Trong một ngày cường độ ánh sáng mặt
trời chiếu trên mặt đất tăng dần từ sáng tới trưa
và sau đó giảm dần vào buổi chiều cho đến tối.
II/ Các nhân tố sinh thái của môi trường:
Nghiên cứu thông tin SGK Thảo luận nhóm trả lời mục ▼ của phần II (tr.120)
2) Ở nước ta, độ dài ngày vào mùa hè và mùa
đông có gì khác nhau?
 Mùa hè có ngày dài hơn mùa đông.
3) Sự thay đổi nhiệt độ trong một năm diễn ra
như thế nào?
 Trong năm nhiệt độ thay đổi theo mùa:
+ Mùa xuân ấm áp.
+ Mùa hè nhiệt độ không khí cao (nóng nực)
+ Mùa thu nhiệt độ không khí giảm (mát mẻ)
+ Mùa đông nhiệt độ xuống thấp (lạnh)
II/ Các nhân tố sinh thái của môi trường:
Nhận xét: Các nhân tố sinh thái tác động lên sinh vật thay đổi theo từng môi trường và từng thời gian.

III/ Giới hạn sinh thái:
HS tìm hiểu ví dụ về giới hạn nhiệt độ của cá rô phi ở Việt Nam (H41.2)
Giới hạn dưới
Giới hạn trên
(5oC)

(42oC)
Khoảng thuận lợi
Điểm cực thuận 30oC
toC
Hình 42.1. Giới hạn nhiệt độ của cá rô phi ở Việt Nam
- Đối với cá rô phi ở Việt Nam, các giá trị về nhiệt độ 5oC, 42oC và 30oC gọi là gì ?
- Cá rô phi sống và phát triển ở khoảng nhiệt độ nào?
 Từ 5oC đến 42oC gọi là giới hạn chịu đựng ( hay giới hạn sinh thái về nhiệt độ).
- Cá rô phi chết ở nhiệt độ nào?
 Dưới 5oC và trên 42oC?
- Cá rô phi phát triển thuận lợi nhất ở nhiệt độ nào?
 Phát triển thuận lợi nhất ở 30oC.
Giới hạn sinh thái là gì?
?
Giới hạn chịu đựng
Điểm gây chết
Điểm gây chết
III. GIỚI HẠN SINH THÁI:
Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái nhất định
Ví dụ : giới hạn nhiệt độ của cá rô phi ở Việt Nam từ 5 – 42 độ C
* Bài tập: Cá chép ở Việt Nam chết ở nhiệt độ dưới 2oC và trên 44oC, phát triển
thuận lợi nhất ở 28oC. So sánh với cá rô phi ở Việt Nam thì loài nào có giới hạn
sinh thái về nhiệt độ rộng hơn? Loài nào có vùng phân bố rộng hơn?

Trả lời
Giới hạn sinh thái về nhiệt độ của cá rô phi là: 5oC – 42oC
của cá chép là: 2oC – 44oC
 Vì vậy cá chép có giới hạn sinh thái về nhiệt độ rộng hơn cá rô phi.
Do đó, cá chép có vùng phân bố rộng hơn.


- Từ VD trên em có nhận xét gì về khả năng chịu đựng của sinh vật với
mỗi nhân tố sinh thái?
 Mỗi loài chịu được một giới hạn nhất định với mỗi nhân tố sinh thái.
- Các sinh vật có giới hạn sinh thái rộng đối với tất cả các nhân tố sinh
thái thì khả năng phân bố của chúng như thế nào?
 Sinh vật có giới hạn sinh thái rộng thường phân bố rộng, dễ thích
nghi.
III/ Giới hạn sinh thái:
?
* Câu 2: Môi trường là gì? Có những loại môi trường chủ yếu nào?
* Câu 3: Nhân tố sinh thái là gì? Được chia thành mấy nhóm nhân tố?
Củng cố kiến thức
* Câu 1: Chuột sống trong rừng mưa nhiệt đới có thể chịu ảnh hưởng của
các nhân tố sinh thái sau: mức độ ngập nước, kiến, độ dốc của đất, nhiệt
độ không khí, ánh sáng, độ ẩm không khí, rắn hổ mang, áp suất không
khí, cây gỗ, gỗ mục, gió thổi, cây cỏ, thảm lá khô, sâu ăn lá cây, độ tơi
xốp của đất, lượng mưa.
Hãy sắp xếp các nhân tố đó vào từng nhóm nhân tố sinh thái?
 Trả lời:
- Nhân tố vô sinh: mức độ ngập nước, độ dốc của đất, nhiệt độ không
khí, ánh sáng, độ ẩm không khí, áp suất không khí, gỗ mục, gió thổi, thảm
lá khô, độ tơi xốp của đất, lượng mưa.
- Nhân tố hữu sinh: kiến, rắn hổ mang, cây gỗ, cây cỏ, sâu ăn lá cây.
- Học bài
- Trả lời câu hỏi và bài tập 2,3,4 SGK (Tr.121)
- Liên hệ các nhân tố sinh thái với sinh vật ở địa phương?
Chuẩn bị bài 42: “Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống sinh vật”
- Phần I: Đọc thông tin kết hợp:
+ Kẻ và hoàn thành bảng 42.1 (Tr.123).
+ Nêu sự khác nhau của thực vật ưa sáng và thực vật ưa bóng?
- Phần II: Trả lời mục ▼ (Tr.123).
- Tìm hiểu sự ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống của con
người và các sinh vật khác ở địa phương?
Hướng dẫn học tập ở nhà