BÀI 1: TIẾNG NÓI CỦA VẠN VẬT

THỰC HÀNH
TIẾNG VIỆT
Cô: Duyên Huỳnh

KHỞI ĐỘNG

Ô CHỮ BÍ MẬT

Ô
C
H
Ữ
BÍ

5. Em hãy cho biết từ “bé” trong đoạn thơ sau thuộc loại từ
1. Điền từ còn thiếu để hoàn thành những câu thơ
nào?
3.sau:
Đi
ền từbài
còn
thi
ếuờ
câu
tnừảph
ươ
ng
“B
ỗth
ng
nh
ậvào
ncra
hcây”,
ươsau:
ngkhi
ổ...i hlàạtgió
4.
Trong
ơ
“L
i
ủ
a
đã
y
m
ầ
m,
“Khi
cây
đã
thành
Bài
th
ơ...ề,“Sang
thu”
làse
sáng
tác
ccho
ủa cây
nhàcố
thi,ơmùa
nào?
B2.
ắ
c
th
ổ
i
v
l
ạ
nh,
gây
rét
nên
có
h
ạ
i
vào
trong
gió
mầm cây thế nào?
Nở vài lá bé
màng.
Sương chùng chình qua ngõ
Lá nghe màu xanh
Hình như thu đã về.”
Bắt đầu bập bẹ”
1

H

2

4
5

T

Í

H

Ả

3

U

T

H

Ỉ

N

H

8

G

I

Ó

B

Ắ

C

6

T

H

Ì

T

H

Ầ

M

7

N

H

T

Ừ

Ữ

3

M
Ậ
T

P

6

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

1.

Phó từ là
gì?

Ngữ liệu 1:

Ngữ liệu 2:

Các bạn đang dọn rác.

Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc có
chừng mực nên tôi chóng lớn lắm.

Câu hỏi:
1. Các từ in đậm bổ sung ý nghĩa cho từ nào? Những
từ được bổ sung ý nghĩa thuộc từ loại nào?
2. Các từ in đậm đứng ở vị trí nào trong cụm từ?

1. Phó từ là gì?
Ngữ liệu 1:
Các bạn đang dọn rác.

DT

ĐT

Ngữ liệu 2:
Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực nên tôi chóng lớn lắm.

TT
 Phó từ là những từ chuyên đi kèm với danh từ, động
từ, tính từ nhằm bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ,
tính từ

2.
Các loại phó từ

Nhóm phó từ chuyên đi kèm trước danh
từ
Ngữ liệu: Những cây non
được chúng tôi chăm bón kĩ
lưỡng.
 Bổ sung ý nghĩa về số
lượng cho danh từ.

Nhóm phó từ chuyên đi kèm trước hoặc sau
động từ, tính từ.
Ngữ liệu:
Đầu Anh
tôi tođừng
ra nổi
từng
tảng rất bướng.
trêu
vào.
 Phó từ “đừng”
“ra” đứng
đứng
sautrước
tính từ
động
“to” bổ
từ
sung
“trêu”
ý nghĩa
bổ sung
chỉ kết
ý nghĩa
quả và
cầuhướng.
khiến.
 Phó từ “rất” đứng trước tính từ “bướng”
bổ sung ý nghĩa về mức độ.

PHIẾU HỌC TẬP
Cho các từ: sẽ, thật, cũng, ra, đã, chớ, lắm, sắp, không, hãy, chẳng, hơi, đều, rồi, xong,
quá, còn, chưa, rất, đang, vẫn, vào, được, đừng. Em hãy sắp xếp các từ trên vào bảng
phân loại theo mẫu sau:

CÁC LOẠI PHÓ TỪ
Phó từ đứng trước
Chỉ quan hệ thời gian
Chỉ mức độ
Chỉ sự tiếp diễn tương tự
Chỉ sự phủ định
Chỉ sự cầu khiến
Chỉ kết quả và hướng
Chỉ khả năng

Phó từ đứng sau

CÁC LOẠI PHÓ TỪ
Phó từ đứng trước
Chỉ quan hệ thời gian

đã, đang, sắp, sẽ, ...

Chỉ mức độ

rất, thật, hơi, quá, ...

Chỉ sự tiếp diễn tương tự

cũng, vẫn, đều, còn, ...

Chỉ sự phủ định

không, chưa, chẳng, ...

Chỉ sự cầu khiến

đừng, hãy, chớ, ...

Phó từ đứng sau

lắm

Chỉ kết quả và hướng

vào, ra, rồi

Chỉ khả năng

được, xong

LUYỆN TẬP

Bài tập 1

Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết các phó từ ấy
bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ nào?

PHIẾU HỌC TẬP
Câu
a
b
c
d
đ
e

Phó từ

Bổ sung cho
DT/ĐT/TT

Ý nghĩa bổ sung

Bài tập 1

Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết các phó từ ấy bổ sung ý nghĩa cho
danh từ, động từ, tính từ nào?

PHIẾU HỌC TẬP
Câu
a
b
c

Phó từ

Bổ sung cho
DT/ĐT/TT

Ý nghĩa bổ sung

chưa

gieo

phủ định

đã

thì thầm

thời gian

- vẫn
- đã
- cũng

- còn
- vơi
- bớt

- chỉ sự tiếp diễn tương tự
- thời gian
- khẳng định về một sự giống
nhau của hiện tượng, trạng thái.

PHIẾU HỌC TẬP
Câu

Phó từ

Bổ sung cho
DT/ĐT/TT

Ý nghĩa bổ sung

d

- hay
- được
- lắm
- những
- một

- nhắm
- đoán
- tiến bộ
- buổi chiều, bông hoa
- hôm

- thường xuyên
- kết quả
- mức độ
- số lượng
- số lượng

đ

- vẫn
- những
- chỉ
- lại

- giúp
- từ lúc
- khuây khỏa
- đứng

- tiếp diễn tương tự
- số lượng
- giới hạn phạm vi
- tiếp diễn tương tự

- mọi
- đều

- tiếng
- vô ích

- số lượng
- sự đồng nhất về tính chất của
nhiều đối tượng

e

Bài tập 2

Trong những trường hợp sau, phó từ được in đậm bổ sung ý nghĩa cho động từ
hoặc tính từ nào? Xác định ý nghĩa bổ sung trong từng trường hợp.

a.
Phó từ sẽ bổ sung ý nghĩa
cho từ lớn về thời gian.

d.
- Phó từ quá bổ sung ý nghĩa
cho từ quen để chỉ mức độ.
- Phó từ được bổ sung ý nghĩa
cho từ xa rời để chỉ kết quả.

b.
Phó từ đã bổ sung ý nghĩa
cho từ về chỉ thời gian.

c.
Phó từ cũng bổ sung ý nghĩa
cho từ cho để chỉ sự tiếp diễn
tương tự của hoạt động.

Bài tập 3

Dùng ít nhất 2 phó từ để mở rộng câu cho mỗi trường hợp sau. Nhận xét sự
khác nhau về nghĩa của các câu mở rộng trong từng trường hợp.
 Gợi ý: HS sẽ mở rộng câu, nhận xét dựa trên ý nghĩa của phó từ.
 Ví dụ:
a. Trời tối.
 Trời đã tối (chỉ thời gian)
 Trời tối quá! (chỉ mức độ)
b. Bọn trẻ đá bóng ngoài sân.
 Bọn trẻ đang đá bóng ngoài sân. (chỉ thời gian)
 Bọn trẻ không đá bóng ngoài sân. (chỉ sự phủ định)

Bài tập 4

Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ.
Có 2 biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ:
-

Biện pháp tu nhân hóa (thì thầm). Tác dụng: Làm cho hình ảnh
hạt mầm hiện lên sinh động, đồng thời thể hiện trong cảm nhận
của tác giả hạt mầm giống như một con người.

-

Biện pháp tu từ ẩn dụ (giọt sữa). Tác dụng: góp phần khắc họa
sinh động hình ảnh hạt mầm mới nhú có hình dáng và màu sắc
trắng đục như giọt sữa đồng thời thể hiện tình cảm yêu thương,
trìu mến của tác giả danh cho hạt mầm.

Bài tập 5

Trong đoạn thơ sau, nếu thay từ “phả” bằng từ “tỏa” hay “quyện” thì
nội dung câu thơ thay đổi như thế nào? Vì sao?

Phả

Quyện

Tỏa

(hơi, khí) bốc mạnh và
toả ra thành luồng.

cùng với nhau làm thành
một khối không thể tách
rời, tựa như xoắn chặt,
bện chặt vào nhau

(từ một điểm) lan truyền
ra khắp xung quanh.

 Hương ổi chín được cơn gió nhẹ thổi tỏa ra và hòa vào không gian thành
luồng báo hiệu mùa thu đã đến nên dùng từ “phả” là thích hợp nhất.

Bài tập 6

Theo em, từ dềnh dàng trong đoạn thơ sau nên được hiểu theo nghĩa nào?
Dựa vào đâu em có thể xác định được như vậy?

Theo em, từ dềnh dàng
trong đoạn thơ nên hiểu theo
nghĩa (1) chậm chạp, không
khẩn trương, để mất nhiều
thì giờ vào những việc phụ
hoặc không cần thiết.

Người đọc dễ dàng nhận ra
nghĩa của cụm từ này vì
những từ ngữ khác thể hiện
trong đoạn thơ mang cùng
nét nghĩa như “phả”,
“chùng chình”, một sự
chuyển mình có cái chậm,
cái nhanh, cái nhẹ nhàng
nhưng rõ ràng từ hạ sang
thu.

VIẾT NGẮN
Em hãy hóa thân thành một loài cây và viết
đoạn văn từ 150 – 200 chữ trong đó sử
dụng phó từ để chia sẻ với mọi người về
quá trình trưởng thành của mình.

Về hình thức
Bài viết đảm bảo:
- Hình thức của đoạn văn, đúng dung lượng.
- Quy tắc chính tả, cấu trúc câu.
- Có sử dụng phó từ.

Về nội dung
Hóa thân thành một loài cây và tự giới thiệu về bản thân.
- Lời tự giới thiệu của loài cây em hóa thân.
- Miêu tả khái quát về loài cây.
- Công dụng của loài cây.
- Khẳng định lại giá trị của loài cây mà em hóa thân.

Bài tham khảo

Xin chào, tôi là Cỏ bốn lá, là loài cỏ khá nhỏ và dễ thương. Tôi còn có tên gọi
khác là Tứ Diệp Thảo. Bạn biết không, tôi là một cây cỏ khá hiếm đấy, bởi vì cứ 10.000
cỏ ba lá mới có một cỏ bốn lá, đặc biệt phải không? Bốn lá của tôi, 1 lá thể hiện cho "sự
trung thành", lá thứ 2 thể hiện "niềm tin", lá thứ 3 là "Tình yêu" và lá cuối cùng, lá làm
cho tôi thêm quý hiếm, là "may mắn". Vì là một loài cỏ, bạn dễ thấy chúng tôi ở các bụi
cây ven đường, trong chậu hoa của lớp hay thậm chí là trong sân nhà bạn, thế nhưng, đó
cũng chỉ là cỏ 3 lá thôi, nếu bạn tìm kĩ thì có thể bạn sẽ thấy tôi - cỏ bốn lá may mắn. Tôi
có 1 hàm lượng chất dinh dưỡng cao và có nhiều thành phần biệt dược không chỉ có tác
dụng tốt với con người mà ngay cả những gia súc trong nhà khi được nuôi bằng cỏ 3 lá và
chúng tôi cũng trở nên khỏe mạnh và sản xuất ra nhiều sữa hơn. Các bạn chắc hẳn thắc
mắc tôi được hình thành như thế nào? Tôi hình thành do sự đột biến trong thể xô-ma hoặc
do một lỗi phát triển của môi trường. Quá là đặc biệt phải không? Tôi tự hào được gọi là
Tứ Diệp Thảo, tôi không chỉ là một loại cỏ dại mà hơn hết tôi còn có những giá trị dược lí
giúp ích cho con người.

CHÚC CÁC EM
HỌC TỐT!