Tiết 110,111:

MÙA XUÂN NHO NHỎ

(Thanh Hải)

10:14 chiều

Năm 1980
+ Đất nước ta vừa ra khỏi cuộc chiến tranh biên giới Việt –
Trung (17/2 – 16/3/1979)
+ Nền kinh tế bao cấp còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém
+ Chiến tranh khiến cho cơ sở vật chất bị phá hủy, nền kinh
tế kiệt quệ, đời sống nhân dân vô cùng đói khổ

+ Xứ Huế là 1 dải đất miền Trung không chỉ nổi tiếng là nơi tập trung
nhiều đền đài lăng tẩm của các vua triều Nguyễn mà còn là vùng đất
1.cóT¸c
gi¶nhiên
(1930tươi
-1980)
thiên
đẹp thơ mộng; con người xứ Huế hiền hòa, tâm
hồn mộc mạc và rất đằm thắm.

2. Tác phẩm:

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
- Tên khai sinh: Phạm Bá Ngoãn (1930 -1980)
- Quê: Phong Điền, Thừa Thiên-Huế.
- Tham gia hoạt động văn nghệ từ thời kì k/c
chống Pháp, là gương mặt tiêu biểu của thơ
ca cách mạng Miền Nam.
- Phong cách thơ: nhẹ nhàng, trong sáng,
giàu chất suy tư; cảm xúc tha thiết, chân
thành, lắng đọng.

a. Hoàn cảnh sáng tác: 11/1980- khi NT đang nằm trên giường bệnh.
b. Thể thơ: 5 chữ
c. Phương thức biểu đạt : biểu cảm (+ tự sự, miêu tả).
d. Đại ý : Bài thơ thể hiện niềm yêu mến thiết tha cuộc sống, đất nước
và ước nguyện của tác giả.

Một số tác phẩm chính

1977

1982

1962

Tập 1: 1970,
tập 2: 1975

MÙA XUÂN NHO NHỎ

(Thanh Hải)

Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy quanh lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao
Ðất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Ðất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến.
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.
Mùa xuân ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế...
11-1980

Khổ 1: Cảm xúc trước
mùa xuân thiên nhiên,
đất trời xứ Huế

Khổ cuối: Lời ca ngợi
quê hương đất nước,
qua điệu dân ca xứ Huế

Khổ 2,3: Cảm xúc về
mùa xuân đất nước,
con người

Khổ 4,5: Suy nghĩ và
ước nguyện của nhà thơ
trước mùa xuân

II. PHÂN TÍCH:
1. Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời xứ Huế (khổ 1)
Mọc giữa dòng sông xanh
(NT đảo ngữ)
Một bông hoa tím biếc

- Dòng sông

Hình ảnh - Bông hoa
- Con chim

Bình dị,
quen
thuộc

Gợi không
gian rộng
lớn, khoáng
đạt

Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Nhấn mạnh, gợi cảm nhận về
sự vận động, sinh sôi, sức
sống mãnh liệt của thiên
nhiên mùa xuân

Màu sắc
Âm thanh

Xanh, tím
Tiếng
chim hót
vang trời

Tươi sáng, hài hòa
Tươi vui,
rộn ràng,
náo nhiệt

Bức tranh thiên nhiên vô cùng tươi đẹp, tràn đầy sức sống và đậm
phong vị xứ Huế.

Mọc giữa dòng sông xanh

- Ơi , chi

Một bông hoa tím biếc

- hứng

Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

Âm sắc ngọt ngào của con
người xứ Huế
Đón nhận một cách nâng
niu, trân trọng

- NT: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Giọt long lanh?
A. Giọt mưa xuân
B. Giọt âm thanh của tiếng chim
C. Giọt sương mùa xuân
D. Ý kiến của riêng em

 Cảm xúc say sưa, ngây ngất của thi nhân
-> Tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống thiết tha.

=> Mở đầu bài thơ là bức tranh mùa xuân tươi đẹp trong trẻo,
đầy sức sống của thiên nhiên, đất trời xứ Huế và cảm xúc say
sưa, ngây ngất của nhà thơ.

2. Cảm xúc trước mùa xuân đất nước, con người

Lộc
giắt đầy

trải dài

Người cầm súng

Người ra đồng

Bảo vệ tổ quốc

Lao động dựng
xây đất nước.

Sức sống, sức xuân mạnh mẽ, căng
tràn trên mọi miền đất nước.

Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao.

THẢO LUẬN TRONG
BÀN:
Phát hiện những nét
nghệ thuật đặc sắc của
khổ thơ và chỉ ra tác
dụng của nó?

Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao.
- NT Điệp ngữ
- SD từ láy và hình ảnh

thơ giàu giá trị biểu
cảm.
- …
- Tất cả như

hối hả
xôn xao

- Nhấn mạnh sức sống, sức xuân mạnh

mẽ và khí thế khẩn trương của quê
hương đất nước
- Tạo âm hưởng vui tươi, rộn ràng
 Khí thế khẩn trương, náo nức, sôi

động của quê hương đất nước.

- Người cầm súng  bảo vệ đất nước
- Người ra đồng  xây dựng đất nước
- Dùng điệp ngữ, từ láy (lộc, xuân, tất cả, hối hả,
xôn xao)
 Mùa xuân sôi động, hứa hẹn nhiều tốt đẹp
=> Con người yêu cuộc sống, yêu quê hương, hết
lòng phục vụ đất nước.

Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
- Bề dày lịch sử dựng nước và giữ nước với

biết bao gian khổ thăng trầm

Thái độ của nhà thơ:
Vừa trân trọng tự hào lại vừa trĩu nặng yêu
thương bởi những thăng trầm gian khổ mà
dân tộc ta đã phải trải qua.
Lẽ sống thủy chung tình nghĩa, uống nước
nhớ nguồn.

“ Đất
Đất nước
nước như vì
vì sao
sao
Cứ đi lên phía trước.”
- NT So sánh
- H/a khiêm nhường; Khẳng định sự trường tồn, phát
triển bền vững và tương lai tươi sáng của đất nước.
- Thể hiện tình yêu, niềm tự hào và tin tưởng của

nhà thơ dành cho đất nươc.

Ðất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Ðất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
  H/a nhân hóa, so sánh đẹp và điệp ngữ đầy ý nghĩa

nhấn mạnh đất nước như người bà, người mẹ trải qua bao
gian khổ mà anh hùng, một đất nước luôn giương cao
ngọn cờ độc lập.
=> Niềm tự hào và tin tưởng vào bề dày lịch sử

3. Ước nguyện của nhà thơ
con chim hót
- Ta làm
(Điệp từ)

một cành hoa
một nốt trầm

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến.

Ước nguyện cống hiến cho đời
một cách khiêm nhường, thầm
lặng (Liên hệ h/a anh TN).
tuổi hai mươi
- Dù là
khi tóc bạc
Điệp từ, hoán dụ: Khát vọng cống hiến vượt thời gian, chân thành
và tha thiết; cống hiến những gì tốt đẹp nhất, tinh túy nhất, dù nhỏ
bé, khiêm nhường, cho cđ chung.

Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.

NT điệp ngữ, đảo ngữ, hoán dụ  K/v lặng lẽ, âm thầm
cống hiến hết mình, không ở tuổi tác mà ở tâm huyết
chân thành của con người. Đây là một quan niệm sống
thật đẹp, tiến bộ, tích cực.

4. Lời ngợi ca quê hương đất nước (khổ 6)
- Ta xin hát

Nam ai
Nam bình

Mùa xuân ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế...

 Thể hiện niềm khao khát thiết tha bồi hồi của nhà thơ.
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
 Điệp ngữ: Điệp khúc vang vọng mãi ngợi ca mùa xuân quê
hương, đất nước.

III) Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Thể thơ năm chữ nhẹ nhàng, tha thiết, mang âm hưởng gần gũi với
dân ca.
- Kết hợp hài hòa giữa hình ảnh thơ tự nhiên, giản dị với những hình
ảnh giàu ý nghĩa biểu trưng khái quát.
- Sử dụng ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng, giàu hình ảnh, giàu cảm
xúc với ẩn dụ, điệp ngữ, sử dụng từ ngữ xưng hô hợp lí.
- Có cấu tứ chặt chẽ, giọng thơ luôn có sự biến đổi phù hợp với nội
dung từng đoạn.
2. Ý nghĩa:
Bài thơ thể hiện những rung cảm tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp
của mùa xuân thiên nhiên, đất nước và khát vọng được cống hiến cho
đất nước, cho cuộc đời

Học SGK /58
- Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ là tiếng lòng tha

thíêt yêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời;
thể hiện ước nguyện chân thành của nhà thơ được cống
hiến cho đất nước, góp một mùa xuân nho nhỏ” của
mìnhvào mùa xuân lớn của dân tộc .
- Bài thơ theo thể năm tiếng, có nhạc điệutrong
sáng, tha thíêt, gần gũi với dân ca, nhiều hình
ảnh đẹp, giản dị, gợi cảm, những so sánh
và ẩn dụ sáng tạo.

Luyện tập:

- Học thuộc lòng bài thơ.
- Viết bài văn trình bày cảm nhận của em về
bài thơ.
- Chuẩn bị: Viếng lăng Bác.