Thanh âm mùa
xuân

Lắng nghe thanh âm và nêu cảm nhận của em về mùa xuân

Bài 7:
Hồn thơ muôn điệu

Mưa xuân
Nguyễn Bính

I.Đọc – tìm hiểu chung

1. chú thích-đọc
a. Chú thích
Thôi: khoảng không gian
tương đối dài; thôi đê: một
đoạn đê dài.
- Năm tao bảy tuyết (thành
ngữ): nhiều lần.

b. Đọc
Em là con gái trong khung cửi
Dệt lụa quanh năm với mẹ già.
Lòng trẻ còn như cây lụa trắng,
Mẹ già chưa bán chợ làng xa.
Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay,
Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy.
Hội chèo làng Đặng đi ngang ngõ,
Mẹ bảo: Thôn Đoài hát tối nay.
Lòng thấy giăng tơ một mối tình.
Em ngừng thoi lại giữa tay xinh.
Hình như hai má em bừng đỏ,
Có lẽ là em nghĩ đến anh.

Em ngửa bàn tay trước mái
hiên.
Mưa thấm bàn tay từng
chấm lạnh,
Thế nào anh ấy chẳng sang
xem.
Em xin phép mẹ vội vàng
đi,
Mẹ bảo: xem về kể mẹ
nghe.
Mưa nhỏ nên em không ướt
áo,
Thôn Đoài cách có một thôi
đê.

• Mình em lầm lụi trên đường về,
Có ngắn gì đâu môt dải đê!
Áo mỏng che đầu, mưa nặng hạt,
Lạnh lùng em tủi với đêm khuya.
Thôn Đoài vào đám hát thâu đêm,
Em mải tìm anh chả thiết xem.
Chắc hẳn đêm nay đường cửi lạnh,
Thoi ngà nằm nhớ ngón tay em.
Chờ mãi anh sang anh chả sang,
Thế mà hôm nọ hát bên làng.
Năm tao bảy tuyết anh hò hẹn,
Để cả mùa xuân cũng bẽ bàng.

Em giận hờn anh cho đến sáng,
Hôm sau mẹ hỏi hát trò gì.
“- Thưa u họ hát...” Rồi em thấy
Nước mắt tràn ra, em ngoảnh đi.

• Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay,
Hoa xoan đã nát dưới chân giày.
Hội chèo làng Đặng về ngang ngõ,
Mẹ bảo mùa xuân đã cạn ngày.
Anh ạ! Mùa xuân đã cạn ngày!
Bao giờ em mới gặp anh đây?
Bao giờ Hội Đặng đi ngang ngõ,
Để mẹ em rằng hát tối nay?

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Quê: Nam Định
- Là nhà thơ nổi tiếng từ phong trào Thơ mới.
- Thơ Nguyễn Bính đằm thắm, thiết tha, gần gũi
với ca dao, thể hiện tình yêu đối với làng quê và
văn hóa truyền thống của dân tộc.

Nguyễn Bính
(1918-1966)

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
“Tuyển tập Nguyễn Bính”, NXB Văn
học, Hà Nội, 1986
Xuất xứ
PTBĐ chính
Biểu cảm

Thể thơ
Bảy chữ

II.
Khám phá văn bản

1.Đặc điểm về thể thơ

n g cử i
u
h
k
g
n
o
r
/t
i
á
g
n
Em là co
i mẹ già
ớ
v
/
m
ă
n
h
n
a
u
q
Dệt lụa
a trắng
lụ
y
â
c
/
ư
h
n
n
ò
c
Lòng trẻ
làng xa.
ợ
h
/c
n
á
b
a
ư
h
c
Mẹ già
ơi phới bay
h
p
/
n
â
u
x
a
ư
m
Bữa ấy
g vơi đầy
n
ụ
r
/
p
lớ
p
lớ
n
a
Hoa xo
g ngõ ,
n
a
g
n
i
đ
/
g
n
ặ
Đ
Hội chèo làng
ay”
n
i
tố
t
á
h
i
à
o
Đ
n
Mẹ bảo:/“Thô

òng; không
/d
g
n
ế
ti
7
:
ơ
th
g
n
mỗi dò
- Số tiếng trong
tiếng.
g
n
ợ
lư
ố
s
ề
v
t
é
x
iệt
có dòng thơ đặc b
- Nhịp thơ:
ắt nhịp 4/3
g
n
ơ
th
g
n
ò
d
số
a
Đ
+
t nhịp 2/5.
+ Có những dòng ngắ

hỗn hợp (có vần
ần
v
,
ân
ch
ần
v
eo
gi
ơ
th
- Vần thơ: Bài
y – đầy, tình
ba
:
ền
li
n
vầ
có
;
…
ay
n
cách: già – xa, đầy –
cho bài thơ.
h
tín
ạc
nh
à
v
ng
ưở
h
âm
– xinh,…) tạo

2. Bố cục, mạch cảm xúc của bài thơ

* “Câu chuyện” qua lời kể của “em”
Hội chèo làng Đặng
đến thôn Đoài hát

Cô gái đoán chàng trai
sẽ đến dự hội nên xin
phép mẹ đi xem

Cô gái buồn bã
trở về nhà lúc
đêm khuya

Mùa xuân đã cạn
ngày, hội chèo
làng Đặng rời đi.

Cô gái “mải” tìm chàng
trai nhưng chàng trai
không tới.
Cô gái băn khoăn
không biết bao giờ
mới gặp lại chàng trai.

 Quan niệm mới mẻ về tình yêu.

a. Bố cục
Khổ thơ 2-5:
Tâm trạng của
“em” trước khi
đi xem hội.
Khổ thơ 6-7:
Tâm trạng của
“em” khi xem
hội.
Khổ thơ 1: Lời
tự giới thiệu của
“em”

Khổ thơ 8-10:
Tâm trạng của
“em” sau khi
tan hội.

b. Mạch cảm xúc
Khổ thơ 2-5:
Tâm trạng của
“em” trước khi
đi xem hội.
Khổ thơ 6-7:
Tâm trạng của
“em” khi xem
hội.
Khổ thơ 1: Lời
tự giới thiệu của
“em”

Khổ thơ 8-10:
Tâm trạng của
“em” sau khi
tan hội.

 Ngậm ngùi, thương cảm; trân trọng, ngợi
ca tâm hồn trong sáng và tình yêu chân thành
của người thiếu nữ khát khao tình yêu mà
không được đền đáp.

Những rung cảm mưa
Nhóm 3: Tìm hiểu tâm
Nhóm 1: Tìm hiểu lời giới
xuânthiệu của “em” trong khổ
trạng của “em” khi xem
hội trong khổ thơ 6-7

thơ 1

Nhóm 4: Tìm hiểu tâm
trạng của “em” sau khi tan
hội trong khổ thơ 8 - 10

Nhóm 2: Tìm hiểu tâm
trạng của “em” trước khi
đi xem hội trong khổ thơ
2-5

*Khổ thơ 1: Lời tự giới thiệu của “em”
Em là con gái trong khung cửi
Dệt lụa quanh năm với mẹ già
Lòng trẻ còn như cây lụa trắng
Mẹ già chưa bán chợ làng xa.

- Sinh ra trong một gia đình làm nghề
chăn tằm, dệt vải, rất nề nếp.
- Chăm chỉ, đoan trang (dệt lụa quanh
năm với mẹ già)
- So sánh: Tâm hồn trong sáng, được ví
với cây lụa trắng
 nổi bật sự trong trắng, tinh khôi của
tâm hồn người thiếu nữ.
 Tâm hồn ngây thơ,
trong sáng

*Khổ thơ 2 – 5: Tâm trạng của “em”
trước khi đi xem hội

Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay
Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy
Hội chèo làng Đặng đi ngang
ngõ,
Mẹ bảo: “Thôn Đoài hát tối nay”
Lòng thấy giăng tơ một mối tình
Em ngừng thoi lại giữa tay xinh
Hình như hai má em bừng đỏ
Có lẽ là em nghĩ đến anh.

Bốn bên hàng xóm đã lên đèn
Em ngửa bàn tay trước mái hiên
Mưa chấm bàn tay từng chấm lạnh
Thế nào anh ấy chả sang xem!
Em xin phép mẹ, vội vàng đi
Mẹ bảo xem về kể mẹ nghe
Mưa bụi nên em không ướt áo

Thôn Đoài cách có một thôi đê.

*Khổ thơ 2 – 5: Tâm trạng của “em” trước khi đi xem hội
- Ẩn dụ: thấy giăng tơ một mối tình  tâm trạng vấn vương, tương tư người
yêu của cô gái trẻ.
- Hành động, cử chỉ, cảm giác:
+ ngừng thoi lại giữa tay xinh, má em bừng đỏ, nghĩ đến anh, ngửa
bàn tay trước mai hiên xem mưa;
+ thấy mưa nhỏ nhẹ như chấm bàn tay từng chấm lạnh nên khấp khởi
dự đoán thế nào anh ấy chả sang xem;
+ xin phép mẹ, vội vàng đi;
+ cảm thấy mưa không ướt áo, quãng đường đến thôn Đoài không xa.
 Sự tinh tế, tài tình trong việc nắm bắt và biểu đạt tâm trạng của
người thôn nữ đáng yêu.
 Nỗi khấp khởi, hồi hộp, háo hức của cô gái khi sắp đi dự hội

*Khổ thơ 6-7: Tâm trạng của “em” khi xem hội.
- Hội chèo diễn ra rất vui vẻ, say
Thôn Đoài vào đám hát thâu đêm
Đối sưa quên thời gian
Em mải tìm anh chả thiết xem
lập - Cô gái mải miết trông ngóng, đi
Chắc hẳn đêm nay giường cửi lạnh,
tìm người yêu.
Thoi ngà nằm nhớ ngón tay em Nhân
 sức mạnh của tình yêu.
hóa
Chờ mãi anh sang anh chẳng sang - Tâm trạng cô gái khi xem hội:
Thế mà hôm nọ hát bên làng
+ mải ngóng tìm, chờ đợi người yêu nên
Năm tao bảy tuyết anh hò hẹn
quên lời mẹ dặn
Để cả mùa xuân cũng nhỡ nhàng!
+ chả thiết xem, chả thiết làm
Thành  nhấn mạnh thái độ trách
+ thất vọng, hờn dỗi, trách móc
ngữ móc, hờn giận
 Sự mong ngóng, thất vọng, hờn dỗi,
trách móc của cô khi người yêu lỡ hẹn

*Khổ thơ 8 -10: Tâm trạng của “em”
sau khi tan hội.
- Buồn bã, cô đơn
- Cảm thấy đường xa
- Hờn tủi
- Mong mỏi và hi vọng được gặp người
yêu
- Điệp ngữ  nổi bật tâm trạng tiếc
nuối những ngày xuân đẹp đã qua và
niềm bâng khuâng mong mỏi những hi
vọng mơ hồ của cô gái.
 Nỗi cô đơn, buồn tủi, tiếc
nuối và hi vọng gặp lại người
yêu

Mình em lầm lụi trên đường về
Có ngắn gì đâu một dải đê!
Áo mỏng che đầu mưa nặng hạt
Lạnh lùng thêm tủi với canh khuya.
Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay
Hoa xoan đã nát dưới chân giày
Hội chèo làng Đặng về ngang ngõ
Mẹ bảo: “Mùa xuân đã cạn ngày.”
Anh ạ! Mùa xuân đã cạn ngày
Bao giờ em mới gặp anh đây?
Bao giờ hội Đặng đi ngang ngõ
Để mẹ em rằng hát tối nay?

 Sự cảm thông, thấu hiểu, yêu mến của
nhà thơ dành cho người thiếu nữ.
 Cảm xúc ngậm ngùi, thương cảm của
nhà thơ dành cho người thiếu nữ khát
khao tình yêu mà không được đền đáp.

c. Không gian mùa xuân làng quê Bắc Bộ

Khổ thơ 2-3
- “mưa xuân phơi phới bay”,
- “hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy”,
- lễ hội truyền thống rộn ràng
 Niềm vui, háo hức và tâm hồn trẻ
trung, yêu đời của người thiếu nữ.

Khổ thơ 8-9
- “mùa xuân đã cạn ngày”,
- Tàn tạ, héo úa, hội chèo tan. Biện
pháp tu từ điệp ngữ (lặp lại từ “đã”)
- Đối lập hình ảnh “mưa bụi không
ướt áo” – “mưa nặng hạt”; “cách có
một thôi đê” – “có ngắn gì đâu một
dải đê”

 Tâm trạng buồn tủi, thất vọng

3. Ngôn ngữ, cảm hứng chủ đạo
và chủ đề của bài thơ

a. Ngôn ngữ

- Tinh tế, diễn tả những cung bậc tâm
trạng phong phú của thiếu nữ đang yêu.
- Sử dụng lời ăn tiếng nói của người thôn
quê, nhiều từ ngữ mộc mạc, chân chất
(chả sang xem, chả thiết xem, anh chẳng
sang, năm tao bảy tuyết, mùa xuân đã
cạn ngày,…).

b. Cảm hứng chủ đạo

Trân trọng, ngợi ca tình yêu trong
sáng của tuổi trẻ, khát vọng hạnh phúc
lứa đôi; cảm thông với những nỗi
buồn vì tình yêu không trọn vẹn.

c. Chủ đề
- Chủ đề: Khát vọng hạnh
phúc, tình yêu trong sáng,
mãnh liệt của tuổi trẻ.

- Căn cứ xác định chủ đề:
+ Nhan đề bài thơ: mưa xuân vốn mang
đến cho vạn vận sức sống, sự sinh sôi, nảy
nở. Trong bài thơ, mưa xuân mang ý nghĩa
tượng trưng cho tình yêu tuổi trẻ. Tình yêu
ấy mang đến cho cuộc đời sức sống, sự
sinh sôi, nảy nở, phát triển.
+ Cách hình ảnh, mạch cảm xúc trong
bài thơ: thể hiện tấm lòng cảm thông,
thấu hiểu và tình cảm yêu mến, sự trân
trọng của nhà thơ dành cho cô gái ngây
thơ và tình yêu trong sáng của cô.

III.Tổng kết

1. Nghệ thuật
đại.
- Thể thơ bảy chữ hiện
- Giọng thơ linh hoạt.
- Hình ảnh thơ gần gũi.
nhiều từ
,
tế
h
n
ti
ơ
th
ữ
g
n
n
ô
g
-N
t
ngữ mộc mạc, chân chấ

2. Nội dung
ình
t
n
ệ
y
u
h
c
u
â
c
t
Bài thơ là mộ
g
n
ô
h
k
g
n
ư
h
n
g
yêu trong sán
i thiếu
ờ
ư
g
n
a
ủ
c
p
á
đ
được hồi
nữ

Viết kết nối với đọc
Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) nêu cảm nhận của em về không gian
mùa xuân của làng quê Bắc Bộ được gợi lên trong bài thơ “Mưa xuân”

Viết kết nối với đọc
Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) nêu
cảm nhận của em về không gian mùa
xuân của làng quê Bắc Bộ được gợi
lên trong bài thơ “Mưa xuân”

Dấu ấn
mưa xuân

Nhiệm vụ 1: Sắc màu mưa xuân (vẽ tranh minh họa khung cảnh trong bài
thơ)
Nhiệm vụ 2: Giai điệu mưa xuân (ngâm thơ – phổ nhạc cho bài thơ)
Nhiệm vụ 3: Nhật kí mưa xuân (đóng vai là cô gái, viết một đoạn nhật kí
thể hiện cảm xúc khi chờ đợi người thương)
Nhiệm vụ 4: Kết nối tình xuân (thảo luận về vấn đề tình yêu quê hương,
tình yêu lứa đôi được thể hiện trong bài thơ)