Năm 1820 nhà bác học ơ-xtét nguười Đan Mạch phát kiến về sự liên hệ giữa điện và từ (mà hàng nghìn năm về trưuớc con nguười vẫn coi là hai hiện tuượng tách biệt, không liên hệ gì với nhau), là cơ sở cho sự ra đời của động cơ điện giải phóng sức lao động cho con nguười. Với những ý nghĩa quan trọng đó cụ, trò chúng ta sẽ nghiên cứu điện và từ qua chưUơng II. Điện từ học
chUương II: ĐIệN Từ HọC
Nam châm điện có đặc điểm gì giống và khác nam châm vĩnh cửu?
Từ trưuờng tồn tại ở đâu? Làm thế nào để nhận biết từ truường? Biểu diễn từ truường bằng hình vẽ nhuư thế nào?
Lực điện từ do từ trưuờng tác dụng lên dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng có đặc điểm gì ?
Trong điều kiện nào thì xuất hiện dòng điện cảm ứng?
Máy phát điện xoay chiều có cấu tạo và hoạt động nhuư thế nào?
Vì sao ở hai đầu mỗi đuường dây tải điện phải đặt máy biến thế?
Tiết 23. Bài 21. NAM CH�M VINH C?U
Lạc Long, ngµy 13 th¸ng 11 n¨m 2019
VẬT LÍ 9
chƯ­¬ng II: §IÖN Tõ HäC
Ở Trung Quốc thế kỉ V
Tổ Xung Chi là nhà phát minh của Trung Quốc thế kỉ V. Ông đã chế ra xe chỉ nam. Đặc điểm của xe này là dù xe có chuyển động theo hưuớng nào thì hình nhân trên xe cũng chỉ tay về hưuớng Nam. Bí quyết nào đã làm cho hình nhân trên xe của Tổ Xung Chi luôn luôn chỉ hưuớng Nam?
Tiết 23. Bài 21: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. Tõ tÝnh cña nam ch©m:
1. ThÝ nghiÖm:
C1: Nhớ lại kiến thức về từ tính của nam châm ở lớp 5 và lớp 7, em hãy đề xuất v� th?c hi?n một phuương án thí nghiệm để phát hiện xem một thanh kim loại có phải là nam châm hay không?
Em hãy nhắc l¹i kiÕn thøc vÒ tõ tÝnh cña nam ch©m mà em đã học ở líp 5 và lớp 7?
? Có phải mọi kim loại đều bị nam châm hút không? Muốn trả lời câu hỏi này em làm thí nghiệm nhưu thế nào ?
Đặt thanh nam ch©m
l¹i gÇn c¸c mÉu kim lo¹i.
Quan s¸t hiÖn tượng.
C2: Đặt kim nam châm trên giá thẳng đứng nhuư hình 21.1
+ Khi đã đứng cân bằng, kim nam châm nằm dọc theo huướng nào?
+Xoay cho kim nam châm lệch khỏi huướng vừa xác định, buông tay. Khi đã đứng cân bằng trở lại, kim nam châm còn chỉ hưuớng nhuư lúc đầu nữa không? Làm lại thí nghiệm hai lần và cho nhận xét?
Trả lời C2:
+ Khi đã đứng cân bằng, kim nam châm nằm dọc theo hưuớng Nam - Bắc địa lí.
+ Khi đã đứng cân bằng trở lại, nam châm vẫn chỉ hưuớng Nam - Bắc nhuư cũ.
- Ngưuời ta sơn các màu khác nhau đ? phân biệt các từ cực của nam châm. Nhi?u khi trên nam châm có ghi chữ N (tiếng Anh viết là North) chỉ từ cực Bắc, chữ S (tiếng Anh viết là South) chỉ từ cực Nam.
Cực Bắc (N)
Cực Nam (S)
Tiết 23. Bài 21: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. Tõ tÝnh cña nam ch©m:
1. ThÝ nghiÖm:
2. Kết luận:
- Ngoài sắt, thép nam châm còn hút được cô ban, niken… các kim loại này là những vật liệu từ. Nam châm hầu như không hút đồng, bạc, nhôm và các kim loại không thuộc vật liệu từ
- Bình thường kim nam châm hay thanh nam châm tự do khi đã đứng cân bằng luôn chỉ hướng Nam - Bắc. Một cực của nam châm (còn gọi là từ cực) luôn chỉ hướng Bắc được gọi là cực Bắc, cực kia luông chỉ hướng Nam được gọi là cực Nam.
Trên hình vẽ là ảnh chụp một số nam châm vĩnh cửu (thuường gọi là nam châm) đưuợc dùng trong phòng thí nghiệm và đời sống.
Em hãy phân biệt các cực của nam châm hiện có trong phòng thí nghiệm?
Trong sách giáo khoa quy ưuớc : Đối với các hình nam châm, đầu có màu ghi nhạt ứng với cực Nam (S), đầu có màu đậm ứng với cực Bắc (N)
C3: D?t từ cực của hai nam châm lại gần nhau (Hình 21.3 ). Quan sát hiện tưuợng và cho nhận xét.
Hình 21.3
C4: Đổi đầu của một trong hai nam châm rồi d?t lại gần nhau. Có hiện tuượng gì xảy ra với các nam châm?
1. Thí nghiệm: Hình 21.3 sgk
Tiết 23. Bài 21: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. Tõ tÝnh cña nam ch©m:
1. ThÝ nghiÖm:
2. Kết luận:
II. Tương tác giữa hai nam ch©m:
Bài 21: Nam châm vĩnh cửu
Tiết 23. Bài 21: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. Tõ tÝnh cña nam ch©m:
1. ThÝ nghiÖm:
2. Kết luận:
II. Tương tác giữa hai nam ch©m:
1. ThÝ nghiÖm:
2. Kết luận:
Khi đưa từ cực của hai nam châm lại gần nhau thì
+ Chúng hút nhau nếu các cực khác tên
+ Chúng đẩy nhau nếu các cực cùng tên.
C5: Theo em, có thể giải thích thế nào hiện tuượng hình nhân trên xe của Tổ Xung Chi luôn luôn chỉ hưuớng Nam?
Trả lời C5: Có thể nhà phát minh nguười Trung Quốc - ụng Tổ Xung Chi đã lắp trên xe một thanh nam châm.
Tiết 23. Bài 21: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. Tõ tÝnh cña nam ch©m:
1. ThÝ nghiÖm:
2. Kết luận:
II. Tương tác giữa hai nam ch©m:
1. ThÝ nghiÖm:
2. Kết luận:
III. Vận dụng:
III. Vận dụng
C6: Nguười ta dùng la bàn để xác định hưuớng Bắc, Nam. Tìm hiểu cấu tạo của la bàn. Hãy cho biết bộ phận nào của la bàn có tác dụng chỉ huớng. Giải thích? Biết rằng mặt số của la bàn có thể quay độc lập với kim nam châm.
Trả lời C6: Bộ phận chỉ hưuớng của la bàn là kim nam châm. Bởi vì tại mọi vị trí trên Trái Đất (trừ hai cực) kim nam châm luôn chỉ hưuớng Nam - Bắc
III. Vận dụng
C8: Xác định tên các từ cực của thanh nam châm trên hình 21.5.
Bài tập 1: Quan sát hai thanh nam châm trên hình vẽ. Giải thích tại sao thanh nam châm 2 lại lơ lửng trên thanh nam châm 1?
III. Vận dụng
Đáp án : Thanh nam châm 2 không rơi mà lơ lửng, vì hai cực để gần nhau của hai nam châm có cùng tên, nên đẩy nhau.
III. Vận dụng
Bài tập 2: Trên thanh nam châm chỗ nào hút sắt mạnh nhất ?
A. Phần giữa của thanh.
B. Chỉ có từ cực Bắc.
C. Cả hai từ cực.
D. Mọi chỗ đều hút sắt mạnh nhuư nhau.
III. Vận dụng
Bài tập 3. Nếu có một thanh nam châm thẳng bị gãy tại chính giữa của thanh, hỏi lúc này một nửa của thanh nam châm sẽ nhuư thế nào?
Chỉ còn từ cực Bắc
Chỉ còn từ cực Nam
Còn một trong hai từ cực
Vẫn có hai từ cực Nam và từ cực Bắc
HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI, MỞ RỘNG:
Cã thÓ em ch­Ưa biÕt
Vào năm 1600, nhà vật lí ngưuời Anh W. Ghin-bớt, đã d?t ra giả thuyết trái đất là một nam châm khổng l?. Để kiểm tra giả thuyết của mình, W. Ghin-bớt đã làm một quả cầu lớn bằng sắt nhiễm từ, gọi là " Trái Đất tí hon" và đặt các cực từ của nó ở các địa cực. D?t la bàn lại gần trái đất tí hon ông thấy trừ hai từ cực, còn ở mọi điểm trên quả cầu, kim la bàn đều chỉ hưuớng Nam -Bắc. Hiện nay vẫn chưua có sự giải thích chi tiết và thoả đáng về nguồn gốc từ tính của trái đất.
HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI, MỞ RỘNG:
Bµi tËp . Trªn h×nh vÏ m« t¶ tÝnh chÊt tõ cña Tr¸i §Êt. C¸c tõ cùc vµ c¸c cùc ®Þa lÝ cña TrÊi §Êt cã trïng nhau kh«ng? Hái tõ cùc n»m gÇn cùc B¾c ®Þa lÝ lµ tõ cùc g×?
Cực Bắc địa lí
Từ cực Nam
Hướng dẫn về nhà.
*Nắm vững phần ghi nhớ Sgk trang 60.
*Làm các bài tập 21 trong Sbt
*Tiếp tục tìm hiểu về ứng dụng của nam châm vĩnh cửu trong cuộc sống hàng ngày.
Xin chân thành cám ơn các thầy cô giáo và các em học sinh.