TIẾT 32

BÀI 3: LỜI SÔNG NÚI

Nam
quốc
sơn
(Sông núi nước
Nam)
hà

ĐIỂM DỪNG 1: DẤU ẤN THỜI ĐẠI

I. Đọc - Tìm hiểu chung
1. Đọc văn bản
Đọc to, rõ ràng với giọng
đanh thép, hào hùng, tự hào
về dân tộc.
I. Đọc, tìm

hiểu chung

Đọc theo trình tự : Bản phiên
âm – Bản dịch nghĩa – Bản
dịch thơ

Nam quốc sơn hà (Sông núi nước Nam)
Dịch nghĩa:
Sông núi nước Nam vua nước Nam cai quản,
Giới phận đã được khẳng định rõ ràng ở trong
sách trời.
Cớ gì lũ giặc kia tới xâm phạm,
Các ngươi sẽ nhìn thấy việc chuốc lấy bại
vong.

Phiên âm:
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại
thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm
phạm

Dịch thơ :

Sông núi nước Nam, vua Nam
ngự,
Rành rành định phận ở sách
trời.
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm,

2. Tác giả
Chưa rõ tác giả chính xác
là ai
Có nhiều tài liệu ghi là
của Lý Thường Kiệt

3. Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ ra
đời trong cuộc kháng chiến
chống giặc Tống xâm lược đời Lý
(thế kỉ XI).

3. Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ
ra đời trong cuộc kháng
chiến chống giặc Tống xâm
lược đời Lý (thế kỉ XI)
Thể loại: Thơ thất ngôn tứ
tuyệt Đường luật

-> “Nam quốc sơn hà”
– “Bài thơ thần”

ĐIỂM DỪNG 2: HÀO KHÍ NON SÔNG

II. Khám phá văn bản

1. Đặc điểm thi luật

Chỉ ra đặc điểm thi luật trong bài thơ (Luật bằng trắc, niêm, đối, vần, nhịp, bố
cục)

Nam quốc sơn hà

1

2

3

4

5

6

7

1

Nam

quốc

sơn

hà

nam

đế

cư

2

Tiệt

nhiên

định

phận

tại

thiên

thư

3

Như

hà

nghịch

lỗ

lai

xâm

phạm

4

Nhữ

đẳng

hành

khan

thủ

bại

hư

Nam quốc sơn hà
1
Nam

2
quốc

3
sơn

4
hà

5
nam

6
đế

7
cư

B

T

B

B

B

T

B

Tiệt

nhiên

định

phận

tại

thiên

thư

T

B

T

T

T

B

B

3

Như

hà

nghịch

lỗ

lai

xâm

phạm

4

T
Nhữ

B
đẳng

T
hành

T
khan

B
thủ

B
bại

T
hư

T

T

B

B

T

T

B

1
2

1. Đặc điểm thi luật
 Luật bằng trắc: Bài thơ làm theo luật trắc; Bài thơ
tuân thủ đúng quy tắc luật bằng trắc, các chữ thứ
2-4-6 của mỗi câu đều có sự đan xen bằng – trắc
 Niêm: Các cặp câu 1-4 ; câu 2-3 ; “dính” với nhau
vì chữ thứ 2 các câu ấy đều cùng một thanh
 Vần: Gieo vần chân – vần “ư ” ở cuối các câu 1-24
 Nhịp: Các câu trong bài thơ đều được ngắt nhịp
4/3
 Bố cục:
- 2 câu đầu: Khẳng định quyền độc lập tự chủ của
dân tộc
- 2 câu cuối: Khẳng định quyết tâm bảo vệ quyền
độc lập đó

2. “Nam quốc sơn hà” – Bản tuyên ngôn độc lập
đầu tiên của dân tộc Việt Nam

2.1. Cơ sở khẳng định chủ quyền dân tộc
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên
thư
“quốc” là nước, chứ không
phải là quận huyện của
phương Bắc

Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên
thư
“quốc” là nước, chứ không
phải là quận huyện của
phương Bắc
-> lòng tự tôn dân tộc

“đế” là người đứng đầu
quốc gia, thiên hạ

Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại
thiên thư

“quốc” là nước, chứ không
phải là quận huyện của
phương Bắc

“đế” là người đứng đầu
quốc gia, thiên hạ

“tiệt nhiên” khẳng định sự
thật hiển nhiên, không ai,
không lí lẽ nào có thể bác
bỏ được

“thiên thư” là sách trời, là
chân lí khách quan, trên
hợp ý trời, dưới thuận lòng
dân

 Sự phân định khách quan của Tạo hóa -> lòng tự tôn
dân tộc

2.1. Cơ sở khẳng định chủ quyền dân tộc
Có tên gọi riêng, là 1
quốc gia độc lập, không
phụ thuộc
Có vương quyền riêng,
lòng tự tôn dân tộc qua việc
xưng đế
Có lãnh thổ riêng được ghi
lại, thừa nhận ở thiên thư

+ ý thức,
niềm tự hào
về
quyền
độc lập, bình
đẳng
dân
tộc
+ tư thế
hiên ngang,
kiêu hãnh

2.2. Khẳng định quyết tâm bảo vệ nền độc lập dân tộc
Như hà nghịch lỗ lai xâm
phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại
“như hà” (cớ sao):
Câu hỏi tu từ,
hư.
“lai xâm phạm”: Hành động
thể hiện sự bất bình của tác giả
trước hành động ngang ngược,
trái đạo của kẻ thù
“Nghịch lỗ”: Cách gọi thể
hiện bản chất tàn bạo, bất
nghĩa của kẻ thù + Sự căm
giận, khinh bỉ của dân ta

đi ngược với ý trời, lòng dân 
Sẽ bị trời và người cùng tru
diệt

Như hà nghịch lỗ lai xâm
phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại
hư.

“Nhữ đẳng”: Cách xưng hô
thể hiện sự coi thường, khi
bỉ tận cùng với giặc

“thủ bại hư”: Dự báo trước
kết cục bi thảm là sự thất
bại không thể tránh khỏi
cho kẻ thù

2.2. Khẳng định quyết tâm bảo vệ nền độc lập dân tộc
Câu nghi vấn: Trách móc, chất
vấn, tố cáo hành vi phi nghĩa
của giặc
Câu khẳng định: Dự báo sự
thất bại thảm hại của kẻ thù
Giọng điệu: Mạnh mẽ, chắc
chắn, hào hùng

+
ý
chí
quyết
tâm
bảo vệ đất
nước + nhắc
nhở
người
dân
kiên
quyết
bảo
vệ
chủ
quyền
đất
nước

ĐIỂM DỪNG 3: ÂM VANG NGÀN ĐỜI

Tuyên ngôn độc
lập của Việt
Nam
Nam quốc sơn hà

Câu chuyện bắt đầu từ lớp học này,
Mời thầy cô và các bạn đi cùng chuyến tàu tri thức hôm nay,
Ngược dòng thời gian, về lại với nguồn cội,
Với bản tuyên ngôn của dân tộc, hồn thiêng ngàn năm!
I. Đọc và tìm hiểu
Bài thơ xưa, còn vang vọng mãi,
Ai là tác giả, lịch sử chưa phân;
Dòng chữ lưu danh khắc lòng ngàn dân,
Trong cuộc kháng chiến, đời Lý, oai hùng!
II. Hiểu sâu từng câu chữ kiêu hãnh,
Thể thơ Đường luật – thất ngôn tứ tuyệt.
Bằng trắc hài hòa, gieo vần chân sắc,
Niêm, nhịp 4/3, theo nhịp chiến công.
Hai câu đầu, tiếng nói khẳng định,
Quyền độc lập, tự chủ, không hề lay,
Tên riêng, đất riêng, quyền ngôi đế tôn,
Thiên thư ghi nhận, truyền đến muôn đời!

Hai câu cuối, cảnh báo quân thù,
Xâm phạm nước Nam, thất bại chắc rồi!
Khí thế mạnh mẽ, căm giận sục sôi,
Câu từ hào hùng, khẳng định quyết tâm.
Bản tuyên ngôn đầu tiên vang vọng,
Khẳng định chủ quyền, chẳng ai được xâm.
Nam quốc sơn hà, bao đời truyền thống,
Quyết lòng bảo vệ, dân ta hùng cường!
III. Nhắn gửi tương lai thế hệ,
Thừa hưởng, tiếp nối, gìn giữ vinh quang,
Cùng chung ước vọng, cho nước an lành,
Xây nền tự do, công bằng hạnh phúc.
Chuyến hành trình về nguồn của lớp 8C,
Ý nghĩa lớn lao, lịch sử truyền trao,
Tự hào đất Việt, cùng nhau vươn xa,
Giữ gìn độc lập, mộng lớn muôn đời!

Tuyên ngôn độc lập: Là lời tuyên bố về chủ
quyền của đất nước và khẳng định không 1 thế
lực nào xâm phạm.
3 yếu tố của Tuyên ngôn độc lập

 Khẳng
định về
chủ
quyền

 Khẳng
định về
lãnh thổ

 Ý chí
quyết
tâm bảo
vệ
độc
lập

Tớ là dịch giả
Đóng vai là dịch giả của bài dịch
trong SGK, giới thiệu cho cả lớp các
dị bản của bài thơ và bản dịch thơ
của 1 số tác giả khác
Đại diện 2 nhóm trình bày, các
nhóm còn lại bổ sung. Thời gian
trình bày: 2'/nhóm

III. TỔNG
KẾT

NAM QUỐC SƠN HÀ

Nội dung
Hai câu
đầu
Biểu ý
Khẳng
định độc
lập
chủ
quyền, sự
toàn vẹn
lãnh thổ

Nghệ thuật
Hai câu
cuối

Biểu
cảm

Biểu ý

Biểu
cảm

Tự hào,
tự tôn
dân tộc

Tố
cáo
hành
vi
phi nghĩa
của giặc
+ Giặc sẽ
chuốc lấy
bại vong

Ý chí
quyết
tâm bảo
vệ đất
nước

Thể
thơ
thất
ngôn
tứ
tuyệt
ngắn
gọn,
xúc
tích

Hình
thức
văn
nghị
luận
với
lập
luận
chặt
chẽ

Ngôn
ngữ,
giọng
thơ
hùng
hồn,
đanh
thép,
dõng
dạc

 Bài học nhận thức: Nêu cao ý chí bảo vệ chủ quyền lãnh thổ trước mọi kẻ

CÁC DỊ BẢN CỦA NAM QUỐC SƠN
HÀ
Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Nam bắc phong cương các

Hoàng thiên dĩ định tại thiên

biệt cư

thư

Tinh phân Dực Chẩn tại thiên

Như kim nghịch tặc lai công

thư

kích

Kinh thôn lang dục chân vô

Theo hành
“Lĩnhkhan
nam phá bại
Nhữ đẳng
chích quái liệt
hư.
truyện”

yếm Theo “Tân đính hiệu
bình – Việt điện u linh
Hội kiến trầntập”
thanh tảo thái

Hoa Bằng,

Sông núi nước Nam vua Nam
CÁC BẢN DỊCH
“Văn Lang,
coi
Danh nhân
THƠ KHÁC CỦA
Rành rành phân định ở sách đất Việt”,
“NAM QUỐC
NXB Thanh
trời
SƠN HÀ”
niên, 1995
Cớ sao lũ giặc sang xâm
phạm
Bay sẽ tan
chết
Đấttành
nước
Đạisạch
Nam,toi.
Nam đế
Sông núi nước Nam vua Nam
ngự
ở
Sách trời định phận rõ non
Vằng vặc sách trời chia xứ sở
sông
Giặc dữ cớ sao phạm đến đây
Cớ sao nghịch tặc sang xâm
Chúng mày nhất định phải
Ngô Linh Ngọc, “Tổng tập văn
Lê Thước
phạm?
tan
vỡ. và Nam Trân, “Tinh
học Việt Nam”, tập 1 NXB
tuyển thơ văn Hán Nôm”, NXB
Bay
hãy chờ coi chuốc bại
KHXH, 1980

Bài tập về nhà
Tự sáng tác 1 bản
dịch thơ cho bài
thơ
“Sông
núi
nước Nam” hoặc
vẽ 1 bức tranh
minh họa cho bài
thơ này

Chúc các
em
học tốT