NGỮ VĂN 8

KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1. Đọc thuộc lòng bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” của Hồ Chí Minh?
“Tức cảnh Pác Bó”
Sáng ra bờ suối, tối vào hang,
Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
Cuộc đời cách mạng thật là sang.
(Hồ Chí Minh)

Câu 2. Qua bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” của Hồ Chí Minh giúp em
cảm nhận được điều sâu sắc nào về ý nghĩa văn bản?
“Tức cảnh Pác Bó” là bài thơ tứ tuyệt bình dị pha giọng vui đùa,
cho thấy tinh thần lạc quan, phong thái ung dung của Bác Hồ trong
cuộc sống cách mạng đầy gian khổ ở Pác Bó. Với Người, làm cách
mạng và sống hòa hợp với thiên nhiên là một niềm vui lớn.

Tiết 90. Văn bản:
(Vọng nguyệt)

(Hồ Chí Minh)

I. Đọc tìm hiểu chung
1. Xuất xứ
- Bài thơ “Ngắm trăng” (Vọng nguyệt),
được trích trong tập thơ “Nhật kí trong tù”.
- “Ngắm trăng” là bài thơ số 21 trong 133
bài thơ của tập thơ, Hồ Chí Minh viết khi bị
bắt giam ở Trung Quốc. (Từ tháng 8/1942).

Dựa vào chú thích* em hãy
giới thiệu hoàn cảnh ra đời
tập thơ “Nhật kí trong tù” của
Hồ Chí Minh?
- Tháng 8/1942, Hồ Chí Minh từ Pác Bó bí
mật lên đường sang Trung Quốc để tranh thủ
sự viện trợ quốc tế cho cách mạng Việt nam.
Khi đến thị trấn Túc Vinh Người bị chính quyền
điah phương bắt giữ, bị giải tới giải lui gần 30
nhà giam của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây,
bị đày đọa cực khổ hơn một năm trời. Trong
những ngày đó, Người viết “Nhật kí trong tù”
gồm 133 bài thơ chữ Hán, phần lớn là thơ tứ
tuyệt.

Tiết 81,82. Văn bản:
(Vọng nguyệt)

(Hồ Chí Minh)

I. Đọc tìm hiểu chung
1. Xuất xứ
- Bài thơ “Ngắm trăng” (Vọng nguyệt),
được trích trong tập thơ “Nhật kí trong tù”.
- “Ngắm trăng” là bài thơ số 21 trong 133
bài thơ của tập thơ, Hồ Chí Minh viết khi bị
bắt giam ở Trung Quốc. (Từ tháng 8/1942).

Trang bìa tập
“Nhật kí trong tù”
(Tài liệu của Viện Bảo tàng Việt Nam)

Tiết 81,82. Văn bản:
(Vọng nguyệt)

(Hồ Chí Minh)

I. Đọc tìm hiểu chung
1. Xuất xứ
- Bài thơ “Ngắm trăng” (Vọng nguyệt),
được trích trong tập thơ “Nhật kí trong tù”.
- “Ngắm trăng” là bài thơ số 21 trong 133
bài thơ của tập thơ, Hồ Chí Minh viết khi bị
bắt giam ở Trung Quốc. (Từ tháng 8/1942).
2. Đọc văn bản, giải thích từ khó

Trang cuối tập thơ
“Nhật kí trong tù”

(Tài liệu của Viện Bảo tàng Việt Nam)
132;133

Tiết 81,82. Văn bản:
(Vọng nguyệt)

(Hồ Chí Minh)

I. Đọc tìm hiểu chung

Phiên âm:
Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
1. Xuất xứ
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
- Bài thơ “Ngắm trăng” (Vọng nguyệt),
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
được trích trong tập thơ “Nhật kí trong tù”.
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.
- “Ngắm trăng” là bài thơ số 21 trong 133
Dịch nghĩa:
bài thơ của tập thơ, Hồ Chí Minh viết khi bị Trong tù không rượu cũng không hoa,
bắt giam ở Trung Quốc. (Từ tháng 8/1942). Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?
Người hướng ra trước song ngắm trăng sáng,
2. Đọc văn bản, giải thích từ khó
Từ ngoài khe cửa, trăng ngắm nhà thơ.
Dịch thơ (bản dịch của Nam Trân)
Trong tù không rượu cũng không hoa,
Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ;
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.
(Hồ Chí Minh, Nhật kí trong tù,
Hồ Chí Minh toàn tập, tập 3,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000)

Tiết 81.82. Văn bản:
(Vọng nguyệt)
I. Đọc tìm hiểu chung
1. Xuất xứ
- Bài thơ “Ngắm trăng” (Vọng nguyệt),
được trích trong tập thơ “Nhật kí trong tù”.
2. Đọc văn bản, giải thích từ ngữ khó
Vọng: ngắm
lương: đẹp, tốt lành
minh: sáng
tòng: theo
nại nhược hà?: biết làm thế nào?

(Hồ Chí Minh)

Tiết 81,82. Văn bản:
(Vọng nguyệt)
I. Đọc tìm hiểu chung
1. Xuất xứ
- Bài thơ “Ngắm trăng” (Vọng nguyệt),
được trích trong tập thơ “Nhật kí trong tù”.
2. Đọc văn bản, giải thích từ ngữ khó
3. Cấu trúc
- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt
- Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm

(Hồ Chí Minh)

II. Đọc - hiểu văn bản
1. Hai câu đầu

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
(Trong tù không rượu cũng không hoa)
- Điệp từ: vô (không), lời kể tự nhiên, giọng thơ đùa vui,
liệt kê
- Bác Hồ ngắm trăng trong hoàn cảnh đặc biệt: trong tù,
không có rượu, không hoa.
Thưởng trăng là thú vui của khách tài tử văn chương ngày
xưa, nhưng nhân vật trữ tình ngắm trăng trong hoàn cảnh tù
đày, ngay giữa nơi tối tăm, thiếu thốn, cực khổ,..

Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
(Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ;)
- nại nhược hà?: biết làm thế nào?
- Như một lời tự hỏi bản thân, thể hiện tâm trạng bối rối, xốn
xang của nhà thơ trước khung cảnh đêm trăng đẹp!
Trong bản dịch “khó hững hờ” chưa thật sát với nguyên tác,
đã làm mất đi phần nào cảm xúc, tâm trạng của nhà thơ.
Cụm từ “nại nhược hà” cho em biết tâm
trạng nào của nhà thơ trước cảnh đêm
trăng đẹp?

Qua hai câu thơ đầu, em cảm nhận được vẻ
đẹp nào trong tâm hồn của Bác khi ngắm trăng?

Hồ Chí Minh ngắm trăng với tất cả tình yêu thiên nhiên đến
say mê, rung động mãnh liệt và tinh thần lạc quan, yêu đời.
-

Nhân hướng /song/ tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng /song/ khích khán thi gia.
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.
(Người

ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,

Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.) - Nghệ thuật đối; cấu trúc đăng đối
- Nghệ thuật nhân hóa, đối, điệp từ

Vượt qua song sắt nhà tù, người hướng ra
ngoài ngắm vầng trăng sáng; trăng theo khe
cửa vào ngắm nhà thơ. Trăng như một tri âm,
người
cố nhân…
nơisắc
xa vào
chốn ngục
Chỉbạn,
ra nghệ
thuậttừđặc
trong
tùhai
tối tăm
nhà thơ.
cuộc
câu:thăm
chuyển,
hợpMột
của
bàigiao hòa, đàn
tâm
thậtTác
ấm áp,
nồng
biếtsử
mấy!
thơ?
dụng
củanàn
việc
dụng

nghệ thuật đó?

Song sắt nhà tù Tưởng Giới Thạch chỉ có thể giam giữ được thân thể
của bác chứ không thể giam cầm được tâm hồn và tinh thần của Người.

Nhân hướng /song/ tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng /song/ khích khán thi gia.
Bài thơ kết thúc trong hình ảnh giao hòa
giữa thiên nhiên và con người. Khoảnh khắc
ấy tạo nên một sự hóa thân kì diệu: tù nhân
trở thành thi gia. Trong bóng tối của ngục tù
sáng ngời bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng,
đó là một cuộc vượt ngục tinh thần thành
công của thi sĩ, chiến sĩ Hồ Chí Minh.

- Phong thái ung dung, yêu tự do tha thiết
của thi sĩ, chiến sĩ Hồ Chí Minh trong cảnh
ngục tù.

Từ những vần thơ trên giúp em
cảm nhận được vẻ đẹp nào trong
tâm hồn Bác Hồ kính yêu?

Bài tập:
Tìm nghệ thuật được nhà thơ sử dụng trong văn bản “Ngắm trăng” ?

A. Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
B. Điệp từ, phép đối, nhân hóa
C. Bài thơ có sự kết hợp giữa cổ điển và hiện đại, chất thép và chất
tình
D. Kết hợp cả ba ý trên

III. Ý nghĩa văn bản
Làm lại

Đáp án

Hoan hô …! Đúng rồi …!

III. Tổng
kết

1. Nghệ thuật

- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Điệp từ, nghệ thuật đối, nhân hóa
- Sự kết hợp hài hòa giữa cổ điển và hiện đại; thi sĩ và chiến sĩ
2. Nội dung
“Ngắm trăng” là bài thơ giản dị mà hàm súc, cho thấy tình yêu thiên
nhiên đến say mê và phong thái ung dung của Bác Hồ ngay cả trong cảnh
ngục tù cực khổ tối tăm.

IV. Luyện tập
Câu 1. Qua bài thơ ta cảm nhận được điều sâu sắc nào về Bác Hồ kính yêu?

Qua bài thơ, ta thấy Bác vừa là người yêu thiên nhiên đến say mê, vừa là thi sĩ
vừa là người chiến sĩ cách mạng với chất thép sáng ngời, phong thái ung dung tự
tại, vượt lên trên sự khắc nghiệt của nhà tù.

Vẻ đẹp tâm hồn ấy, nhân cách ấy khiến mỗi chúng ta càng
kính yêu Bác hơn…Nhân dân ta, dân tộc ta tự hào vì có vị lãnh
tụ vĩ đại Hồ Chí Minh.

Câu 2. Nhà phê bình văn học Hoài Thanh nhận xét: Thơ của Bác đầy trăng. Hãy
kể tên một số bài thơ của Bác viết về trăng mà em biết?
- Cảnh khuya
- Rằm tháng Giêng
- Đi thuyền trên sông Đáy
.v.v.
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
1. Học thuộc lòng bài thơ, ý nghĩa văn bản
2. Viết đoạn văn 7-10 dòng cảm nhận về nội dung chính bài thơ?
3. Soạn bài “Đi đường” (Trang 40/Sgk)