THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG

Trần Nhân Tông

KHỞI ĐỘNG

Em có thích ngắm cảnh hoàng hôn không?
............................................................
Vì .......................................
Địa điểm ngắm hoàng hôn
đẹp nhất mà em từng trải
nghiệm là ở
..........................................
..........................................

Những câu thơ về cảnh
hoàng hôn mà em yêu thích
..............................................
.............................................

THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG
( Trần Nhân Tông)

Thơ tứ tuyệt Đường luật
VỌNG LƯ SƠN BỘC BỐ
Nhật chiếu Hương Lô sinh tử yên,
Dao khan bộc bố quải tiền xuyên.
Phi lưu trực há tam thiên xích,
Nghi thị Ngân Hà lạc cửu thiên.
( LÍ Bạch)

Thơ tứ tuyệt Đường luật
TỤNG GIÁ HOÀN KINH SƯ
Đoạt sáo Chương Dương độ,
Cầm Hồ Hàm Tử quan.
Thái bình tu nỗ lực,
Vạn cổ thử gian san.
( Trần Quang Khải)

Thơ tứ tuyệt Đường luật
BỐ CỤC
Về bố cục, bài thơ tứ tuyệt thường triển khai theo hướng
khai (mở ý cho bài thơ), thừa (tiếp nối phát triển ý thơ),
chuyển (chuyển hướng ý thơ), hợp (thâu tóm ý tứ của
toàn bài)

Thơ tứ tuyệt Đường luật
NIÊM
Trong bài thơ tứ tuyệt các câu 1-4, 2-3 niêm với nhau,
chữ thứ hai của các cặp câu này phải cùng niêm với
nhau tức là cùng thanh điệu (cùng bằng hoặc cùng trắc)

Thơ tứ tuyệt Đường luật
LUẬT
Bài thơ tứ tuyệt vẫn tuân thủ luật bằng trắc như với thơ
thất ngôn bát cú, chữ thứ hai của câu thơ thứ nhất thuộc
thanh bằng thì bài thơ thuộc luật bằng và ngược lại, nếu
thuộc thanh trắc thì bài thơ thuộc luật trắc. Các chữ thứ
2,4,6 phải đan xen thanh điệu với nhau.

Thơ tứ tuyệt Đường luật
VẦN & NHỊP
Bài thơ tứ tuyệt gieo vần ở cuối các câu 1,2,4
Bài thơ thất ngôn tứ tuyệt ngắt nhịp 4/3
Bài thơ ngũ ngôn tứ tuyệt ngắt nhịp 2/3

SƠ ĐỒ BÀI THƠ TỨ TUYỆT THEO LUẬT
BẰNG
CÂU
1
2
3
4

T
B
B
T

T
B
B
T

Luật bằng trắc
B B T T B
T T T B B
T T B B T
B B T T B

Niêm
Câu 1 & 4
Câu 2&3
Câu 1 & 4

Vần
B
B
 
B

Cách đọc hiểu một bài thơ Đường Luật
Văn bản
Đặc điểm thể loại
Xác định:
+ Niêm-luật
+ Vần- nhịp
+ Đối
+ Bố cục bài thơ
Xác định đề tài- chủ
đề

Đặc điểm nội dung
Phân tích, cảm nhận nội dung bài thơ theo bố cục đã xác
định.
+ Yếu tố hình thức (hình ảnh thơ, ngôn ngữ thơ, các biện
pháp nghệ thuật...).
+ Yếu tố nội dung (đặc điểm của đối tượng, cảm xúc của
nhà thơ.... )
+ Chú ý khai thác mối tương quan giữa cảnh và tình, thời
gian và không gian, quá khứ và hiện tại, hữu hạn và vô
hạn.

Đọc – hiểu văn bản (2)
THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG( TRẦN NHÂN TÔNG)
I. ĐỌC – TÌM HIỂU
CHUNG

天長晚望  
村後村前淡似煙
，
半無半有夕陽邊。
牧童笛裡歸牛盡
，
白鷺雙雙飛下田

Phiên âm
Thiên Trường vãn vọng
Thôn hậu, thôn tiền đạm tự yên,
Bán vô, bán hữu tịch dương biên.
Mục đồng địch lý quy ngưu tận,
Bạch lộ song song phi há điền.
Dịch nghĩa
Trước thôn, sau thôn, khí trời mờ nhạt như khói,
Bóng chiều tà nửa không, nửa có.
Trẻ chăn trâu thổi sáo dẫn trâu về hết,
Từng hàng cò trắng bay xuống ruộng.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2: TÌM HIỂU CHUNG
Văn bản:
Tác giả
Xuất xứ
Thể thơ

 
 
 

Trần Nhân Tông
(1258-1308)

Là vị hoàng đế anh minh đã lãnh đạo
nhân dân ta hai lần đánh thắng cuộc xâm
lược của quân Nguyên, khôi phục nền
kinh tế Đại Việt
Là vị thiền sư đắc đạo, người sáng lập
dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử

Tượng phật hoàng Trần
Nhân Tông trên đỉnh
thiêng Yên Tử

Là thi nhân có đóng góp quan trọng
cho văn học dân tộc với những bài thơ
đầy cảm hứng yêu nước, tình cảm gắn
bó với thiên nhiên và cuộc sống của
nhân dân.

2. Văn bản: “Thiên Trường vãn vọng'
được sáng tác trong bối cảnh đất nước
vừa trải qua những năm tháng chiến
tranh chống quân Nguyên xâm lược cuộc
sống bình yên đã trở lại trên quê hương.

Khói: ở làng quê đồng bằng Bắc Bộ,
vào mùa thu và mùa đông, khi chiều
xuống thường có lớp sương bao
quanh thôn xóm giống như làn khói

Mục đồng: trẻ
chăn trâu, chăn
bò

? Nhan đề “Thiên Trường vãn
vọng” được hiểu là gì?

TÌM HIỂU NHAN ĐỀ BÀI THƠ
Thiên Trường : Là quê hương của các vua Trần (thuộc tỉnh Nam
Định), nơi nhà vua cho xây dựng một hành cung (cung điện ở ngoài
kinh thành) để nghỉ lại mỗi khi về quê tế lễ tông miếu tổ tiên.
Vãn: buổi chiều.
Vọng: nhìn ra xa.
=>Ngắm cảnh Thiên Trường trong buổi chiều tà.
Nhan đề bài thơ chứa các thông tin về không gian, thời gian và
cả vị trí quan sát cùng góc độ quan sát của nhà thơ.

Đọc – hiểu văn bản (2)
THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG( TRẦN NHÂN TÔNG)
I. ĐỌC – TÌM HIỂU
CHUNG
II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Đặc điểm thể loại

? Hãy chỉ ra đặc điểm về bố cục, niêm,
luật, bằng trắc vần & nhịp của thể thơ
Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật được thể
hiện trong bài thơ “Thiên Trường vãn
vọng”

LUẬT BẰNG TRẮC

Bài thơ được làm theo luật trắc vì chữ thứ hai của câu
đầu “hậu” mang thanh trắc
Thôn
B

hậu
T

thôn
B

tiền
B

đạm
T

tự
T

yên
B

Bán
T

vô
B

bán
T

hữu
T

tịch
T

dương
B

biên
B

Bài thơ tuân thủ đúng quy tắc về luật bằng trắc, các chữ thứ 2-46 của mỗi câu đều có sự đan xen bằng- trắc.

NIÊM

THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG
Thôn hậu, thôn tiền đạm tự yên,
Bán vô, bán hữu tịch dương biên.
Mục đồng địch lý quy ngưu tận,
Bạch lộ song song phi há điền.

Các cặp câu 1-4, 2-3 niêm với nhau vì chữ thứ hai các câu ấy đều
cùng một thanh.

GIEO VẦN

THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG
Thôn hậu, thôn tiền đạm tự yên,
Bán vô, bán hữu tịch dương biên.
Mục đồng địch lý quy ngưu tận,
Bạch lộ song song phi há điền.

Gieo vần ở chữ cuối các câu 1-2-4: vần “iên”

NHỊP THƠ

THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG
Thôn hậu, / thôn tiền / đạm tự yên,
Bán vô, / bán hữu / tịch dương biên.
Mục đồng địch lý / quy ngưu tận,
Bạch lộ song song / phi há điền.

Các câu thơ trong bài ngắt nhịp 2/2/3 và 4/3

BỐ CỤC

THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG

Thôn hậu,thôn tiền đạm tự yên,
Bán vô, bán hữu tịch dương biên.

Phần 1 (2 câu đầu): Không
gian làng quê khi bóng chiều
buông xuống

Mục đồng địch lý quy ngưu tận,
Bạch lộ song song phi há điền.

+ Phần 2 (2 câu cuối): Hình
ảnh con người và thiên nhiên

Bài thơ vừa tái hiện sống động bức tranh thiên nhiên cuộc sống nơi làng quê
vào buổi chiều đồng thời thể hiện cảm xúc, suy ngẫm của tác giả.

Đọc – hiểu văn bản (2)
THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG( TRẦN NHÂN TÔNG)
I. ĐỌC – TÌM HIỂU
CHUNG
II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Đặc điểm thể loại
2. Đặc điểm nội dung
a) Không gian làng quê khi
bóng chiều buông xuống

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4: 2 câu thơ đầu
Nhóm 1+2: Em hãy cho biết vị trí quan sát và trình tự miêu tả
khung cảnh thiên nhiên, con người trong bài thơ?
Nhóm 1+2: Thiên nhiên trong hai câu thơ đầu được tái hiện
trong khoảng thời gian, không gian như thế nào? Hãy chỉ ra mối
liên hệ giữa thời gian với các hình ảnh được miêu tả?
Nhóm 3+4: Trong hai câu thơ cuối, bức tranh thiên nhiên và
cuộc sống được khắc họa như thế nào? Em có nhận xét gì về bức
tranh này?

Hai câu đầu :

Không gian làng quê khi bóng chiều
buông xuống

Thôn hậu, thôn tiền đạm tự yên, =>Không gian thôn xóm
Bán vô, bán hữu tịch dương biên. =>Thời gian buổi chiều
(Trước xóm sau thôn tựa khói lồng,
Bóng chiều man mác có dường không.)
-Không

gian: Thôn xóm; sương khói hòa quyện, bao phủ

- Thời gian: buổi chiều tà, sắp về tối.
 Cảnh vật hiện ra không rõ nét, nửa hư, nửa thực
-Cảnh vật: “bán vô bán
 =>Phong cảnh mờ ảo, nửa có nửa không, nửa thực nửa ảo. Quang
hữu”.
cảnh gợi lên : làng xóm đang chìm, mờ trong sương khói. Cái thực,
ảo tạo sự mơ màng, nên thơ.
Tâm trạng thư thái tinh tế gắn bó. =>Cảnh đẹp mơ màng, yên tĩnh, đậm sắc thái thiền

- Thời gian: buổi chiều tà, sắp về tối
- Không gian: Thôn xóm; sương khói hòa quyện, bao phủ
- Cảnh vật: “bán vô bán hữu”

 Cảnh vật hiện ra không rõ nét, nửa hư, nửa thực.
Cảnh đẹp mơ màng, yên tĩnh, đậm sắc thái thiền

Hai câu sau: Hình ảnh con người và thiên nhiên

mục đồng

Mục đồng địch lý quy ngưu tận,
Hình ảnh
Bạch lộ song song phi há điền. => màu sắc
(Mục đồng sáo vẳng trâu về hết,
âm thanh
Cò trắng từng đôi liệng xuống đồng).

trâu về
cánh cò trắng
chao liệng

 Không gian thoáng đãng, cao rộng, yên ả
tiếng sáo
=>Hình ảnh tiêu biểu, đặc trưng của đồng quê:
+ Mục đồng thổi sáo
+ Đàn trâu
+ Cò trắng từng đôi liệng xuống đồng
=>Hình ảnh màu sắc âm thanh thân thuộc nơi làng quê,
cánh đồng
 Cuộc sống yên bình, con người hòa nhập với thiên nhiên

=>Cảnh vật miêu tả lúc hoàng hôn, ánh mặt trời đã
tắt nhưng vẫn trông được, có tiếng sáo, thấy cánh cò
trắng chao liệng. Thôn xóm đã mờ ảo trong sương
khói.
-Cảnh tượng: thanh bình và thơ mộng - xóm làng,
thôn quê vừa ảo vừa thực, tiếng sáo vọng, cánh cò
trắng, buổi chiều muộn.
   - Tâm trạng tác giả : chìm đắm vào cảnh, ngắm
nhìn, thưởng thức thiên nhiên.
-Mọi cảnh vật miêu tả chân thực, chất phác. Một vị
vua có tâm hồn thi sĩ, gần dân, thương dân, gắn bó
với cuộc sống bình dị thôn dã.
-Thời nhà Trần trong lịch sử nước ta là một thời đại
thịnh trị, oai hùng với chiến thắng ba lần chống đội
quân lớn mạnh thời bấy giờ - quân Nguyên-Mông,
và được nhân dân yêu mến và ủng hộ.
→Bức tranh có âm thanh màu sắc, gợi lên cảnh
quê thanh bình, đầy sức sống.

Nội dung ghi

2- Hai câu sau: Cảnh chiều tà nơi thôn dã
 Không gian thoáng đãng, cao rộng, yên ả
=>Hình ảnh màu sắc âm thanh thân thuộc
nơi làng quê, cánh đồng.
 Cuộc sống yên bình, con người
hòa nhập với thiên nhiên
=>Bức tranh có âm thanh màu sắc,
gợi lên cảnh quê thanh bình, đầy sức
sống.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4:
Em có nhận xét gì về chân dung tác giả Trần Nhân Tông thể hiện
qua bài thơ “Thiên Trường vãn vọng”?

CHÂN DUNG TÁC GIẢ

Bằng sự quan sát tinh tế, tâm hồn nhạy cảm và thái độ
nâng niu, trân trọng vạn vật của một THI NHÂN, tác
giả đã phát hiện và ghi lại những khung cảnh đẹp đẽ,
thơ mộng mà rất đỗi bình dị, thân thuộc của làng quê.

CHÂN DUNG TÁC GIẢ
- Với tấm lòng yêu nước thương dân của một HOÀNG ĐẾ
Trần Nhân Tông đã biết “lo trước nỗi lo của thiên hạ, vui sau
niềm vui của thiên hạ”. Hơn ai hết, nhà vua thấm thía sự
khủng khiếp của chiến tranh: đất nước bị tàn phá, thôn xóm
tiêu điều, nhân dân lầm than. Và nay, khi đất nước được hòa
bình, nhà vua trân quý từng khoảnh khắc bình yên của làng
quê, vui mừng khi thấy cuộc sống hồi sinh trở lại.
- Không có sự xa cách giữa hoàng đế- thường dân, nhà vua
như hòa mình vào cuộc sống thôn quê, cảm nhận thấm thía giai
điệu réo rắt của tiếng sáo mục đồng cùng niềm giữa xóm thôn
ấp ấm áp.

CHÂN DUNG TÁC GIẢ
- Với trí tuệ uyên bác cùng cảm quan triết lý thâm trầm
của một THIỀN SƯ ĐẮC ĐẠO, tác giả khơi gợi
những suy ngẫm sâu sa về bản chất của thực tại, về
quy luật của cuộc đời với những tương quan, chuyển
hóa không ngừng giữa vô-hữu, diệt- sinh, loạn-trị để
hướng về lối sống thiền thanh thản, tự tại giữa cuộc
đời mà không vướng chấp vào những tục lụy cuộc
đời.

Đề tài :

Chủ đề:

Khung cảnh thiên
nhiên và cuộc sống
làng quê.

Nghệ
thuật:

Bức tranh khung cảnh thiên nhiên và cuộc
sống bình dị mà ấm áp nơi làng quê sau
những năm chiến tranh. Đồng thời bài thơ
còn cho thấy tình yêu thiên nhiên, tấm lòng
thương dân, yêu nước của vị hoàng đế- thi
nhân Trần Nhân Tông.

Ngôn ngữ thơ hàm súc, hình ảnh thơ bình dị mà chọn
lọc nên giàu sức gợi.

LUYỆN TẬP

Bài tập: Viết đoạn văn
(khoảng 7-9 câu) trình bày
cảm nhận của em về nhan
đề hoặc một hình ảnh đặc
sắc trong bài thơ “Thiên
Trường vãn vọng”

Gợi ý:
Kiểu bài: Nghị luận văn học- phân tích một yếu tố của tác
phẩm văn học.
Chủ đề đoạn văn: cảm nhận của em về nhan đề hoặc một
hình ảnh đặc sắc trong bài thơ “Thiên Trường vãn vọng”
Dung lượng: 7-9 câu

Gợi ý:
Đề bài mở nên em có thể lựa chọn nhan đề hoặc hình ảnh thơ
để cảm nhận.
- Chọn cảm nhận nhan đề bài thơ:
+ Chú ý giải thích địa danh Thiên Trường.
+ Phân tích điểm nhìn từ xa và yếu tố thời gian, không gian
được gợi lên qua nhan đề.
+ Ý nghĩa của nhan đề bài thơ trong việc khắc họa bức tranh
thiên nhiên và cuộc sống trong bài thơ

Chọn cảm nhận một hình ảnh đặc sắc:
Bạch lộ song song phi hạ điền.
- Hình ảnh đôi cò trắng bay liệng, đậu xuống cánh đồng giúp khắc
họa không gian cho bức tranh chiều qua: không gian trải dài từ cao
xuống thấp.
- Hình ảnh đôi cò trắng không mãi miết vội vã bay về tổ mà thong
dong, nhẹ nhõm đậu xuống cánh đồng quê đã gợi lên bức tranh
đồng quê Bắc Bộ thanh bình yên ả và rất đỗi gần gũi, bình dị.
- Liên hệ với hình ảnh cánh cò cô đơn trong ráng chiều của Vương
Bột

0368218377

Tạm biệt các em! Chúc
các em học tốt!!!